Zofia Jóźwiak

Przedsiębiorcy już liczą na odszkodowania za reklamy usunięte w związku z wejściem w życie uchwał krajobrazowych. Szanse na to daje wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Firmy nie mogą jednak przegapić daty jego publikacji, bo do sądu trzeba będzie wystąpić w ciągu miesiąca od tego dnia. Kwestie związane z odszkodowaniami spędzają przedsiębiorcom sen z powiek od początku obowiązywania ustawy krajobrazowej.

Planowane przesunięcie przygotowania planów ogólnych na koniec 2027 roku, to zdecydowanie za mało. Trzeba zastanowić się nad terminami ważności warunków zabudowy i umożliwieniem zmian studiów zagospodarowania przestrzennego. Może się okazać, że nie będzie jak planować. Bo samorządom grozić będą roszczenia odszkodowawcze.

Wysoki wzrost najniższych płac i inflacja zmuszają wykonawców do renegocjacji kontraktów, zwłaszcza długoterminowych. Firmy mogą skorzystać z regulacji umożliwiających waloryzację umów o zamówienia publiczne i polubowne załatwienie sprawy. Na tym tle dochodzi jednak do sporów. Większość zamawiających chce wziąć na siebie tylko 10 proc wzrostu kosztów, a resztę przerzucić na wykonawców.

Wyboista droga czeka samorządy, przygotowujące plany ogólne. Nie dość, że czasu jest mało, to będzie znacznie drożej niż przewidywał rząd, a gminy mogą mieć kłopoty. Najpierw z nadmiarem wniosków o warunki zabudowy, a później z niemożliwością zlokalizowania inwestycji mieszkaniowej. Czeka je także masa innych problemów.

Obowiązujące prawo zamówień publicznych nie zawiera limitu dla kar umownych. W kontrakcie można więc ustalić je nawet na poziomie wyższym niż wartość zamówienia. Prawnicy przyznają, że w praktyce zdarzają się sankcje równe wartości kontraktu. Sądy zazwyczaj stają jednak po stronie firm realizujących zamówienie i obniżają kary o co najmniej 30 proc.

Przepisy o kaucjach wchodzą w życie, choć cały system ruszy dopiero w 2025 roku. Jest jednak wiele niejasności i niedomówień. Nie wiadomo, czy już od 13 października na butelce powinna się znaleźć etykieta z wysokością kaucji, ani w jaki sposób sklep internetowy może rozliczać zwracane butelki. Firmy nie mają też pewności, czy muszą już prowadzić rozszerzoną o system kaucyjny ewidencję opakowań, czy jeszcze nie.

Rozwiązanie umowy o zamówienie publiczne budzi olbrzymie kontrowersje, ponieważ o kształcie umowy decyduje głównie zamawiający. Brakuje też przepisów, które ograniczałyby możliwość wypowiadania lub odstępowania. Coraz częściej jednak firmy powołują się na przepisy prawa zamówień publicznych, które zakazują wpisywania do umowy postanowień abuzywnych. Na tym tle dochodzi do sporów. Orzeczenia Krajowej Izby Odwoławczej są jednak różne.

Gminy będą musiały zmienić swoje plany zagospodarowania przestrzennego, o ile pod położonymi w nich gruntami znajdą się strategiczne złoża. Jeśli będą się zbytnio ociągały, grozi im kara, a wojewoda i tak wyda postanowienie zastępcze. Na takich gruntach nikt nic nie wybuduje, dlatego samorządy obawiają się roszczeń właścicieli nieruchomości.

Producenci i importerzy lodówek, telefonów oraz paneli fotowoltaicznych wzięli pod lupę dyrektywę o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym. I oni, i organizacje odzysku, mają kłopoty z zebraniem odpowiedniej ilości elektrośmieci, by zapewnić wymagane przez UE poziomy recyklingu. Apelują o pilną zmianę przepisów. Bez modyfikacji prawa trudno jest bowiem sprostać narzuconym obowiązkom.

Artykuł 256 ustawy Prawo zamówień publicznych nie jest wytrychem do unieważniania postępowań, jak niekiedy chcieliby to widzieć zamawiający czy wykonawcy. Z jego stosowaniem trzeba uważać, a orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej nie jest w tym zakresie w pełni jednoznaczne. Przepisy budzą sporo wątpliwości, pojawiają się też próby ich nadużywania.