Każde działanie Ministerstwa Sprawiedliwości zmierzające do wykształcenia w społeczeństwie woli do korzystania z mediacji jako alternatywy dla wyrokowania przez sądy winno zasługiwać na akceptację. Jeżeli jednak proponowane zmiany będą ułomne, jak to jest w najnowszym projekcie, to spowodują one więcej szkód niż pożytku - pisze sędzia Zbigniew Miczek z Sądu Rejonowego w Tarnowie.

Ministerstwo Sprawiedliwości zabiera się za ulepszenie funkcjonalności rejestrów wymiaru sprawiedliwości. Mają być wygodniejsze w obsłudze, mieć jednolitą szatę graficzną i interfejsy, a korzystanie z nich będzie wymagało tylko jednego logowania i jednokrotnego wprowadzenia danych. Trzy z rejestrów - Elektroniczne Księgi Wieczyste, Rejestr Zastawów i Krajowy Rejestr Karny - mają być zbudowane na nowo.

Przyspieszenie i usprawnienie postępowań sądowych to obecnie jedno z największych wyzwań stojących przed polskim wymiarem sprawiedliwości. Z działań podejmowanych w tym zakresie w latach 2015-2023 zostawiamy te, które się sprawdziły. Proponujemy też nowe mechanizmy, które mogą realnie poprawić sytuację – zapowiada prof. Paweł Grzegorczyk z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, przewodniczący zespołu procesowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego.

Zgromadzenie Izby Adwokackiej w Zielonej Górze zobowiązało swoją radę do zaniechania na 30 dni wyznaczania i przekazywania do sądów zarządzeń o wyznaczaniu pełnomocnika z urzędu oraz kandydata na kuratora w sprawach cywilnych i karnych. To kolejna taka uchwała, w kwietniu swój "protest" rozpoczęła ORA w Częstochowie. Sprawą zajmie się też w najbliższym czasie Naczelna Rada Adwokacka, która co do zasady, popiera działania zgromadzeń w tym zakresie.

W ubiegłym roku przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka wystąpiła rekordowa liczba polskich prawników w sprawach naruszeń Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wśród nich zdecydowanie przeważali adwokaci, byli też radcowie prawni i prawnicy np. Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka - wynika z najnowszej, piątej edycji raportu "Polscy prawnicy przed ETPCz" przygotowanego przez Redakcję Publikacji Elektronicznych LEX. Nadal większość stanowią prawnicy, którzy mają na swoim koncie nieliczne takie sprawy.

Konstytucja nie może być interpretowana jako rodzaj ograniczenia czy bariery w dynamice procesu przywracania praworządności. Uprawnienia nabyte w sposób niegodziwy, sprzeczny ze standardami państwa prawnego, nie korzystają bowiem z konstytucyjnej ochrony - uważa dr Tomasz Zalasiński, konstytucjonalista, kierownik Katedry Prawa Uniwersytetu Civitas, członek Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury.

Zgodnie z systemem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Polska ma swobodę wyboru środków, za pomocą których będzie wypełniać swoje zobowiązania wynikające z wykonywania orzeczeń ETPCz, o ile środki te są zgodne z Konwencją i ogólnymi wymogami praworządności. Mechanizmy wybrane przez Ministerstwo Sprawiedliwości w projekcie regulującym status sędziów powołanych od 2018 r. tego kryterium nie spełniają, więcej - są sprzeczne z Konstytucją - pisze dr Monika Smusz-Kulesza, sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi.

Adwokaci, radcowie, prokuratorzy i notariusze, którzy od 2018 r. byli powoływani na stanowiska sędziowskie, zgodnie z planem Ministerstwa Sprawiedliwości - już w październiku 2025 r. będą musieli odejść z sędziowskiego zawodu. Na osłodę pozostanie im start w powtórzonych konkursach i możliwość objęcia stanowiska referendarza sądowego. Tu zaczyna się jednak problem, bo referendarze, podobnie jak samorządy prawnicze, widzą w takim rozwiązaniu szereg zagrożeń. Już wystąpili w tej sprawie do ministra sprawiedliwości. Liczne pozwy wieszczą z kolei prokuratorzy.

Sąd będzie mógł uznać wytoczone powództwo za nadużycie prawa procesowego, gdy stwierdzi, że jego wyłącznym celem jest stłumienie debaty publicznej. Co więcej, zostanie ustanowiony mechanizm zabezpieczenia kosztów procesu poprzez możliwość nałożenia na powoda obowiązku kaucji, w sytuacji gdy pozwany uprawdopodobni, że chodzi o SLAPP. Same procedury mają zostać przyspieszone nawet do terminu nie dłuższego niż sześć miesięcy - to założenia projektu, który ma chronić uczestników debaty publicznej.

Projekt dotyczący statusu tzw. neo-sędziów zawiera bezpieczniki, które mają zagwarantować stabilność wymiaru sprawiedliwości i chronić interesy obywateli. Dajemy wszystkim tym osobom, które obejmą skutki ustawy, szansę na udział w nowych konkursach sędziowskich. Ci, którzy przyszli spoza zawodu, będą mogli poczekać na ich rozstrzygnięcie na stanowisku referendarza sądowego, a sędziowie, którzy zostali awansowani, pozostaną na swoich stanowiskach w dwuletnich delegacjach - mówi sędzia Marta Kożuchowska-Warywoda, dyrektor Departamentu Kadr i Organizacji Sądów Powszechnych i Wojskowych.

