W ostatnich dniach mieliśmy do czynienia z istną kumulacją orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości UE odpowiadających na pytania prejudycjalne warszawskich sądów dotyczące kilku zagadnień istotnych przy rozstrzyganiu tysięcy procesów „frankowych”. We wszystkich tych orzeczeniach odpowiedzi Trybunału okazały się zgodne z oczekiwaniami i interesami słabszych uczestników rynku - pisze Tomasz Konieczny, radca prawny i partner w Konieczny, Polak Partnerzy.

W czwartek, 14 grudnia, TSUE stwierdził, że termin przedawnienia roszczeń banków rozpoczął swój bieg od dnia, w którym bank otrzymał wezwanie do zapłaty lub odpis pozwu złożonego przez kredytobiorcę, w którym to konsument wskazał, że zawarta przez niego umowa kredytu może być nieważna. Inaczej uważa Związek Banków Polskich. Twierdzi, że TSUE po raz kolejny nie wypowiedział się odnośnie przedawnienia.

Przedświąteczny czas to bardzo gorący okres dla frankowiczów i banków. Szykuje się bowiem kolejne, trzecie już, w ciągu jednego tygodnia orzeczenie TSUE. Tym razem Trybunał rozstrzygnie m.in., jak liczyć początek biegu przedawnienia roszczeń banków o zwrot kapitału, a także zasadność zarzutu zatrzymania podnoszonego przez banki wobec kredytobiorców.

Po ustaleniu, że umowa kredytu jest nieważna, kredytobiorcy muszą zwrócić do banku wyłącznie kwotę kapitału bez żadnych dodatkowych kosztów. Bank nie ma możliwości żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, ani jego zwrotu po waloryzacji wynikającej z inflacji. Taki wniosek wynika z poniedziałkowego wyroku TSUE. Postanowienie to jest wiążące dla polskich spraw frankowych i wpłynie na sprawę każdego kredytobiorcy.

Co nowego wniósł wyrok TSUE z 7 grudnia 2023 r.? W zasadzie nic, po prostu zawraca polskie sądy z błędnej drogi, którą wiele z nich przez ostatnie dwa lata podąża. Chodzi o brak związania konsumenta abuzywnym postanowieniem i bezskuteczność (nieważność) umowy, która bez tego postanowienia nie może obowiązywać od chwili jej zawarcia, a nie od późniejszego zdarzenia - piszą adwokaci: dr Anna Dombska oraz Marcin Szymański.

W czwartek, 7 grudnia Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że sankcja nieważności nieuczciwego zapisu umowy nie może być uzależniona od złożenia przez konsumenta dodatkowego oświadczenia. To sądy krajowe są zobowiązane do stwierdzenia z urzędu, że umowa zawiera nieuczciwy warunek i wyłączenia takich warunków umowy z obrotu. TSUE naprawił błędy Sądu Najwyższego - wskazują prawnicy frankowi. Ci reprezentujący banki uważają inaczej. Dla nich to orzeczenie nie jest przełomowe.

Sąd Najwyższy informuje, że posiedzenie jawne wyznaczone na 6 grudnia 2023 r. w celu rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego dotyczącego skutków ustalenia nieważności umów tzw. kredytów frankowych zostało odwołane. Przyczyną odwołania jest złożenie przez pozwany bank, na dwa dni przed posiedzeniem, wniosków, w których zakwestionowano bezstronność i niezawisłość wszystkich siedmiu sędziów orzekających w sprawie.

Związek Banków Polskich liczy, że nowy rząd zajmie się kwestią ustawowego usankcjonowania ugód zawieranych przez banki z posiadaczami kredytów frankowych. Prezes ZBP Tadeusz Białek mówił we wtorek także o konieczności zmiany obciążeń podatkowych banków.

Banki składają pozwy do sądów przeciwko frankowiczom. Tym razem jednak nie o zwrot kapitału oraz wynagrodzenie za korzystanie z niego, tylko o zasądzenie kwoty tytułem waloryzacji kapitału, co jest efektem czerwcowego wyroku TSUE. Takiego pozwu może się spodziewać każdy, kto w 2020 r. wystąpił o unieważnienie umowy kredytowej lub w inny sposób wszedł w spór z bankiem. W ten sposób banki chcą przerwać trzyletni termin przedawnienia.

Po wyeliminowaniu klauzul umownych doszło do zdeformowania całej umowy kredytu frankowego tak, że nie można odtworzyć z niej praw i obowiązków kredytobiorców – uznał Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej i orzekł, że umowa jest nieważna. Wpłynęły na to odniesienia do tabel kursowych banku ustalanych jednostronnie oraz brak rzetelnej informacji o ryzyku wahań kursu franka szwajcarskiego.

Małżonkowie pozostający we wspólności majątkowej, gdy wygrają proces, mają prawo do większej refundacji kosztów. Wynagrodzenie zastępcy procesowego może być ustalone niezależnie od liczby reprezentowanych przez niego uczestników. Uchwała jest korzystna dla powodów domagających się zmiany lub unieważnienia umowy kredytu zaciągniętego w walucie obcej.

Banki pozywające kredytobiorców frankowych utrzymują zwykle, że umowa jest ważna, ale przezornie asekurują się, zgłaszając żądania ewentualne. Przeważnie bankom udaje się uzyskać jedynie kapitał wypłaconego kredytu pomniejszony o sumę wpłat kredytobiorcy, co często oznacza całkowitą przegraną. Dla konsumenta największym problemem wciąż może być jednak naliczanie ustawowych odsetek za opóźnienie.

Wielu prawników nie chce reprezentować frankowiczów w sporach przeciwko syndykowi masy upadłości Getin Noble Bank. Moi klienci skarżyli się, że dotychczasowy pełnomocnik wypowiadał im zlecenie lub odmawiano nawiązania współpracy. Tymczasem w takim wypadku wsparcie jest wręcz konieczne. Tym bardziej, że problem jest precedensowy, a prowadzenie sprawy będzie wiązać się z wieloma trudnościami - pisze Mariusz Woźniak, radca prawny w Kancelarii Radców Prawnych Woźniak Jurkowski.

Wielu frankowiczów z Getin Noble Bank widnieje w Biurze Informacji Kredytowej mimo, że uzyskali postanowienie zabezpieczające z sądu, dzięki któremu nie muszą spłacać rat kredytu. Syndyk banku nie śpieszy się z ich wykreśleniem, choć bombardują go prośbami w tej sprawie. Tymczasem wpis w BIK o zaległości ma wpływ na ocenę zdolności kredytowej przy zawieraniu kolejnych kredytów lub pożyczek.

Coraz więcej frankowiczów, którzy zawarli ugodę z bankiem, zastanawia się nad jej podważeniem. Kolejne wyroki polskich sądów, ale i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dają bowiem szanse na unieważnienie umowy kredytowej. A same ugody - jak mówią prawnicy - w praktyce wcale nie są tak korzystne, jak banki zapewniają. I właśnie sposób informowania o skutkach może pomóc się z nich wyplątać. Problem może się jednak pojawić, jeśli kredytobiorcę reprezentuje pełnomocnik.

W przypadku braku przelicznika w umowie - niezależnie od tego, czy nie było go od początku, czy też okazał się nieważny - stosuje się przelicznik wynikający ze zwyczajów i zasad współżycia społecznego – orzekli trzej sędziowie Izby Cywilnej. Sędziowie wadliwie powołani do Sądu Najwyższego ignorują prawo europejskie, ustaloną linię orzeczniczą SN i wiążące wyroki Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu.

Przybywa frankowiczów z Getin Noble Bank, którym udaje się wywalczyć w sądzie wstrzymanie spłaty rat kredytu. Nie jest to jednak reguła. Wciąż bowiem sądy orzekają różnie. Powodem rozbieżności jest interpretacja przepisów prawa upadłościowego. Poza tym, syndyk zaskarża postanowienia korzystne dla kredytobiorców. 

Sąd Najwyższy wydał pierwsze rozstrzygnięcie z udziałem syndyka masy upadłości GNB. Zgodził się m.in. z syndykiem, że nie ma w tej konkretnie sprawie mowy o nieważności tzw. klauzul spreadowych z powodu rzekomej całkowitej dowolności banku w ich kształtowaniu - piszą Andrzej Springer, radca prawny oraz Michał Nowak, adwokat w BWHS Springer Wojciechowski i Wspólnicy.

Odwołanie się do tabel kursów walut pozwanego banku spowodowało, że nie można było określić końcowej sumy do zapłaty. Wobec tego powodowie nie mogli obliczyć swego świadczenia. Jednak po wyeliminowaniu klauzuli przeliczeniowej umowa nie jest możliwa do wykonania, wobec czego musi być unieważniona - orzekła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.

Dla tysięcy frankowiczów, zwłaszcza tych po rozwodzie lub w trakcie tego procesu, którzy kilkanaście lat temu umowę o kredyt hipoteczny podpisywali jeszcze jako małżonkowie, podjęta przez Sąd Najwyższy 19 października 2023 r. uchwała jest naprawdę przełomowa. I pozwala działać w celu ratowania majątku bez obaw i dotychczasowych przeszkód - pisze Marcin Szołajski, radca prawny w Szołajski Legal Group.