Patrycja Rojek-Socha

18 września upływa kadencja sędziego Justyna Piskorskiego, który w uchwale Sejmu z marca 2024 r. został wskazany wprost jako następca sędziego dublera, „nie-sędziego” Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenia są dotknięte wadą prawną. To z kolei oznacza, że w TK zostanie już tylko jeden tzw. sędzia dubler, choć część konstytucjonalistów ma wątpliwości, czy takim następcą dublera nie jest też ósmy nowy sędzia TK – Maciej Berek, wybrany na miejsce Piskorskiego. Zmieni się też, przynajmniej teoretycznie, układ sił w Trybunale, pod warunkiem jednak, że wszyscy nowi sędziowie zostaną dopuszczeni do orzekania.

Rozdzielenie funkcji prokuratora generalnego i ministra sprawiedliwości jest jednym z założeń projektu nowego Prawa o ustroju prokuratury, który ministrowi Waldemarowi Żurkowi przekazała Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury. Prokuratora generalnego miałby powoływać Sejm spośród trzech kandydatów wskazanych przez Krajową Radę Prokuratury, za zgodą Senatu. Sejm mógłby go też odwołać, mimo trwającej sześcioletniej kadencji, np. za sprzeniewierzenie się złożonemu ślubowaniu, także za zgodą izby wyższej. Rozmówcy Prawo.pl zastanawiają się, czy takie odpolitycznienie nie okaże się złudne i czy znajdą się kandydaci niepowiązani z daną stroną polityczną.

Ministerstwo Sprawiedliwości, nauczone doświadczeniami ze Zbigniewem Ziobrą, chce zwiększyć efektywność europejskiego nakazu aresztowania (ENA). Ma zostać wprowadzona zasada, zgodnie z którą ENA będzie można wydać, gdy osoba ścigana nie przebywa na terytorium Polski, a więc bez względu na jej miejsce pobytu, byleby było ono poza terytorium Polski. Jeśli takie miejsce pobytu nie będzie znane, odpis ENA zostanie przekazany do centralnej jednostki policji współpracującej z Interpolem z wnioskiem o wszczęcie poszukiwań międzynarodowych. Projekt jest już wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu.

Siłowe rozwiązania związane wokół Trybunału Konstytucyjnego nie rozwiążą kryzysu, choć mogą zadowolić część wyborców koalicji rządzącej. Strony nie powinny jednak tracić z pola widzenia tego co najważniejsze, czyli obywateli, którzy już dawno stali się ofiarami batalii o TK. Istotnym problem jest również to, że rząd nadal nie publikuje wyroków Trybunału i to bez podstawy prawnej, bo taką nie może być w tym przypadku uchwała Sejmu – mówi Prawo.pl  dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji.

Sytuacji wokół Trybunału Konstytucyjnego nie uzdrowi niedawny wybór dra Macieja Berka na nowego sędziego TK, ponieważ sam ten wybór budzi poważne wątpliwości - mówi dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji, adwokat i niezależny arbiter. I dodaje, że chodzi nie tylko o kwestie związane ze spełnieniem przez sędziego wymogów formalnych, bo większy niepokój budzi to, czy Sejm, podczas procedury wyboru, je należycie zweryfikował.

Jedne wydziały ksiąg wieczystych obciążone bardziej niż inne? Ministerstwo Sprawiedliwości chce to zmienić i wprowadzić rozwiązania umożliwiające referendarzom w całym kraju wspieranie bardziej obciążonych wpisami kolegów – ustaliło Prawo.pl. Odmiejscowienie wpisów do ksiąg wieczystych ma być kolejnym etapem po ich dalszej cyfryzacji. Referendarze z innych sądów mieliby możliwość dokonywania takich wpisów po oddelegowaniu, ale bez konieczności fizycznej obecności w siedzibie nadmiernie obciążonego sądu. Innymi słowy, pracowaliby tam, gdzie do tej pory, ale mieliby dostęp do systemów.

Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury opublikowała projekt Prawa o ustroju prokuratury. Obszerna regulacja wprowadza m.in. jednolity status prokuratora, ale też trzy ewaluacje pracy prokuratora: uproszczoną, kompleksową, dla zwykłych prokuratorów, oraz zarządczą dla funkcyjnych. Kompleksowa będzie się kończyć oceną pozytywną albo negatywną. Ta pierwsza pomoże przy awansie, a dwie negatywne skutkować będą odwołaniem prokuratora przez prokuratora generalnego. Także negatywna ocena przy ewaluacji zarządczej oznaczać będzie odwołanie ze stanowiska np. szefa prokuratury.

Siedmioro nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego ponownie domaga się zwołania Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK w sprawie budżetu Trybunału na przyszły rok. Chcą, by uczestniczyli w nim wszyscy sędziowie wybrani przez obecny Sejm, a więc także czwórka, która ślubowała w Sejmie w obecności notariusza i nie jest dopuszczana do orzekania. Wskazują również, że działania Bogdana Święczkowskiego, prezesa TK, mogą doprowadzić do tego, że Trybunał zostanie w 2027 r. pozbawiony możliwości działania.

Sytuacja wokół Trybunału Konstytucyjnego nie napawa obecnie optymizmem. W idealnym świecie prezydent odebrałby ślubowanie od wszystkich nowych sędziów, a ci rozpoczęliby orzekanie. Tyle że gdy w grę wchodzi polityka, świat przestaje być idealny. Mamy obecnie czterech sędziów, którzy nie są dopuszczani do orzekania; wybrany został kolejny, dr Maciej Berek, i nie ma żadnej pewności, jak w jego sprawie zachowa się Karol Nawrocki. Jeżeli dojdzie do kolejnego ślubowania w Sejmie skończy się to ponownie sporem o dopuszczenie do orzekania, a w przyszłości może się wiązać z kwestionowaniem składów sędziowskich – mówi Prawo.pl dr hab. Joanna Juchniewicz, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Polskie postępowania karne gospodarcze coraz częściej przypominają maraton bez linii mety. Sprawy liczące setki tomów akt, dziesiątki podejrzanych i dziesiątki tysięcy stron dokumentów mają w założeniu służyć wyjaśnieniu skomplikowanych zdarzeń gospodarczych. W praktyce nierzadko stają się natomiast czymś na kształt celu samego w sobie. Im bardziej rozbudowane jest postępowanie, tym trudniej doprowadzić je do końca - pisze Mikołaj Kozak, adwokat, Kancelaria Kulpa Kozak Adwokaci i Radcowie Prawni.