Setki tysięcy obiektów budowlanych w Polsce to samowole budowlane. Ściganie inwestorów bądź nabywców działek z takimi prawno-finansowymi problemami powinno trwać tylko przez 10 lat od ich wzniesienia, co ma uporządkować status prawny wielu obiektów budowlanych w Polsce – takie postulaty znajdziemy w jednej z najnowszych interpelacji poselskich. Posłanka Bożena Lisowska proponuje też dwuletnią amnestię dla właścicieli nieruchomości, którzy chcieliby zalegalizować samowole budowlane, zwłaszcza te na terenach wiejskich.

Najlepszą drogą do nabywania użytkowania wieczystego przez spółdzielnie mieszkaniowe, mające bloki z okresu PRL na gruntach bez tytułu prawnego, jest ścieżka administracyjna - tak wynika z przyjętego we wtorek przez Radę Ministrów projektu specustawy. Uwłaszczenie obejmie również grunty objęte roszczeniami dawnych właścicieli, ale nie do końca jest jasne, czy spółdzielnie uzyskają tą metodą wszystkie tereny - m.in. z parkingami i drogami dojazdowymi.

Właściciele nieruchomości powinni dokładnie przyjrzeć się, jak ich posesje są ujęte w ewidencji gruntów. Grunty leśne nie powinny być rolą, ale należy je obsadzić odpowiednim rodzajem roślinności. Starostowie mają odpowiednie instrumenty prawne, aby zmusić właścicieli do zalesienia, nawet gdy okaże się, że określona działka została zakwalifikowana jako leśna przez pomyłkę, mimo że od zawsze była polem uprawnym. Teren leśny to również pułapka planistyczna.

Wiele gmin na ostatnią chwilę uchwaliło przed końcem sierpnia plany ogólne. Dokumenty te przechodzą teraz wnikliwe kontrole wojewodów. Niektóre z nich są uchylane w całości i to nierzadko z powodu jedynie nieznacznych nieprawidłowości. Urzędnicy coraz częściej, ale - mimo wszystko nadal wyjątkowo - decydują się uchylać plany jedynie w częściach dotkniętych wadami.

Lasy społeczne mają mieć łączna powierzchnię minimum 160 tysięcy hektarów (czyli ok. 2 proc. wszystkich państwowych zasobów leśnych), ale ich docelowy obszar nie został określony w przepisach. Resort środowiska do ich powstania wykorzystuje instytucję prawną tzw. lasów ochronnych oraz wewnętrzne akty wykonawcze Lasów Państwowych.

Ogólnodostępny chodnik przy ulicy jest najczęściej fragmentem pasa drogowego i nie powinno się go zastawiać donicami kwiatowymi, kamieniami ozdobnymi, iglakami, ławeczkami, kontenerami budowlanymi bądź innymi przedmiotami ograniczającymi przejście, przejazd bądź bezpieczeństwo ruchu. Zajęcie pasa drogowego dokładnie regulują przepisy o drogach publicznych – co do zasady wymaga ono urzędniczego zezwolenia i uiszczenia opłaty, a naruszenie tych przepisów naraża na dotkliwą karę.

Ze strony rządu, posłów jak i samorządów, pojawiają się głosy i konkretne inicjatywy korekty reformy planistycznej, zwłaszcza zwiększenia puli terenów, na których można budować. W praktyce oznacza to zachętę do składania kolejnych wniosków o decyzje o warunkach zabudowy. Problemem jest też zróżnicowanie terminów obowiązywania wuzetek i zasad ich wydawania.

Zintegrowane plany inwestycyjne mają być instrumentami prawnymi, które pozwolą wznosić nowe duże inwestycje, nie tylko mieszkaniowe. Eksperci ostrzegają jednak, że to narzędzie – choć pomocne – to na dłuższą metę nie usunie wad reformy planowania przestrzennego. Podstawowym dokumentem, na który będzie zwracał uwagę inwestor szukający nieruchomości, będzie plan ogólny i jego zapisy nie tylko o przeznaczeniu terenu, ale i obszarach uzupełnienia zabudowy.

Pomorska gmina Luzino i wielkopolski Zagórów są kolejnymi samorządami, którym udało się w sądach administracyjnych obronić uchwalone niedawno plany ogólne przed indywidualnymi skargami mieszkańców. Na rozpatrzenie czeka jeszcze kilkanaście podobnych spraw w sądach w całej Polsce, w tym plany tak dużych miast jak Poznań i Koszalin. Nieważność wielu planów ogólnych w całości bądź w części stwierdzają jednak wojewodowie – w sierpniu przekonały się o tym boleśnie gminy zwłaszcza z Podkarpacia i Lubelszczyzny.