Ustanowienie politycznej kontroli nad Trybunałem Konstytucyjnym uniemożliwiło obalenie domniemania konstytucyjności ustawy o KRS z grudnia 2017 r., ale jest ważny wyrok z 2012 r., według którego powołane po tym czasie osoby nie są sędziami – twierdzi prof. Andrzej Wróbel, sędzia w stanie spoczynku Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego. I krytykuje w tym kontekście koncepcję tzw. sędziów ustawowych.

Przygotowany właśnie przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego projekt tzw. ustawy naprawczej, usuwającej z procedury cywilnej najbardziej uciążliwe zmiany z minionych lat, zawiera także szereg propozycji mających ułatwić pracę pełnomocnikom procesowym. To m.in. prawo do składania i przyjmowania za stronę oświadczeń woli, zniesienie nakazu złożenia oświadczenia o dokonaniu bezpośredniego doręczenia pisma pod rygorem jego zwrotu, łatwiejsze ma być też składanie zarzutu potrącenia.

Europejski Trybunał Praw Człowieka przyjął właśnie skargę sędziego Przemysława Feligi z Sądu Apelacyjnego w Warszawie, dotyczącą przydziału spraw w tymże sądzie. Zajmuje się tym też Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, do którego trafiło pytanie prawne sędziego, dotyczące wyznaczania składów sędziowskich. Polsce zakomunikowana została też skarga sędziego Izby Cywilnej SN prof. Pawła Grzegorczyka o braku jakichkolwiek ustawowych kryteriów i skutecznej kontroli sądowej w przypadku wyznaczania sędziów do Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną rzecznika praw obywatelskich od wyroku WSA, który podtrzymał wcześniejszą decyzję prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z 6 kwietnia 2020 r. w sprawie tzw. ustawy kagańcowej. O uwzględnienie skargi RPO wnosił już nowy prezes UODO Mirosław Wróblewski, a chodzi o przepisy obligujące sędziów i prokuratorów do składania oświadczeń o przynależności do zrzeszeń, fundacji i partii politycznych.

Nie ma potrzeby tworzenia odrębnego organu do rozpoznawania spraw wyborczych, publicznych czy dyscyplinarnych. Likwidacja dwóch Izb Sądu Najwyższego, która znalazła się w projekcie rządowym, to rozwiązanie racjonalne także z perspektywy wydatkowania środków budżetowych. Przekazanie spraw „wrażliwych dla państwa ”do jednostki od podstaw ustanowionej w nowej, wadliwej procedurze, doprowadziło do pozbawienia jednostek prawa do sądu - uważają sędziowie orzekający w „starych” Izbach SN.

Projekt, który dotyczy statusu sędziów powołanych od 2018 r., czyli przy udziale wadliwie ukształtowanej KRS, w naszej ocenie realizuje to, co wynika z ubiegłorocznej opinii Komisji Weneckiej. Regulacja nie będzie działać wstecz, co zakwestionowała Komisja, wprowadziliśmy też rozwiązania osłonowe w zależności od tego, do jakiej grupy taki sędzia będzie zakwalifikowany. Orzeczenia wydane przez nieprawidłowo powołanych sędziów, co do zasady, pozostaną w mocy dla zachowania stabilności obrotu prawnego - mówi Dariusz Mazur, wiceminister sprawiedliwości.

Każdy pełnomocnik doświadczył przygotowania korespondencji sądowej w postaci ton papieru, czasu poświęconego na wykonywanie kserokopii, odpisów, poświadczania dokumentów za zgodność z oryginałem, stania w kolejce na poczcie, etc. Sądy powszechne w większości postępowań cywilnych nie przyjmują korespondencji w formie elektronicznej oraz nie dopuszczają kwalifikowanych podpisów elektronicznych, co znacznie wydłuża obieg tej korespondencji oraz koszty postępowań - pisze Maria Młotkowska, radczyni prawna i mediatorka.

Nie można automatycznie wyłączyć wadliwie wybranego sędziego. Sam udział organu niedającego gwarancji niezawisłości w jego nominacji nie uzasadnia konieczności wyłączenia go z rozpoznania sprawy - ocenił rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE. Sprawa dotyczy statusu sędzi wybranej przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej po noweli z grudnia 2017 r. Pytanie zadał poznański sąd.

Z kodeksu postępowania cywilnego usunięty ma być przepis pozwalający na publikację w Monitorze Sądowym i Gospodarczym przeprosin, gdy zobowiązany nie zrobi tego w medium, w którym dokonał szkody. Gdy tę zmianę uchwalano w 2023 r. opozycja sugerowała, że chodzi o uchronienie prezesa Prawa i Sprawiedliwości od ogromnych kosztów publikacji ogłoszenia z przeprosinami Radosława Sikorskiego. Ministerstwo Sprawiedliwości negowało taki motyw.

Podstawowymi problemami wymiaru sprawiedliwości są obecnie tzw. neo-sędziowie i skutki działań neo-KRS. I to powinien być priorytet dla Ministerstwa Sprawiedliwości. Nie ma już miejsca na metodę małych kroków. Ważne, by w pierwszym dniu urzędowania nowego prezydenta została podpisana stosowna ustawa, która umożliwi jak najszybsze wyjście z sądowego chaosu - mówi w rozmowie z Prawo.pl Bartłomiej Przymusiński, nowy prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia.