Trybunał Sprawiedliwości UE w wyrokach dotyczących frankowiczów podkreślił konieczność ochrony praw konsumentów. Wskazał, że bankom nie należy się wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, a także, że nie można odmówić frankowiczom wstrzymania spłaty rat jeśli jest to konieczne do zachowania pełnej skuteczności orzeczenia. Prawnicy wieszczą kolejną falę frankowych pozwów, ugody oferowane przez banki stają jeszcze mniej atrakcyjne.

Bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdy umowa dotycząca kredytu frankowego została unieważniona. Przedsiębiorca nie może bowiem czerpać korzyści z niedozwolonych klauzul. Równocześnie przepisy unijne nie stoją na przeszkodzie roszczeniom konsumenta o wynagrodzenie za korzystanie z jego pieniędzy - czyli rat - uzyskanych przez bank - wynika z orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

W czwartek 15 czerwca Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie korzystne dla frankowiczów. Wprawdzie dotyczy ono zabezpieczenia kredytu w Getin Noble Bank, ale jest ważne dla wszystkich frankowiczów. TSUE przesądził, że nie można odmówić zabezpieczenia jeśli jest to konieczne dla zachowania pełnej skuteczności orzeczenia.

W czwartek 8 czerwca Trybunał Sprawiedliwości UE wydał kolejny korzystny dla kredytobiorców wyrok dotyczący tego, czy możliwe jest odmówienie statusu konsumenta osobie, która samodzielnie lub z innym kredytobiorcą wzięła kredyt, z którego część została przeznaczona na cele związane z działalnością gospodarczą. TSUE jasno wskazał, że konieczne jest ustalenie, jaki był cel zawarcia umowy kredytu – ściślej, czy cel gospodarczy był celem dominującym.

Zmiany w procedurze cywilnej, które wejdą w życie od 1 lipca, mogą znacznie utrudnić uzyskiwanie przez frankowiczów zabezpieczenia spłat rat kredytu. Dlatego, że zażalenia na taką decyzję "przechodzą" do sądów drugiej instancji. A ich decyzje do tej pory szły w kierunku nieudzielania takich zabezpieczeń. Ratunkiem może być jednak TSUE, który 15 czerwca zajmie się zabezpieczeniami w sprawach frankowych.

Sprawy frankowe ciągną się latami, a przyczyny tego bywają różne. Frankowiczowi, podobnie jak innym obywatelom, przysługuje w takiej sytuacji skarga na przewlekłość. Prawnicy podkreślają jednak, że kończy się to zazwyczaj przyznaniem niewielkiego odszkodowania, np. 2 tys. zł, a problemu odległego wyroku nie rozwiązuje. Bywa jednak, że po skardze sąd szybciej wyznacza termin rozprawy.

Prawnicy frankowiczów, którzy zaciągnęli kredyt w Getin Noble Bank, mają nowy sposób na ominięcie sądowych "korków". Zamiast pozwów o unieważnienie umowy kredytowej idą od razu do sądu wieczystoksięgowego z wnioskiem o wykreślenie hipoteki. Ich zdaniem taki wyrok może być podstawą do unieważnienia umowy kredytu i wiąże inne sądy oraz same strony, a także stanowi bezpośrednio podstawę do wykreślenia hipoteki.

Klienci Getin Banku, kwestionujący ważność swojej umowy kredytowej, powinni pomyśleć o potrąceniu wierzytelności wobec banku, wynikającej z nieważnej umowy z wierzytelnością banku wobec nich, z tytułu wypłaconego kapitału. Jeśli tego nie zrobią, mogą zostać pozwani przez syndyka o zwrot kapitału kredytu, nawet jeśli dotychczasowa suma spłat przewyższa kwotę wypłaconego kapitału kredytu.

Za trzy tygodnie TSUE rozstrzygnie, czy można udzielić zabezpieczenia i zwolnić frankowicza z obowiązku płacenia rat w sytuacji, kiedy nie spłacił jeszcze całkowicie kwoty kapitału. Wskazówką, w którym kierunku może pójść trybunał, jest jego wyrok sprzed dwóch miesięcy. Zgodnie z nim, krajowy sąd nie powinien uwzględniać sytuacji banku badając wniosek o udzielenie zabezpieczenia.

Sądy ograniczają odsetki należne frankowiczom. Zaczyna się to jednak zmieniać - przybywa orzeczeń korzystnych dla kredytobiorców. Sądy przestają kierować się niekorzystną uchwałą Sądu Najwyższego, który stwierdził, że odsetki za opóźnienie należą się  kredytobiorcom dopiero od ich przesłuchania przez sąd i wyrażenia zgody na nieważność umowy kredytu. Zdaniem prawników to wadliwa praktyka, sprzeczna z unijnymi uregulowaniami.

