Ustawa z 12 września 2025 r. nowelizuje ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz ustawy z 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim. To inicjatywa posłów Polski 2050, która ma wzmocnić lokalnych liderów.
Co się zmieni w ustawie o samorządzie gminnym
Jednym z głównych celów nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym jest dodanie przepisów, które umożliwią powoływanie rady młodzieżowej na poziomie jednostki pomocniczej, tj. sołectwa oraz dzielnicy, osiedla i innych.
Do tej pory brak było do tego wprost ustawowych podstaw. Tymczasem w niektórych sołectwach funkcjonują młodzieżowe rady działające nieformalnie, bez możliwości skorzystania z części instytucji prawnych, które posiadają młodzieżowe rady gmin działające na podstawie art. 5b ustawy o samorządzie gminnym.
Czytaj też w LEX: Między partycypacją a współrządzeniem. Kierunki rozwoju partycypacji publicznej w Polsce >
W systemie LEX znajdziesz zagadnienie powiązane z tym artykułem:
Samorząd gminny
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
To zagadnienie zawiera:
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
Do zadań młodzieżowej rady jednostki pomocniczej należeć będzie w szczególności:
- opiniowanie projektów uchwał organu uchwałodawczego jednostki pomocniczej dotyczących młodzieży i projektów uchwał rady gminy dotyczących młodzieży w zakresie dotyczącym jednostki pomocniczej;
- udział w opracowaniu dokumentów strategicznych gminy na rzecz młodzieży w zakresie dotyczącym jednostki pomocniczej;
- monitorowanie realizacji na terenie jednostki pomocniczej dokumentów, o których mowa wyżej;
- podejmowanie działań na rzecz młodzieży na zasadach określonych przez organ uchwałodawczy jednostki pomocniczej;
- współpraca z innymi młodzieżowymi radami, w szczególności z młodzieżową radą gminy, na terenie, której jest położona dana jednostka pomocnicza, i młodzieżowymi radami innych jednostek pomocniczych położonych na terenie danej gminy.
Czytaj też w LEX: Zasady kreowania młodzieżowych rad na przykładzie młodzieżowych sejmików województw >
Nowela określa m.in., że młodzieżowa rada jednostki pomocniczej może kierować zapytania lub wnioski w formie uchwały w sprawach dotyczących jednostki pomocniczej do wójta, burmistrza, prezydenta miasta. Można też wnioskować o podjęcie inicjatywy uchwałodawczej przez organ uchwałodawczy jednostki pomocniczej. Tryb, w jakim będzie mogła to robić, wynikać będzie ze statutu danego sołectwa, osiedla lub dzielnicy.
Sołtys z ubezpieczeniem i lepiej poinformowany
Nowelizacja ma też na celu zwiększyć udział organów wykonawczych jednostek pomocniczych w procesie podejmowania decyzji przez organy gminy. Przewodniczący rady gminy będzie miał obowiązek zawiadamiania sołtysa nie tylko o terminach sesji rady gminy, ale także posiedzeniach jej komisji.
Nowelizacja wskazuje, że gmina zapewnia członkom organu wykonawczego jednostki pomocniczej (sołtysom w sołectwach, członkom zarządu w dzielnicach) ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej i od następstw nieszczęśliwych wypadków, zaistniałych w związku z wykonywaniem zadań związanych z obowiązkami inkasenta oraz poborem podatków w drodze inkasa oraz realizacją umów dotyczących mienia komunalnego, np. wynajmu świetlic. Wójt może bowiem upoważnić sołtysów do zawierania umów dotyczących zarządzania i korzystania z mienia komunalnego. To kolejna zmiana w przepisach.
Czytaj też w LEX: Informatyzacja podmiotów JST >
Wójt może powołać konwent sołtysów
Przepisy, które weszły w życie od 1 stycznia 2026 r., przewidują też, że wójt, w drodze zarządzenia, może powołać konwent przewodniczących organów wykonawczych jednostek pomocniczych gminy. Konwent jest organem opiniodawczo-doradczym wójta. Obraduje na posiedzeniach, którym przewodniczy wójt.
