Projekt nowej ustawy prokuratorskiej na biurku ministra, ewaluacje i jednolity status prokuratora
Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury opublikowała projekt Prawa o ustroju prokuratury. Obszerna regulacja wprowadza m.in. jednolity status prokuratora, ale też trzy ewaluacje pracy prokuratora: uproszczoną, kompleksową, dla zwykłych prokuratorów, oraz zarządczą dla funkcyjnych. Kompleksowa będzie się kończyć oceną pozytywną albo negatywną. Ta pierwsza pomoże przy awansie, a dwie negatywne skutkować będą odwołaniem prokuratora przez prokuratora generalnego. Także negatywna ocena przy ewaluacji zarządczej oznaczać będzie odwołanie ze stanowiska np. szefa prokuratury.
Projekt zakłada też, jak już wcześniej mówiła Prawo.pl prof. Karolina Kremens z Uniwersytetu Wrocławskiego, przewodnicząca zespołu problemowego ds. prokuratury Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, zniesienie prokuratur regionalnych. Jak zapewniono w uzasadnieniu, zaproponowana koncepcja spłaszczenia prokuratury „w żadnym wypadku nie stanowi ukrytej czy jawnej degradacji finansowej prokuratorów szczebla regionalnego”. - Nie ma żadnego powodu ani faktycznego, ani prawnego, aby prokurator, który swoją pracą, wieloletnim stażem zawodowym wypracował określony poziom wynagrodzenia, związany z dzisiejszym zatrudnieniem w prokuraturze regionalnej, poziom ten miał utracić w związku z przejściem do pracy w prokuraturze okręgowej. Tym bardziej, że spłaszczenie struktury będzie wiązać się z poszerzeniem zakresu tzw. stawek awansowych wynagrodzenia, a nawet z ich całkowitym otwarciem dla wszystkich prokuratorów bez konieczności przechodzenia na wyższy szczebel pracy, z uwagi na przyjęcie w projekcie ustawy koncepcji jednolitego statusu prokuratora - zapewniono.
Czytaj: Prof. Kremens: Projekt Prawa o ustroju Prokuratury zabezpiecza wynagrodzenia>>
Dla zwykłego prokuratora ewaluacja uproszczona i kompleksowa
Projekt zakłada ewaluacje pracy prokuratorów, gdyż, jak wskazano, z zasadą niezależności prokuratora ściśle wiąże się odpowiedzialność za własną pracę, w tym jej sprawność, oraz za zasadność podejmowanych decyzji procesowych.
Ewaluacja, według autorów projektu, ma mieć na celu promowanie wysokiej jakości pracy oraz ocenianie jej poziomu. Zapewniają równocześnie, że nie oparli się na ocenach, które obowiązywały w latach 2011-2016.
Projektodawcy założyli, że ewaluacja pracy prokuratora nie ma wartości sama w sobie, ale ma efektywnie służyć podniesieniu jakości pracy oraz promować prokuratorów wykonujących ją w jak najwyższym standardzie, a motywować do efektywnych zmian tych, którzy tego standardu nie zachowują, co ma bezpośrednio służyć stronom postępowań i dobru wymiaru sprawiedliwości - wskazano.
Czytaj też w LEX: Czy prokuratura w Polsce powinna stać się organem konstytucyjnym? >
W projekcie przewidziano więc trzy rodzaje ewaluacji: uproszczoną, kompleksową oraz zarządczą. Pierwsza dotyczyć ma wszystkich prokuratorów, z wyłączeniem szefów jednostek w zakresie pełnionych funkcji kierowniczych oraz osób delegowanych do KSSiP lub za granicę. Przeprowadzana będzie co 4-5 lat. Dokonywać jej będzie szef jednostki prokuratury, w której prokurator pełni służbę, co ma na celu zapobieżenie angażowaniu prokuratorów referentów w czynności administracyjne. Jeśli prokurator w okresie, który podlega ewaluacji, zajmował miejsce służbowe w różnych jednostkach prokuratury, ewaluacja uproszczona składa się z ocen cząstkowych dokonywanych przez szefów jednostek, w których prokurator pełnił służbę w badanym okresie, co ma zapewnić adekwatność oceny za każdy okres służby pełnionej w różnych jednostkach.
Co więcej, opierać ma się ona na danych ilościowych, łatwo pobieralnych z systemu Prok-sys, w tym danych dotyczących obciążenia pracą, liczby zakończonych postępowań i rodzaju ich zakończenia, skuteczności wniesionych spraw do sądu oraz środków odwoławczych, liczby uchylonych decyzji prokuratora oraz spraw zwróconych przez sąd, a także liczby stwierdzonych sądownie przewlekłości. Analogicznie, ewaluacja uproszczona prokuratora, który wykonuje inne czynności niż prowadzenie spraw karnych, następować będzie w oparciu o kryteria ilościowe odnoszące się do innych obowiązków służbowych obejmujących badany okres, na podstawie danych zawartych w systemie informatycznym prokuratury. Mają być też brane pod uwagę m.in. rodzaj i stopień zawiłości przydzielonych mu spraw lub powierzonych zadań bądź funkcji, indywidualne obciążenie pracą prokuratorów w skali jednostki prokuratury i komórki organizacyjnej, w której prokurator wykonywał czynności służbowe, czy obciążenie pracą jednostki prokuratury, w której prokurator wykonywał czynności służbowe. W ramach ewaluacji uproszczonej ma być przewidziana ocena jakościowa, a w wyniku tej procedury prokurator będzie mógł otrzymać ocenę wyróżniającą, pozytywną lub ostrzegawczą, przy czym będzie miał prawo wniesienia zastrzeżeń do wyników ewaluacji. W razie uzyskania oceny ostrzegawczej ewaluację uproszczoną danego prokuratora ponawia się po upływie roku. W razie uzyskania dwukrotnie z rzędu (czyli rok po roku) w wyniku ewaluacji uproszczonej oceny ostrzegawczej przeprowadza się ewaluację kompleksową.
Czytaj: Wizytacja w prokuraturze nie co 5 lat, a „w razie potrzeby”>>
Ma ona trwać maksymalnie trzy miesiące i będzie przeprowadzana przez zespół powołany odpowiednio przez prokuratora generalnego albo prokuratora okręgowego. Co istotne, zgodnie z projektem ma się opierać na wynikach ewaluacji uproszczonej, a także danych z analizy poszczególnych spraw z referatu danego prokuratora. Ma się zakończyć raportem z oceną pozytywną lub negatywną. Prokurator podlegający ocenie będzie miał 30 dni na zgłoszenie zastrzeżeń do raportu z ewaluacji kompleksowej, a także prawo do odwołania od uzyskanej oceny. Odwołanie to, według projektu, przysługuje do Krajowej Rady Prokuratorów, która wydawać będzie rozstrzygnięcie po wysłuchaniu odwołującego się prokuratora.
Czytaj: Spłaszczenie w prokuraturze nie bez spłaszczenia w sądach>>
Jednolity status prokuratora coraz bliżej - projekt prawie gotowy>>
Ocena negatywna, trzy ewaluacje w ciągu trzech lat i ryzyko odwołania
Jeśli prokurator uzyska prawomocną negatywną ocenę kompleksową, podlegać będzie corocznej ewaluacji uproszczonej przez trzy lata, a kolejna ocena ostrzegawcza w tym okresie skutkować będzie ponownym wszczęciem ewaluacji kompleksowej. Dwie oceny negatywne po ewaluacji kompleksowej skutkować będą odwołaniem prokuratora przez prokuratora generalnego. Założono również ścieżkę sądową odwoławczą aż do Sądu Najwyższego.
Z kolei oceny wyróżniająca i pozytywna (zarówno uproszczona, jak i kompleksowa, jeśli była przeprowadzana) będą z założenia mieć zasadnicze znaczenie dla awansu prokuratora. Projekt przewiduje, że będą wprost brane pod uwagę w czasie konkursów na stanowiska prokuratorskie w jednostkach wyższego szczebla.
