Sąd Okręgowy w Poznaniu skierował do Trybunału Sprawiedliwości UE trzy pytania prejudycjalne, dotyczące decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku S.A. Dotyczą samych podstaw wydania tej decyzji, a odpowiedzi na nie mogą otworzyć poszkodowanym klientom banku drogę do dochodzenia odszkodowań od BFG.

W czwartek Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że unieważnienie umowy z powodu jej nieuczciwego charakteru pociąga konieczność przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, jaka istniałaby przy braku w umowie nieuczciwego warunku. Orzeczenie nie stanowi przełomu – natomiast jasno pokazuje, że TSUE przyjął jednolitą ścieżkę interpretacji przepisów i podtrzymuje wysoki standard ochrony konsumentów.

Przymusowa restrukturyzacja Getin Noble Banku i ograniczenia z tym związane wymuszają często zmianę strategii procesowej. Celem zasadniczym dziś staje się nie tyle uzyskanie wyroku zasądzającego zwrot świadczeń czy nawet wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu, co zabezpieczenie kredytobiorcy przed roszczeniem banku. Pisze o tym Tomasz Konieczny, radca prawny i partner w Konieczny, Polak Partnerzy.  

Nowa ustawa frankowa byłaby kolejną próbą miękkiego zniechęcenia osób do walki w sądach i próbą zatrzymania lawiny pozwów. Przypomnijmy, że te same instytucje, które nagle przypomniały sobie o potrzebie ustawowego rozwiązania tej kwestii, jeszcze kilka lat temu wskazywały na jej niezgodność z prawem, Konstytucją i zdrowym rozsądkiem. Dokładnie w takim kształcie, jaki dzisiaj proponują.

Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej podejmie uchwałę rozstrzygającą, czy były mąż, kredytobiorca, jest zobowiązany brać udział w sprawie wszczętej przez byłą żonę w procesie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu. Powódka żądała stwierdzenia przez sąd, że w umowie zawarte były klauzule niedozwolone. W pierwszej instancji sąd oddalił powództwo wobec banku.

Pierwsi frankowicze z Getin Noble Banku otrzymują wypowiedzenia umów kredytowych. Prawnicy nie mają wątpliwości, że wkrótce ruszy fala wypowiedzeń. Pisma może spodziewać się każdy, kto zaprzestał spłacania rat. Utrudni to życie niejednemu kredytobiorcy - bank wpisze go do Bankowej Informacji Kredytowej, będzie dzwonił, wysyłał SMS-y, wzywał do zapłaty w ramach tzw. windykacji polubownej. Kredytobiorcy nie są jednak na straconej pozycji.

Zdarzają się sytuacje, gdy pomimo prawomocnego wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu powiązanego z walutą obcą, banki odmawiają wydania tzw. listu mazalnego, pozwalającego na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej nieruchomości. Nie oznacza to, że kredytobiorcy nie uda się wykreślić hipoteki z księgi wieczystej.

Ugody sądowe pomiędzy kredytobiorcami frankowymi a bankami nie są częste, bo osoby występujące na drogę sądową, zwykle wiedzą co mogą zyskać dzięki unieważnieniu umowy. Propozycje banków są wówczas lepsze od tych na etapie przedsądowym, ale i tak nie na tyle dobre, by zadowolić kredytobiorców. Wielu sędziów stara się zachęcać do takiego rozwiązania sporu, bo widzą w tym oszczędność czasu i pieniędzy.

Frankowicz, który zaciągnął kredyt w Getin Noble Bank może wykreślić hipotekę z mieszkania lub domu, nawet jeżeli nie spłacił kredytu. Wystarczy, że dysponuje prawomocnym wyrokiem stwierdzającym nieważność umowy. Dzięki temu zyska swobodę dysponowania swoją nieruchomością i np. może ją sprzedać (wolną od hipoteki), podarować dziecku lub zabezpieczyć nową pożyczkę bez oglądania się i czekania na późniejsze rozliczenie się z bankiem.

Rzecznik Generalny TSUE uważa za bezpodstawne roszczenia banków o korzystanie z kapitału udzielanego na podstawie nieważnych umów kredytów „frankowych”. Przyjęcie przez Trybunał tego poglądu może wpłynąć na bilanse niektórych banków i prowadzić do niespełniania przez nie wymogów kapitałowych. Będą zagrożone resolution, warto się więc przyjrzeć, jak polska regulacja tego procesu wygląda na tle prawa unijnego.