Wójt w zarządzeniu określa zakres działania konwentu i tryb jego działania oraz może określić zasady wypłacania diety i zwrotu kosztów podróży przysługujących przewodniczącym organów wykonawczych jednostek pomocniczych za udział w posiedzeniach konwentu.
Czytaj też w LEX: Budowanie lokalnej społecznej odporności mieszkańców na zagrożenia >
Dr Bartosz Mendyk, który specjalizuje się w prawie samorządowym, pozytywnie ocenia ideę powołania konwentu, bo wzmacnia znaczenie jednostek pomocniczych. Konwent może stać się forum wymiany doświadczeń pomiędzy sołtysami, przewodniczącymi zarządów osiedli czy innych organów wykonawczych jednostek pomocniczych, a także miejscem formułowania wspólnych stanowisk i problemów lokalnych, które wójt będzie mógł wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji.
- W ten sposób głos społeczności lokalnych może być lepiej słyszany w procesie zarządzania gminą. Z drugiej strony, praktyka pokaże, czy konwent nie stanie się w pewnych sytuacjach nieformalną przeciwwagą dla działań rady gminy. Istnieje bowiem ryzyko, że konwent – mimo doradczego charakteru – zacznie być postrzegany jako alternatywne forum konsultacji, co mogłoby prowadzić do napięć kompetencyjnych lub prób kształtowania lokalnej polityki poza formalnym tokiem decyzyjnym – wskazuje ekspert.
Przeczytaj także: Konwent przewodniczących jednostek pomocniczych - nowy aktor w samorządowej scenie
Zmiany w funduszu sołeckim
Celem zaś nowelizacji ustawy o funduszu sołeckim jest uelastycznienie procedury ubiegania się o środki z funduszu sołeckiego oraz umożliwienie ubiegania się o środki z budżetu gminy przez inne niż sołectwo jednostki pomocnicze, w przypadku wyodrębnienia przez gminę w budżecie środków przeznaczonych na fundusz sołecki.
Nowelizacja z 12 września 2025 r. wprowadza istotną zmianę: wójt, burmistrz lub prezydent miasta może odrzucić nie cały wniosek, lecz jedynie poszczególne to przedsięwzięcia, które nie spełniają wymogów ustawowych. Do tej pory, organ wykonawczy gminy w takiej sytuacji był w zasadzie zmuszony do odrzucenia całego wniosku, a więc również przedsięwzięć niebudzących wątpliwości.
- To rozwiązanie ułatwia procedowanie i jest korzystne zarówno dla sołectwa, jak i dla gminy -ocenia dr Bartosz Mendyk
Sprawdź w LEX: Czy wójt gminy jest uprawniony do merytorycznej oceny przedsięwzięcia wskazanego we wniosku złożonym do sołtysa? >
Nowela wprowadza też bardzo istotną zmianę, możliwość odrzucenia wniosku lub jego części, także z powodów merytorycznych wynikających z art. 2 ust. 6 lub 7 ustawy. Oznacza to, że wniosek lub przedsięwzięcie w nim zawarte będzie może zostać odrzucone, jeśli przedsięwzięcia:
- nie są zadaniami własnymi gminy, nie służą poprawie warunków życia mieszkańców i są niezgodne ze strategią rozwoju gminy (ust. 6);
- nie dotyczą pokrycia wydatków na działania zmierzające do usunięcia skutków klęski żywiołowej w rozumieniu ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej.
- Dotychczas nawet dość dziwne wnioski nie mogły zostać odrzucone ze względów merytorycznych, ponieważ np. nie stanowiły zadań własnych gminy, nie poprawiają warunków życia mieszkańców, były niezgodne ze strategią rozwoju gminy – ocenia ekspert.
Sprawdź w LEX:
Przedsięwzięcia, które mogą być realizowane w ramach funduszu sołeckiego >
Czy do mieszkańców uprawnionych do udziału w zebraniu wiejskim można zaliczyć tzw. letników? >
Cena promocyjna: 63.6 zł
|Cena regularna: 159 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 47.7 zł