Sprawy frankowe nadal budzą wiele emocji. Orzecznictwo sądów w większości jest prokonsumenckie, ale droga do unieważnienia umowy jest długa i bywa wyboista. Dodatkowym elementem mogą być wnioski o powołanie biegłego, chociaż sami sędziowie podkreślają, że na obecnym etapie takie dowody nie mają większego znaczenia, co najwyżej mogą służyć wydłużaniu postępowania.

Można przychylić się do stanowiska, że w przypadku wzajemnych świadczeń pieniężnych prawo zatrzymania nie ma zastosowania, tym bardziej, jeśli chodzi o wzajemne świadczenia stron wynikające z nieważnej umowy kredytu powiązanego z walutą obcą – uważają trzej sędziowie, ale kierują pytanie do składu rozszerzonego izby Cywilnej Sądu Najwyższego, w celu podjęcia uchwały.

W postępowaniach dotyczących kredytów frankowych problemem jest przewlekłość postępowań. Nie zawsze wynika ona bezpośrednio z natłoku spraw. Jak mówią prawnicy, są sędziowie, którzy podejmują różne działania, dopuszczają dowody, nic nie wnoszące i nie posuwające postępowania do przodu. Kolejna kwestia to odległe terminy. Skarga na przewlekłość dla frankowicza kończy się zazwyczaj przyznaniem 2 tys. zł ale też często wyznaczeniem rozprawy.

Umowa kredytu ma niewiele wspólnego z umową sprzedaży nieruchomości nabywanej za ten kredyt i prawem własności nieruchomości. Można bowiem nie być właścicielem kredytowanej nieruchomości, a spłacać kredyt zaciągnięty na jej zakup. Nie ma więc podstaw do łączenia przez niektóre sądy tych dwóch faktów - pisze Karolina Pilawska, adwokat w Pilawska Zorski Adwokaci.

Frankowicz, jak każdy kredytobiorca niespłacający rat, musi się liczyć z utratą mieszkania. Sprawa trochę komplikuje się, gdy umowa kredytu została uznana za nieważną. Banki próbują wtedy sprawdzać, czy za kredytem nie stoi działalność komercyjna, ale prawnicy uspokajają, że lokal z kredytem wolno wynajmować lub zmienić sposób użytkowania. Nie niweczy to konsumenckiego celu umowy kredytu, ale sądy różnie orzekają.

Bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdy umowa została unieważniona. Skoro nieważność ta powstała na skutek zamieszczenia przez bank nieuczciwych klauzul, przedsiębiorca nie może czerpać korzyści z tej sytuacji. Nie wyklucza to roszczenia konsumenta o wynagrodzenie za korzystanie z jego pieniędzy - czyli rat - uzyskanych przez bank - wskazał w swojej opinii Rzecznik Generalny TSUE. Trybunał ogłosi w tej sprawie wyrok 15 czerwca.

Orzecznictwo w sprawach frankowych ujednolica się, ale kredytobiorca, wstępując na drogę sądową, wciąż ryzykuje, że nie dojdzie do unieważnienia umowy. Część sędziów nadal uważa, że umowy kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego są ważne i w pełni skuteczne. Bywa, że o przegranej decyduje prowadzenie w mieszkaniu działalności gospodarczej, czy kupowanie lokali pod wynajem.

Sąd Najwyższy po raz kolejny paraliżuje procesy frankowe. Orzekł 2023 roku, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Na efekt nie trzeba było długo czekać. Dzień później w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie „spadły z wokandy” wszystkie rozprawy dotyczące tzw. kredytów frankowych.

Sąd Najwyższy rozpatrzył do tej pory dziewięć skarg Prokuratora Generalnego w sprawach dotyczących kredytów frankowych. Trzydzieści siedem kolejnych czeka na rozpoznanie. Prokurator argumentuje w nich, że sądy wydawały nakazy zapłaty nie badając umów kredytowych, którymi bardzo często nawet nie dysponowały i sankcjonowały zawarte w nich niedozwolone zapisy.

Banki częściej proponują ugody kredytobiorcom frankowym, ale... nie przekłada to się na większą liczbę zawieranych ugód. Klienci rzadko decydują się na porozumienia z bankami, gdyż w sądach mogą ugrać dużo więcej. Zaletą ugody jest krótki czas od momentu złożenia wniosku do podpisania porozumienia. W PKO BP np. wynosi to średnio niewiele ponad miesiąc, a sprawy sądowe trwają po kilka lat.