Obecny zakres udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości jest zbyt niski. Nie wiadomo, dlaczego ławnicy orzekają w sprawach zbrodni, ale w sprawach o występki, których jest znacznie więcej, już nie. A mogliby uczestniczyć w rozstrzyganiu także sporów cywilnych, w tym gospodarczych – twierdzi dr hab. Piotr W. Juchacz, prof. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, przewodniczący Rady ds. Ławników przy Ministrze Sprawiedliwości. I dodaje, że należy przywrócić stan, który już w Polsce mieliśmy.

Polska wciąż nie ma zgodnych z Europejską Konwencją Praw Człowieka przepisów dotyczących mowy nienawiści i przestępstw motywowanych m.in. homofobią - uznał Europejski Trybunał Praw Człowieka. Mogłoby to zmienić wejście w życie uchwalonej niedawno nowelizacji prawa karnego, ale prezydent skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego, gdzie rozprawa nawet się rozpoczęła, ale od razu została bezterminowo zawieszona.

Polski porządek prawny nie zawiera obecnie przepisów, które wprost odnosiłyby się do problematyki odpowiedzialności karnej w kontekście działania systemów sztucznej inteligencji. Brakuje nie tylko definicji legalnej AI, ale i regulacji, które podejmowałyby próbę rozwiązania złożonego problemu przypisania winy w przypadkach, gdy skutki przestępne są wynikiem działania lub zaniechania związanego z funkcjonowaniem takich systemów - pisze Aleksandra Knapik, adwokat z kancelarii prawnej Octo Legal.

Sejm jednogłośnie uchwalił w piątek nowelizację kodeksu postępowania cywilnego oraz innych ustaw, która umożliwia profesjonalnym pełnomocnikom dwustronną komunikację z sądami w sprawach cywilnych poprzez portal informacyjny. Resort sprawiedliwości zapewniał, że obecnie możliwości techniczne portalu na to pozwalają.

Oddzielenie prokuratury od urzędu ministra sprawiedliwości jest konieczne, ale nie tzw. ustawą separacyjną, tylko w ramach kompleksowej reformy tej instytucji – twierdzi dr Michał Gabriel-Węglowski, prokurator Prokuratury Regionalnej w Gdańsku, członek Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Jednak obawia się, że politycy, niezależnie od opcji, mogą nie być zainteresowani autentyczną niezależnością prokuratury.

Ile mają wynosić alimenty? To na to pytanie nie zawsze jest łatwo udzielić odpowiedzi. Opracowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości tablica alimentacyjna mogłaby stanowić pomocne rozwiązanie, ale jak zauważają prawnicy, nie jest doskonała i może budzić kontrowersje. Szkopuł w tym, że wysokość świadczeń alimentacyjnych zależy od szeregu czynników.

Projekt ustawy frankowej jest już na ostatniej legislacyjno-rządowej prostej. Znajdą tam coś dla siebie zarówno kredytobiorcy, jak i banki oraz orzekający w tych sprawach sędziowie. Nikt jednak nie będzie zadowolony, a projekt może się jeszcze radykalnie zmienić podczas prac parlamentarnych. Przedstawiamy najważniejsze rozwiązania i wskazujemy największe kontrowersje.

Pracownicy pięciu dużych banków inwestycyjnych przez dwa lata na tajnym internetowym czacie wymieniali się informacjami, jakie planują transakcje walutowe. Działania traderów zostały uznane za kartel i banki dostały za ten proceder kary od Komisji Europejskiej. Tylko dwie spółki z grupy UBS - następcy prawni swoich odpowiedników w grupie Credit Suisse - wywalczyły w unijnym sądzie obniżenie nałożonych na nie kar pieniężnych z 83 do 29 mln euro.

Jeżeli w składzie sędziowskim, orzekającym o tymczasowym aresztowaniu, znajdował się sędzia powołany od 2018 r., to może to stanowić podstawę do uchylenia orzeczenia. Pojawia się wówczas kwestia tego, czy za pozbawienie wolności w takiej sytuacji można domagać się zadośćuczynienia, a jeżeli tak, to na jakiej podstawie. Adwokaci reprezentujący aresztowanych już występują z roszczeniami, a problem z uchylaniem aresztów pojawia nawet na etapie Sądu Najwyższego.

Minister sprawiedliwości zapowiada, po latach zaniedbań, zwiększenie liczby i roli ławników w polskich sądach. Zgodnie z Konstytucją mają oni zapewniać udział obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, ale od blisko 20 lat ten „udział” był redukowany merytorycznie i liczbowo do tego stopnia, że teraz brakuje sądom połowy potrzebnych im ławników. Minister promuje więc nabór do tej funkcji i zapowiada poszerzanie zakresu ich zadań, m.in. o orzekanie w sprawach cywilnych, w tym gospodarczych.

Prokuratura Okręgowa w Warszawie skierowała do sądu akt oskarżenia przeciwko europosłowi w związku z kilkoma głośnymi incydentami, w których brał on udział, w tym gaszeniem świec chanukowych w Sejmie, atakiem na Łukasza Szumowskiego, zakłócaniem wykładu o Holokauście czy zniszczeniem choinki w krakowskim sądzie. Akt oskarżenia w środę trafił do Sądu Rejonowego Warszawa-Praga Południe w Warszawie.

W środę w wykazie prac legislacyjnych rządu opublikowano założenia do nowelizacji przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Celem zmian ma być umożliwienie orzekania przez asesorów sądowych w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, sprawach dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich, leczenia osób uzależnionych od alkoholu oraz od środków odurzających i psychotropowych oraz sprawach należących do sądu opiekuńczego na podstawie odrębnych ustaw.

Stanowisko ministra sprawiedliwości stracił prof. Adam Bodnar. Nowym ministrem sprawiedliwości ma zostać sędzia Waldemar Żurek, sędzia Sądu Okręgowego w Krakowie i przez ponad 14 lat jego rzecznik prasowy, następnie członek Krajowej Rady Sądownictwa przez dwie kadencje, obecnie zastępca dyrektora ds. organizacyjnych Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Czołowy krytyk zmian w wymiarze sprawiedliwości wprowadzonych przez ministra Zbigniewa Ziobro, za co był szykanowany przez lata.

Na czwarty kwartał tego roku planowane jest przyjęcie przez rząd projektu resortu sprawiedliwości odnoszącego się do biegłych sądowych - wynika z zapowiedzi zawartych w wykazie prac Rady Ministrów. Według założeń o wpisaniu na listę biegłych nie będą decydować prezesi sądów, tylko specjalna państwowa komisja. Uporządkowany ma być też system wynagradzania biegłych, a stawki mają być corocznie waloryzowane.

Sędzia sądu rejonowego zwlekał kilkanaście miesięcy z wydaniem postanowienia o nabyciu spadku, dlatego wiceprezes sądu zwrócił mu uwagę na piśmie. Sędzia nie zgodził się z zastrzeżeniami. Sąd Najwyższy w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej orzekł, że prawo do sprawnego procesu i unikanie przewlekłości jest fundamentalną zasadą konstytucyjną i konwencyjną.

W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 tys. złotych pobiera się od pisma opłatę stosunkową, wynoszącą 5 proc. tej wartości, nie więcej jednak niż 100 tys. złotych – to główna zmiana, która znalazła się w przyjętej w piątek przez Sejm ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Sprawą wciąż otwartą jest, czy wybierać nowych sędziów do Trybunału Konstytucyjnego i w ten sposób legitymizować tę zdeformowaną instytucję, czy też poczekać, aż możliwe będzie wybranie takiej ich liczby, by mogli zdecydować o jej działaniu – mówi prof. Piotr Tuleja, sędzia TK w stanie spoczynku, kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zastanawia się też, czy znaleźliby się poważni kandydaci do Trybunału w obecnym kształcie.

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej i członek Trybunału Stanu Przemysław Rosati poinformował, że wniosek o zwołanie posiedzenia w pełnym składzie dotyczy uchylenia immunitetu pierwszej prezes SN prof. Małgorzaty Manowskiej. Z inicjatywą wystąpili: Kamila Ferenc, Jacek Dubois, Marek Małecki, Marcin Radwan-Röhrenschef i Przemysław Rosati.

Dane dotyczące organizacji fixingu wskaźnika WIBOR należy zbadać po kątem tego, czy mogą być informacją publiczną, a operator giełdy – jako spółka z dominującą pozycją Skarbu Państwa – jest zobowiązany jej udzielić zainteresowanemu obywatelowi. Taką tezę w uzasadnieniu swojego wyroku stawia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Projekt zmian kodeksu postępowania cywilnego, który będzie przedmiotem obrad plenarnych Sejmu w tym tygodniu, zakłada dwustronną komunikację elektroniczną. Ma się to przyczynić do przyspieszenia obiegu dokumentów, zmniejszenia kosztów oraz zwiększenia dostępności wymiaru sprawiedliwości. Projekt przewiduje także lepsze wykorzystanie w sądach alternatywnych metod rozwiązywania sporów, m.in. mediacji. Rozwiązania dotyczą tylko profesionalnych prawników.