Myli się ten, kto twierdzi, że Rzecznik Generalny TSUE przyznał czy potwierdził prawo konsumentów do dochodzenia od banków wynagrodzenia za korzystanie z ich rat. Z jego opinii wynika jedynie, że dyrektywa 93/13/EWG nie stoi na przeszkodzie ani samym przepisom prawa krajowego (polskiego), ani ich stosowaniu przez sądy w Polsce.

Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie przesądził w swojej ogłoszonej 16 lutego opinii o tym, że w przypadku nieważności umowy kredytu z powodu zamieszczonych w niej nieuczciwych postanowień, konsumentowi przysługuje roszczenie o zapłatę przez bank wynagrodzenia za korzystanie z kapitału - twierdzi adwokat Marcin Szymański.

Rzecznik Generalny TSUE nie przyznał konsumentom prawa do żądania od banków wynagrodzenia za korzystanie z ich rat, ale możliwość dochodzenia dodatkowych roszczeń - uważa większość prawników. Nie oznacza to jednak, że frankowicze nic nie ugrają, gdy tak też uzna TSUE. Będą mogli domagać się m.in. zadośćuczynienia za dyskomfort psychiczny, stres czy rozstrój zdrowia, spowodowane stosowaniem przez bank nieuczciwych postanowień.

Jeśli bank po wydaniu prawomocnego wyroku ustalającego nieważność umowy kredytu, nie wykreśli byłego kredytobiorcy z BIK, to można złożyć wniosek do Biura Informacji Kredytowej o zaprzestanie przetwarzania danych osobowych oraz wniosek o wykreślenie długu i aktualizację danych w systemie, a od banku można zażądać zaprzestania naruszenia dóbr osobistych.

Zasada skuteczności dyrektywy 93/13 nie sprzeciwia się wynagrodzeniu należnemu bankowi za korzystanie z udostępnionego kredytobiorcy kapitału w razie upadku umowy w wyniku abuzywności jej postanowień - brzmi stanowisko Komisji Nadzoru Finansowego podtrzymane po opublikowaniu w czwartek opinii Rzecznika Generalnego TSUE. Jego zdaniem, bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdy umowa została unieważniona.

Sądy w ubiegłym roku przyjęły ponad 60 tys. spraw dotyczących kredytów nominowanych w walucie obcej. Po ogłoszonej 16 lutego opinii Rzecznika Generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i w oczekiwaniu na ostateczne orzeczenie, frankowicze ostrzej ruszą do boju. Gra toczy się o wysoką stawkę - pisze adwokat Jakub Bartosiak z Kancelarii MBM Legal.

Dyrektywa 93/13 nie stoi na przeszkodzie, by konsument mógł domagać się dodatkowych świadczeń po unieważnieniu umowy, ale bank już nie może - stwierdził rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości. To jeszcze nie wyrok, ale już sama opinia Rzecznika w sposób istotnie korzystny spowoduje zmianę propozycji ugodowych banków w sporach z frankowiczami.

Argument, że w sytuacji pozbawienia banków możliwości dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu zagrożona byłaby stabilność rynków finansowych w Polsce i całej Unii Europejskiej, nie ma znaczenia w kontekście wykładni dyrektywy w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich - ocenił w swojej opinii Rzecznik Generalny TSUE Anthony Michael Collins, akcentując wagę ochrony konsumentów.

​Stowarzyszenie Stop Bankowemu Bezprawiu zaapelowało do Komisji Europejskiej o podjęcie działań wobec Komisji Nadzoru Finansowego, zmierzających do naprawy tej instytucji. SBB chce także jak najszybszego wdrożenia chroniącej rynek i konsumentów Dyrektywy 2019/1937. Apeluje też o „dokonanie możliwych dla KE działań wobec Komisji Nadzoru Finansowego zmierzających do naprawy tej instytucji.

Sąd Okręgowy w Warszawie zwaloryzował kapitał udostępnionego kredytu wypłaconego na podstawie nieważnej umowy powiązanej z walutą obcą. Jest to prawdopodobnie pierwsze takie korzystne dla banków, nieprawomocne orzeczenie. Zapadło na kilka dni przed wydaniem opinii przez Rzecznika Generalnego TSUE, dotyczącej m.in. zasadności waloryzacji roszczeń.