Czytaj też w LEX: Oddając głos prokuratorom: opinie prokuratorów co do przyszłego ustroju prokuratury – badanie empiryczne >
Dla prokuratorów funkcyjnych, ewaluacja zarządcza
Szefowie jednostek prokuratury podlegać będą natomiast ewaluacji zarządczej. Dokonywać jej będzie prokurator generalny jako przełożony szefów jednostek prokuratury i będzie się koncentrować na administrowaniu jednostką z uwzględnieniem jej wielkości, szczebla i obciążenia prowadzonymi w niej sprawami oraz wykorzystywania instrumentów ograniczających niezależność prokuratora.
Otrzymanie przez szefa danej jednostki prokuratury negatywnego wyniku ewaluacji zarządczej będzie skutkować odwołaniem go z funkcji przez prokuratora generalnego, po zasięgnięciu opinii KRP.
Ma to zapewnić jak najlepszą kadrę kierowniczą w prokuraturze i umożliwiać jak najszybsze eliminowanie uchybień zarządczych, zarówno w odniesieniu do majątku prokuratury, organizacji poszczególnych jednostek, jak i metod zarządzania personelem. Z tego samego powodu projektodawcy nie przewidzieli ani odwołania od oceny przyznanej w ramach ewaluacji zarządczej, ani środka odwoławczego do sądu w przypadku odwołania z funkcji w tym trybie. Przyjęto bowiem, że pełnienie funkcji szefa jednostki nie jest uprawnieniem pracowniczym prokuratora, rodzącym po jego stronie jakiekolwiek roszczenia, ale objęciem dodatkowych obowiązków, które muszą, dla dobra prokuratury jako całości oraz wszystkich prokuratorów i innych pracowników prokuratury, w szczególności podległych danemu szefowi, być jak najwyższej jakości - wskazano w uzasadnieniu.
Czytaj też w LEX: Czas pracy prokuratora a standardy unijne. Analiza znaczenia wyroku TSUE z 30.10.2025 r. w sprawie C-373/24 dla polskiego porządku prawnego >
Będzie jednolity status prokuratora
Projekt zakłada jednolity status prokuratora. Powołanie na to stanowisko będzie następować jedynie raz i zmiana miejsca służbowego, także w trybie awansowym do jednostek wyższego szczebla, nie będzie oznaczała zmiany tytułu prokuratora ani nie będzie wymagała wydania przez prokuratora generalnego nowej decyzji o powołaniu, a jedynie decyzji o wskazaniu nowego miejsca służbowego w konkretnej jednostce prokuratury.
Założono również możliwość przeniesienia prokuratora zarówno między jednostkami tego samego szczebla, jak i do jednostek niższego oraz wyższego szczebla, przy czym przeniesienie równoległe i w dół będzie mogło nastąpić decyzją prokuratora generalnego jedynie za zgodą albo na wniosek prokuratora. Odmiennie projekt podchodzi do zmiany miejsca służbowego prokuratora do jednostki wyższego szczebla. Jedyną przewidzianą w tym wypadku procedurą będzie procedura konkursowa. Konkursy na miejsce służbowe w prokuraturze okręgowej oraz Prokuraturze Generalnej mają być jawne i obwieszczane w Biuletynie Informacji Publicznej Prokuratury Generalnej.
Czytaj też w LEX: Prokurator jako pracownik, prokuratura jako pracodawca >
Związkowcy już krytycznie, ewaluacja spowoduje paraliż decyzyjny
Jacek Skała, przewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP podkreśla, że prokuratura to nie jest szkoła, w której uczniowie podlegają szkolnemu systemowi ocen i egzaminów.
-W naszej ocenie zresztą wszystkie powyższe mechanizmy kontrolne o charakterze wewnętrznym należy zlikwidować lub znacznie ograniczyć. Nasza praca jest bowiem oceniana przez najbardziej profesjonalny mechanizm kontrolny, czyli instancyjną kontrolę decyzji prowadzoną przez sąd. Praktycznie większość decyzji prokuratorów podlega kontroli sądowej. Jest to forma profesjonalnego audytu zewnętrznego. Po co nam zatem ewaluacja? Chyba tylko po to, by stworzyć grupę ewaluatorów, którzy będą mieli immunitet od prowadzenia spraw i zajmą się, w specjalnie utworzonych biurach, departamentach i wydziałach, kontrolowaniem innych prokuratorów - podsumowuje.
