Dobrze, że ministerstwa sprawiedliwości i zdrowia przygotowują zmiany w ustawie regulującej izolację w specjalnych ośrodkach osób, które po odbyciu kary mogą stwarzać zagrożenie, bo ucywilizowanie tej niezgodnej z prawami człowieka regulacji jest niezwykle pilne – mówi dr Hanna Machińska, była zastępczyni rzecznika praw obywatelskich. Chwali m.in. zapowiadaną weryfikację tych pacjentów i zapisanie w ustawie ich praw, ale pyta też o sprawę podstawową, czyli zasady umieszczania wolnych obywateli w tych placówkach.

Przygotowywane przez nas zmiany w prawie o adwokaturze pozwolą na wykonywanie zawodu adwokata także w formie spółek kapitałowych – zapowiada adwokat Dorota Kulińska, dyrektor Instytutu Legislacji i Prac Parlamentarnych Naczelnej Rady Adwokackiej. I dodaje, że to ma być nowy impuls, pozwalający kancelariom na bardziej dynamiczną aktywność na rynku. Ale zapewnia, że nowe możliwości biznesowe nie obniżą standardów zawodowych i etycznych w pracy adwokatów.

Jeśli proponowane przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego zmiany w procedurze cywilnej wejdą w życie, skarga kasacyjna nie zablokuje już procedury odebrania dziecka w przypadku tzw. uprowadzenia rodzicielskiego. Wrócić mają poprzednie zasady postępowań powrotowych, toczących się w Polsce na podstawie Konwencji Haskiej z 1980 roku, które są prostsze i sprawniejsze od tych wprowadzonych w 2018 r. przez rząd Zjednoczonej Prawicy.

Sędzia Przemysław Feliga z Sądu Apelacyjnego w Warszawie, po raz kolejny wystąpił z pytaniem prejudycjalnym do TSUE w sprawie wyznaczania składów w tymże sądzie. Tym razem chodzi o to, że podczas gdy przebywał na urlopie, przewodniczący wydziału miał przejąć sprawę, której dotyczyło wcześniejsze pytanie, do rozpoznania i umorzył postępowanie wskutek cofnięcia pozwu. TSUE ma ocenić, czy taki jednoosobowy skład jest "sądem niezawisłym, bezstronnym i ustanowionym uprzednio na mocy ustawy oraz zapewniającym skuteczną ochronę prawną".

Prezydent podpisał nowelizację likwidującą Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej, który został powołany w lipcu 2022 r. do rozpoznawania i wykrywania przestępstw, zapobiegania im oraz uzyskiwania i utrwalania ich dowodów, gdy popełnili je osadzeni w zakładach karnych albo aresztach śledczych, funkcjonariusze i pracownicy w związku z wykonywaniem czynności służbowych, oraz inne osoby przebywające na terenie zakładów karnych albo aresztów śledczych. Ustawa, co do zasady, zacznie obowiązywać po miesiącu od ogłoszenia.

Kilkanaście protestów wyborczych Sąd Najwyższy pozostawił bez dalszego biegu. Powodem był fakt, że wnoszący protesty przeciwko wyborowi prezydenta RP nie podali numeru PESEL, co skutkowało przyjęciem, że wniesione do Sądu Najwyższego pismo procesowe obarczone jest nieusuwalnym brakiem formalnym. W sprawach dotyczących protestów wyborczych nie wzywa się wnoszących protest do uzupełnienia braku formalnego pisma.

Od wielu miesięcy planowane były przez rząd kroki związane m.in. z rozwiązaniem patu wokół KRS, TK, Sądu Najwyższego czy statusu sędziów powołanych od 2018 r. Wybór Karola Nawrockiego na prezydenta może je — w ocenie prawników — pokrzyżować, tym bardziej że elekt już zapowiedział własną ustawę sądową. Ci, którzy przygotowywali zmiany, są zgodni, że prace nad nimi powinny zostać zakończone, a ustawy powinny trafić na biurko nowego prezydenta. Zaczynają też pojawiać się głosy, że być może warto postawić na kompromis.

Rząd zaakceptował propozycję Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczącą zmiany przepisów regulujących procedurę okazania. Projekt zakłada m.in. obowiązek dołączania do protokołu z okazania zdjęć osób okazywanych. Zmiany te mają zapewnić bardziej obiektywne rozpoznanie – bez sugestii i bez możliwości "wzajemnego rozpoznania się osoby przesłuchiwanej i osoby okazywanej".

W latach 2015-2023 stworzony został w Polsce system ustrojowy oznaczający odrzucenie lub inne rozumienie obowiązujących norm konstytucyjnych – ocenili uczestnicy zorganizowanej w Warszawie konferencji. Wskazywali, że w obecnej sytuacji otwarte jest pytanie, czy uda się wrócić do porządku konstytucyjnego, czy też na wiele lat utrzyma się ten alternatywny system. Jeśli niemożliwe będą zmiany legislacyjne, zasadnicze zadanie spadnie w tej dziedzinie na sądy.

