Najpierw wielka miłość, potem wielki kredyt i na końcu burzliwe rozstanie - coraz częściej jednym z problemów przy rozwodach Polaków są kredyty frankowe. I nie chodzi jedynie o to, jak pozbyć się długu, ale też, kto ewentualnie ma go dalej spłacać i jak w takich warunkach rozliczyć się z byłym małżonkiem. Z sytuacji korzystają też banki - oferując tym, którzy mieszkanie przejmują, nową umowę i nową, często wyższą, ratę.

Wielu kredytobiorców jest pozbawionych roszczeń odsetkowych za okres od kilku do kilkunastu miesięcy. To efekt uchwały Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. Sądy często interpretują ją w ten sposób, że naliczają odsetki od dnia złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia o zapoznaniu się ze skutkami nieważności umowy i ich akceptacji, a niekiedy nawet od dnia publikacji prawomocnego orzeczenia w sprawie.

Za niespełna miesiąc polscy frankowicze poznają wstępną odpowiedź na pytanie, czy bankom – w przypadku uznania przez sądy umów tzw. kredytów frankowych za nieważne – będzie należało się tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału. 16 lutego Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej  ogłosi opinię, która pokaże możliwy kierunek orzekania przez TSUE w tej sprawie.

Rośnie liczba spraw frankowych trafiających do sądów, co skutkuje tym, że sądy są coraz bardziej „zatkane”. Powstanie tzw. wydziału frankowego w Sądzie Okręgowym w Warszawie miało przyspieszyć rozpoznawanie spraw dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do CHF, ale w praktyce skumulowało się tam tyle spraw, że oczekiwanie na wyrok trwa tam najdłużej.

Banki składają pozwy do sądów przeciwko frankowiczom o zwrot kapitału oraz wynagrodzenie za korzystanie z niego. Takiego pozwu może się spodziewać każdy, kto w 2019 r. wystąpił o unieważnienie umowy kredytowej lub w inny sposób wszedł w spór z bankiem. W ten sposób banki chcą przerwać trzyletni termin przedawnienia. Wcześniej z tego samego powodu pozwy otrzymali frankowicze, którzy w latach 2016-2018 pozwali banki.

Minister Finansów przedłużył do końca 2024 r. termin obowiązywania rozporządzenia zwalniającego kredytobiorców walutowych z podatku PIT od części dochodów związanych z kredytem mieszkaniowym. Rozporządzenie obejmuje również preferencje w zakresie podatku CIT po stronie kredytodawców.

Do rozstrzygnięcia przed bankami i kredytobiorcami jest jeszcze niewyjaśniony problem wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Ocena, czy się ono należy, powinna uwzględniać to, że kredyty odwołujące się do franka szwajcarskiego, jako waluty waloryzacji świadczenia, nie były zaciągane na nabycie dóbr konsumpcyjnych, lecz na cele mieszkaniowe. A zatem z perspektywy kredytobiorcy - na cele inwestycyjne - mówi Marta Romańska, sędzia SN.

To, czy umowa kredytu bankowego ma charakter umowy wzajemnej, nie zostało do tej pory jednolicie rozstrzygnięte w doktrynie i orzecznictwie sądowym. Kwestii tej dotyczy pytanie prawne, jakie do Sądu Najwyższego skierował klika miesięcy temu Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Spór ma praktyczne znaczenie dla spraw dotyczących umów frankowych, na przykład w zakresie zasad rozliczeń stron.

W praktyce banki często nie respektują orzeczeń stwierdzających nieważność umowy kredytu i pomimo prawomocności tych wyroków nadal pobierają należności wynikające z harmonogramu spłat kredytu. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku udzielenia bankowi pełnomocnictwa do potrącania z rachunku bankowego kwot tytułem spłaty rat kredytu frankowego, które najczęściej klienci udzielają podczas procedury zawierania umowy kredytowej - pisze Rafał Dudek, radca prawny oraz Mariusz Mazepus, adwokat, partner w MSN Legal.

Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację Pekao Banku Hipotecznego S.A. od wyroku unieważniającego umowę kredytu frankowego, zawartą pomiędzy spółką akcyjną a bankiem. Zdaniem sądu bank naruszył zasadę swobody umów, ustalając jednostronnie i dowolnie kurs franka, co wpływało na wysokość rat kredytowych. Nie stosował również obiektywnych kryteriów w zakresie ustalania kursu. To pierwszy tego typu prawomocny wyrok.

Banki często pozywają o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału klientów, którzy procesują się z nimi w sprawie kredytów frankowych. Sądy przeważnie samodzielnie rozstrzygają sprawy dotyczące roszczeń banków, bez oczekiwania na rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału po nieważności umowy. 

Sądy wydają coraz więcej orzeczeń unieważniających kredyt frankowy. Korzystny wyrok to tylko połowa sukcesu. Wzajemne rozliczenie z bankiem, wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej oraz danych o zobowiązaniu z Biura Informacji Kredytowej może trwać latami. Banki nie zawsze bowiem idą na rękę kredytobiorcom. Niektóre mocno utrudniają życie frankowiczom.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów orzekł, że Santander Bank Polska S.A. miał prawo w przypadku frankowicza ustalać kurs franka na podstawie własnych tabel kursowych i jako źródło kursów wskazywać serwis Reuters. Kredytobiorcy nie muszą się jednak obawiać tego orzeczenia. Większość sądów rozstrzyga inaczej. Nawet jeżeli aneksy do ich umów zawierały zapisy, o których orzekał SOKiK.

Skarga kasacyjna w sprawie kredytu nie będzie rozpoznana, gdyż nie wyłączono z niej sędziego prowadzącego rozmowy ugodowe z powodowym bankiem. Sąd Najwyższy uznał, że prezes Izby Cywilnej powinna wyznaczyć legalnego sędziego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie dotyczącej umowy kredytowej. Trzech sędziów Izby uznało, że orzeczenie neo-sędziego oddalające wniosek o wyłączenie nie istnieje.

Wystarczy, że jedna z tych klauzul umownych jest uznana za abuzywną, aby cały mechanizm denominacji został uznany za niedozwoloną klauzulę - orzekł Sąd Apelacyjny w Warszawie i potwierdził nieważność całej umowy kredytu denominowanego we frankach szwajcarskich. Przy czym bank może skorzystać z prawa zatrzymania w celu uniknięcia zagrożeń związanych z niewypłacalnością konsumenta - podkreślił sąd.

Sprawy frankowe stanowią istotną część sporów toczących się obecnie przed polskimi sądami. Ale będzie ich jeszcze więcej, zwłaszcza w przypadku spadku wartości złotego. Od złożenia pozwu do uzyskania prawomocnego wyroku mija przeważnie od kilku miesięcy do kilku lat. Wpływ na to mają banki, które podejmują działania torpedujące przebieg procesu - pisze radca prawny Adrian Goska.

Wiadomość o precedensowym orzeczeniu wydanym przez Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie kredytowej zelektryzowała opinię publiczną. Obniżenie rat kredytów o tzw. WIBOR wygenerowało spadek raty kredytowej o… kilka tysięcy złotych. Taka sytuacja byłaby ratunkiem dla setek tysięcy kredytobiorców, którzy w obliczu rosnących stóp procentowych muszą mierzyć się z galopującym wzrostem rat.

Sprawy frankowe trwają często bardzo długo, ale coraz więcej tzw. frankowiczów korzysta z dobrodziejstwa ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - pisze dr Kacper Rożek, adwokat w SKIBA | ROŻEK adwokaci.

Frankowicze z Getin Noble Banku nadal nie wiedzą, na czym stoją. Ich sytuacja w różnych sądach jest bardzo zróżnicowana i dopiero kształtują się kierunki, w których podążają poszczególne składy orzekające. Dla kredytobiorców dobrą wiadomością jest jednak to, że na razie główne postępowania sądowe są rozpoznawane w normalnym trybie.

Do sądów wpływają wnioski od klientów będącego w procesie restrukturyzacji Getin Noble Bank o wstrzymanie spłat rat kredytu. Część z nich wydaje postanowienia korzystne dla kredytobiorców, ale są jednak i takie, które tego nie robią. Rozbieżności biorą się z różnej interpretacji przepisu ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym.