Można przychylić się do stanowiska, że w przypadku wzajemnych świadczeń pieniężnych prawo zatrzymania nie ma zastosowania, tym bardziej, jeśli chodzi o wzajemne świadczenia stron wynikające z nieważnej umowy kredytu powiązanego z walutą obcą – uważają trzej sędziowie, ale kierują pytanie do składu rozszerzonego izby Cywilnej Sądu Najwyższego, w celu podjęcia uchwały.

W postępowaniach dotyczących kredytów frankowych problemem jest przewlekłość postępowań. Nie zawsze wynika ona bezpośrednio z natłoku spraw. Jak mówią prawnicy, są sędziowie, którzy podejmują różne działania, dopuszczają dowody, nic nie wnoszące i nie posuwające postępowania do przodu. Kolejna kwestia to odległe terminy. Skarga na przewlekłość dla frankowicza kończy się zazwyczaj przyznaniem 2 tys. zł ale też często wyznaczeniem rozprawy.

Umowa kredytu ma niewiele wspólnego z umową sprzedaży nieruchomości nabywanej za ten kredyt i prawem własności nieruchomości. Można bowiem nie być właścicielem kredytowanej nieruchomości, a spłacać kredyt zaciągnięty na jej zakup. Nie ma więc podstaw do łączenia przez niektóre sądy tych dwóch faktów - pisze Karolina Pilawska, adwokat w Pilawska Zorski Adwokaci.

Frankowicz, jak każdy kredytobiorca niespłacający rat, musi się liczyć z utratą mieszkania. Sprawa trochę komplikuje się, gdy umowa kredytu została uznana za nieważną. Banki próbują wtedy sprawdzać, czy za kredytem nie stoi działalność komercyjna, ale prawnicy uspokajają, że lokal z kredytem wolno wynajmować lub zmienić sposób użytkowania. Nie niweczy to konsumenckiego celu umowy kredytu, ale sądy różnie orzekają.

Bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdy umowa została unieważniona. Skoro nieważność ta powstała na skutek zamieszczenia przez bank nieuczciwych klauzul, przedsiębiorca nie może czerpać korzyści z tej sytuacji. Nie wyklucza to roszczenia konsumenta o wynagrodzenie za korzystanie z jego pieniędzy - czyli rat - uzyskanych przez bank - wskazał w swojej opinii Rzecznik Generalny TSUE. Trybunał ogłosi w tej sprawie wyrok 15 czerwca.

Orzecznictwo w sprawach frankowych ujednolica się, ale kredytobiorca, wstępując na drogę sądową, wciąż ryzykuje, że nie dojdzie do unieważnienia umowy. Część sędziów nadal uważa, że umowy kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego są ważne i w pełni skuteczne. Bywa, że o przegranej decyduje prowadzenie w mieszkaniu działalności gospodarczej, czy kupowanie lokali pod wynajem.

Sąd Najwyższy po raz kolejny paraliżuje procesy frankowe. Orzekł 2023 roku, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Na efekt nie trzeba było długo czekać. Dzień później w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie „spadły z wokandy” wszystkie rozprawy dotyczące tzw. kredytów frankowych.

Sąd Najwyższy rozpatrzył do tej pory dziewięć skarg Prokuratora Generalnego w sprawach dotyczących kredytów frankowych. Trzydzieści siedem kolejnych czeka na rozpoznanie. Prokurator argumentuje w nich, że sądy wydawały nakazy zapłaty nie badając umów kredytowych, którymi bardzo często nawet nie dysponowały i sankcjonowały zawarte w nich niedozwolone zapisy.

Banki częściej proponują ugody kredytobiorcom frankowym, ale... nie przekłada to się na większą liczbę zawieranych ugód. Klienci rzadko decydują się na porozumienia z bankami, gdyż w sądach mogą ugrać dużo więcej. Zaletą ugody jest krótki czas od momentu złożenia wniosku do podpisania porozumienia. W PKO BP np. wynosi to średnio niewiele ponad miesiąc, a sprawy sądowe trwają po kilka lat.

Izba Cywilna Sądu Najwyższego coraz częściej odmawia przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych banków w sprawie unieważniania zapisów w umowach frankowych. Sędziowie tej Izby stwierdzają, że orzeczenia TSUE są jasne: w razie stwierdzenia przez sąd abuzywności klauzuli umownej lub jej fragmentu, w sytuacji gdy nie istnieje możliwość dalszego wykonywania umowy, nieważność powinna zostać orzeczona co do zasady.

Intencją powodów było zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, ale też zapewnienie przyszłości trojgu swych dzieci. Wynajmując lokale, zapewniali sobie środki na spłatę kredytów. Zarazem nie sposób uznać, by kredytobiorcy nadużyli swoich praw w sytuacji, gdy bank doprowadził do zawarcia umowy kredytowej o narzuconej im treści, która naraziła ich na nieograniczone ryzyko wahań waluty indeksacji.

Sądy są podzielone, jeśli chodzi o udzielanie zabezpieczenia w sprawach frankowych, czyli inaczej wstrzymanie spłat kolejnych rat. Podejmują takie decyzje niemal wyłącznie w sytuacji, gdy to kredytobiorcy spłacili tzw. kapitał kredytu, choć takie podejście jest krytykowane przez pełnomocników. Z drugiej strony spłata kapitału nie gwarantuje otrzymania sądowego zabezpieczenia.

Od 15 kwietnia frankowicz, który zdecyduje się walczyć o unieważnienie umowy kredytowej, będzie musiał skierować pozew do sądu, w którego okręgu mieszka. Rozwiązanie na okres pięciu lat wprowadza nowelizacja procedury cywilnej, a jego celem jest niewątpliwie odciążenie najbardziej obecnie przeciążonego wydziału frankowego w warszawskim Sądzie Okręgowym. Jednak problemu nawału spraw frankowych to nie rozwiąże.

Na forach internetowych wrze. Frankowicze, którzy mają kredyt w Getin Noble Bank zaczęli poszukiwać prawnych rozwiązań, które w jakikolwiek sposób pozwoliłyby im zminimalizować straty i odzyskać utracone pieniądze. Pojawił się wręcz pomysł dokonywania cesji roszczeń. Zdaniem większości prawników jest ona możliwa. Natomiast według Związku Banków Polskich to omijanie prawa. Skuteczność takich cesji będą oceniać sądy. 

Małżeństwo, które zawarło z bankiem umowę na kredyt mieszkaniowy, przewalutowany na franki szwajcarskie, nie wywiązywało się z umowy, więc bank ją wypowiedział i wystawił bankowy tytuł egzekucyjny. Sąd wydał nakaz zapłaty bez zbadania umowy pod kątem klauzul abuzywnych i zapewnienia ochrony konsumentom jako słabszej strony postępowania. RPO wniósł w tej sprawie skargę nadzwyczajną.

Wciąż wielu kredytobiorców zastanawia się nad kwestią konieczności rozliczenia z bankiem z udostępnionego kapitału – i jak to w praktyce przeprowadzić. W szczególności wątpliwości budzi kwestia rat, których nie objęto pozwem – czy jeśli nie będą one objęte pozwem, to nie będzie możliwości ich odzyskać? Pisze o tym Maciej Wojciechowski, radca prawny w Xaltum Barczak Rozpara Kancelaria Radców Prawnych.

Frankowicze, którzy zdecydują się w kwietniu na skierowanie pozwów przeciwko bankom będą musieli wybrać sąd, w którego okręgu mieszkają. Zmiana wprowadzona opublikowaną 31 marca nowelizacją procedury cywilnej ma obowiązywać przez 5 lat. Dla wydziału frankowego w SO w Warszawie oznacza to nawet o 70 proc. mniej wpływających spraw, więc też szanse na przyspieszenie.

W nowelizacji z 2019 roku polski prawodawca po raz pierwszy podjął próbę systemowego unormowania instytucji zarzutu potrącenia od strony formy, wymogów co do treści, ograniczeń dowodowych oraz terminu na podjęcie tej czynności w postępowaniu. Niestety, wysoce niedoskonale  – mówi dr hab. Andrzej Olaś z Uniwersytetu Jagiellońskiego. I zauważa, że instytucja ta stała się obecnie popularna w związku ze sporami o umowy kredytowe.

Trwa szukanie rozwiązania problemu frankowiczów, którzy coraz częściej idą do sądów i wygrywają. Ze strony rządowej i samego nadzoru finansowego słychać o przygotowywanej ustawie. Padały też sugestie, że wprowadzi ona podatek od dochodów tych, których umowy zostaną unieważnione. Część prawników mówi wprost, że byłoby to sprzeczne z Konstytucją i prawem unijnym.

Nawet największa pracowitość sędziów i pracowników sekretariatów sądowych nie pomoże, jeśli napływ spraw frankowych będzie taki, jak do tej pory, zwłaszcza w najbardziej obciążonym wydziale frankowym Sądu Okręgowego w Warszawie. Na długi czas rozpatrywania spraw dotyczących kredytów indeksowanych i denominowanych do CHF wpływa też brak jednoznacznej odpowiedzi Sądu Najwyższego czy TSUE na kluczowe zagadnienia.