W ciągu półtora roku Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało lub skoordynowało blisko 50 projektów ustaw – zarówno już uchwalonych, jak i będących w toku prac legislacyjnych. Do najważniejszych należą: ustawa umożliwiająca przystąpienie Polski do Prokuratury Europejskiej, projekt ustawy rozdzielającej funkcje ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, zmiany w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, w tym pozasądowe rozwody.

Do Sejmu trafił już projekt nowelizacji ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej. Zakłada on zniesienie oświadczeń o sytuacji finansowej oraz możliwość świadczenia takiej pomocy za pomocą środków komunikacji na odległość. Naczelna Rada Adwokacka, Krajowa Izba Radców Prawnych i Związek Powiatów Polskich apelują do premiera o wstrzymanie prac nad tymi zmianami, gdyż – jak wskazują – budzą one ich głęboki sprzeciw.

Rozwody pozasądowe miały przyspieszyć postępowania sądowe. Problem jednak w tym, że w samej koalicji rządzącej wzbudzają one wątpliwości. Projekt został zgłoszony w ramach pakietu deregulacyjnego, a ministerstwa, m.in. rolnictwa, obrony narodowej, rozwoju i technologii, wskazują, że takie uproszczenie może być polem do nadużyć, pogłębić kryzys demograficzny, a także nie odpowiada konstytucyjnemu znaczeniu instytucji małżeństwa.

Wprowadzona w 2019 r. modyfikacja zarzutu potrącenia miała przyspieszyć spory z roszczeniami wzajemnymi. Jednak przyjęte wówczas uregulowanie okazało się zbyt rygorystyczne i sztywne. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego proponuje rezygnację z dotychczasowych przedmiotowych i czasowych barier, dotyczących dopuszczalności podnoszenia zarzutu potrącenia w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. Z kolei sędziowie będą mogli wydać wyrok co do powództwa głównego, a w zakresie zarzutu potrącenia, orzec później.

Od 1 lipca br. do 1000 zł wzrośnie wysokość zryczałtowanej równowartości wydatków w sprawach z oskarżenia prywatnego. Ministerstwo Sprawiedliwości tłumaczy zmianę tym, że obecna opłata – 300 zł – jest nieadekwatna do kosztów postępowania i nie pokrywa kosztów sądowych. Co więcej – jak zaznacza resort – obowiązuje de facto od 1998 r. Rozporządzenie opublikowano w Dzienniku Ustaw.

Ministerstwo Sprawiedliwości wycofuje się z pomysłu likwidacji prawa organizacji społecznych do składania skargi kasacyjnej w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. - Przychylamy się do zebranych, licznych opinii, że należy prawo do skargi kasacyjnej pozostawić bez zmian, ponieważ widzimy potencjalną kolizję z prawami podstawowymi – wyjaśnił resort.

Rząd chciał rozwiązać problem ze składem Trybunału Konstytucyjnego, zakręcając w budżecie na 2025 r. kurek z wynagrodzeniami dla sędziów. Prezydent budżet podpisał, ale przesłał do kontroli następczej TK m.in. przepisy dotyczące środków na sędziowskie pensje. Następnie Trybunał uznał te przepisy za niekonstytucyjne. Prezes TK, Bogdan Święczkowski, domaga się od ministra finansów „wykonania obowiązków” wynikających z konstytucji i tegoż wyroku Trybunału.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce pozbawić organizacje społeczne prawa do sądu w drugiej instancji w postępowaniach administracyjnych, gdy biorą udział w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika na prawach strony. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi trafił do konsultacji publicznych dopiero, gdy zainteresowane organizacje zrobiły raban. Uwagi można zgłaszać jeszcze tylko w piątek.

Sąd orzeka na podstawie przepisów prawa, a przepisy te są jednoznaczne: skład sądu dyscyplinarnego powinien być kolegialny czyli trzyosobowy. Udział ławnika jako trzeciego sędziego jest wskazany, nawet w sprawach o umorzenie postępowania czy przeliczeniu kosztów procesu. Problem powstał na tle zarzutów wobec sędziego, który zwracał świadkom za stawiennictwo w sądzie pieniądze za utracone zarobki.

Kończą się prace nad projektem zmian w kodeksie karnym wykonawczych rozszerzającym możliwość stosowania Systemu Dozoru Elektronicznego wobec większej grupy skazanych. Przyjęcie nowych przepisów planowane jest na drugą połowę 2025 roku. Katalog osób uprawnionych do SDE obejmie skazanych na karę do trzech lat, którym do jej odbycia pozostało nie więcej niż rok i sześć miesięcy.

Jeśli dojdzie do nowelizacji ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób, osoby przebywające w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym poddane zostaną weryfikacji pod kątem konieczności ich dalszego pobytu w tej placówce. Łatwiejsze ma być też wydanie przez sąd orzeczenia o umieszczeniu takiej osoby w domu pomocy społecznej lub szpitalu psychiatrycznym.