Karol Nawrocki podpisał w piątek nowelizację przepisów prawa budowlanego, która wydłuża termin obowiązywania obecnych warunków techniczno-budowlanych o 18 miesięcy. Gdyby nie szybka zmiana przepisów powstałby duży problem dla całego sektora budowlanego w Polsce.

Inwestorzy i właściciele działek martwią się o ich los, który od 1 września zależy od reformy planistycznej. Walka o uchwalenie planów ogólnych i ich dofinasowanie ze środków unijnych będzie trwała w urzędach gmin w całej Polsce do północy z poniedziałku na wtorek. Prawnicy wskazują, że zależy od tego m.in. potencjał inwestycyjny nieruchomości - brak planu może np. ograniczyć możliwość uzyskania decyzji o warunkach zabudowy.

Inwestorzy i właściciele nieruchomości powinni zwracać uwagę na toczące się procedury planistyczne w gminach, ale mają małe szanse na skuteczne zaskarżenie uchwał, które nie dotyczą ich działek, albo odwołać się do sądu, gdy gmina nie zdecyduje się podjąć uchwały po ich myśli. Zarówno brak pozytywnej uchwały, jak i dopiero uruchomienie procedury planistycznej bez przesądzenia jej efektów, nie naruszają interesów prawnych właścicieli nieruchomości – uznał Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch najnowszych orzeczeniach dotyczących planowania przestrzennego.

Polska należy do krajów o najmniejszych zasobach wody w Europie, a skutki suszy odczuwają już setki gmin. Projekt aktualizacji Planu Przeciwdziałania Skutkom Suszy na lata 2028-2033 wskazuje regiony najbardziej zagrożone deficytem wody oraz działania, które mają zwiększyć retencję. Choć dokument nie nakłada nowych obowiązków prawnych, może wpływać na decyzje planistyczne i inwestycyjne samorządów.

Poselski projekt nowelizacji ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym ma ułatwić rozwój gospodarstw rolnych. Część ekspertów i samorządowców ostrzega jednak, że wyłączenie zabudowy zagrodowej z bilansowania może doprowadzić do niekontrolowanego rozlewania się zabudowy. Kontrowersje budzi także moment zgłoszenia zmian, gdy większość gmin powinna kończyć już prace nad planami ogólnymi.

Zakon Salwatorianów pozywa miasto Kraków o odszkodowanie za uchwałę, która tereny pod zabudowę deweloperską przekształca w użytek ekologiczny. To już kolejna taka sprawa pod Wawelem – jeden z deweloperów w drodze ugody uzyskał w podobnej sprawie od miasta 53 miliony złotych.

Elektroniczne bazy danych, informacje od gmin związane z wodociągami, odpadami i alkoholem, a przede wszystkim donosy sąsiadów, to najczęstsze źródła informacji o samowolach budowlanych. Gdy minęły dwie dekady od sprzecznej z przepisami inwestycji, warto pomyśleć o jej legalizacji, gdyż prawo budowlane przewiduje w takich sytuacjach uproszczoną procedurę oraz zwolnienie z opłat.

Mimo skomplikowanych regulacji planistycznych, rolnicy powinni być z nich częściowo wyłączeni i mieć ułatwione inwestycje w swoich gospodarstwach i wokół własnych domów – postuluje poselski projekt nowelizacji przepisów o planowaniu przestrzennym. Od stycznia z bardziej liberalnych przepisów skorzysta też już na pewno branża OZE, nie będzie natomiast wsparcia finansowego, aby usprawnić rozpatrywanie wniosków o wydanie decyzji o warunkach zabudowy.

Mimo że uchwały krajobrazowe miały pomóc ograniczyć chaos reklamowy w przestrzeni publicznej, po ponad dekadzie obowiązują w niewiele ponad 80. gminach. Ministerstwo Rozwoju i Technologii przyznaje, że skala wdrożenia jest znacznie niższa od oczekiwań, ale nie zamierza obecnie wprowadzać obowiązku uchwalania takich regulacji, ani wiązać ich z reformą planowania przestrzennego.

Branża budowlana dostała zaproszenie, aby zgłaszać urzędnikom kontrowersyjne zagadnienia w przepisach. Na jesieni ma się odbyć specjalna konferencja branżowa, na której Główny Urząd Nadzoru Budowlanego powie, jak jego zdaniem powinno się interpretować sporne regulacje. Zgłoszenia są przyjmowane do końca lipca.

Specustawa deweloperska straci moc za niecałe dwa miesiące, ale procesy inwestycyjne zainicjowane na jej podstawie mogą się jeszcze toczyć latami. Pozwalają na to przepisy przejściowe. Być może swoistym następcą lex deweloper okażą się zintegrowane plany inwestycyjne, gdyż ustawodawca zadbał ostatnio o uelastycznienie dotyczącej ich procedury.