Patrycja Rojek-Socha

Sędziowie Jerzy Nawrocki i Barbara du Château pozostają na stanowisku prezesa i wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie, mimo że ukończyli 65. rok życia i nie uzyskali zgody KRS na dalsze orzekanie. Poinformowało o tym Ministerstwo Sprawiedliwości, uzasadniając, że sędziowie składali odwołania do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, która „według wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z 21 grudnia 2023 r. C-718/21 nie stanowi sądu ustanowionego ustawą".

Sejm nie zdołał odrzucić weta prezydenta Karola Nawrockiego do nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, ograniczającej m.in. przesłanki, na podstawie których orzeczone może być tymczasowe aresztowanie. Ustawa miała też zmienić definicję podejrzanego, tak by umożliwić dostęp do obrońcy od momentu zatrzymania. W głosowaniu udział wzięło 440 posłów. Za odrzuceniem weta zagłosowało 244, przeciwko było 180, a 16 osób wstrzymało się od głosu. Większość 3/5 konieczna do ponownego uchwalenia ustawy wynosiła 264 głosy.

Aplikanci będą mogli trzy razy podchodzić do egzaminu sędziowskiego. Ci, którym noga powinęła się już dwa razy, będą mieli „na poprawkę" 5 lat od ukończenia aplikacji sędziowskiej. Taka sama furtka otwiera się w przypadku egzaminów prokuratorskich. Dodatkowo absolwenci obu aplikacji, którzy nie zdali dwukrotnie egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego w latach 2013–2025, będą mogli podejść do egzaminów jeszcze raz w ciągu pięciu lat od wejścia w życie nowelizacji, którą właśnie podpisał Karol Nawrocki.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce poprawić Kodeks postępowania cywilnego tak, aby pozwy wnoszone przez firmy skupujące w drodze cesji roszczenia dotyczące sankcji kredytu darmowego (SKD), nie trafiały jedynie do sądów w dużych ośrodkach - np. w Poznaniu czy w Warszawie. Proponuje więc doprecyzowanie, że przelew wierzytelności w danej sprawie, nie wpływa na właściwość sądu. Ma się to odnosić także do polisolokat. Projekt jest już w wykazie prac legislacyjnych rządu, a prawnicy go chwalą, choć podkreślają, że warto też poprawić organizację pracy sądów.

Do Senatu skierowana została petycja, której celem jest uchylenie przepisów dotyczących zniesławienia. Tym razem zabiegają o to organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka. Zmiany w tym zakresie rozważano także w Ministerstwie Sprawiedliwości, w czasie gdy ministrem był Adam Bodnar, obecnie senator. Jak uzasadniono, dekryminalizacja zniesławienia stanowi nie tylko realizację zobowiązań międzynarodowych Polski, ale również istotny krok w kierunku wzmocnienia ochrony dziennikarzy, aktywistów, sygnalistów oraz ograniczenia nadużywania prawa karnego do tłumienia krytyki i kontroli społecznej.

Ministerstwo Sprawiedliwości, postanowiło wprowadzić minimalny okres - 30 miesięcy, po upływie którego asesor będzie mógł skutecznie złożyć wniosek o powołanie na stanowisko sędziego sądu rejonowego. Tyle, że w myśl zaproponowanych zmian tak złożony wniosek poczeka na nadanie mu biegu... kolejne sześć miesięcy, bo prezes ma rozpocząć procedurę w terminie "siedmiu dni od dnia upływu 36 miesięcy" pełnienia przez asesora obowiązków sędziego. Rozmówcy Prawo.pl kwitują to krótko - niby ujednolicenie, ale szybciej nie będzie.

Sześcioro nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wybranych przez Sejm 13 marca, zaapelowało do prezydenta Karola Nawrockiego o powiadomienie o możliwym terminie złożenia przez nich ślubowania w jego obecności. W piśmie wskazali, że jeżeli kalendarz prezydenta nie pozwala na spotkanie, są gotowi złożyć ślubowanie w innej formie. Ślubowanie nowych sędziów wobec prezydenta zakłada ustawa o statusie sędziów TK; zgodnie z nią od ślubowania uzależnione jest nawiązanie stosunku służbowego z nowym sędzią.

Mimo wszczęcia przez Komisję Europejską procedury naruszeniowej, Polska nadal nie implementowała w pełni tzw. dyrektyw obrończych. Miała to zmienić nowelizacja K.p.k. - została jednak zawetowana przez prezydenta. Prawnicy wskazują, że jednym z największych problemów jest brak jakiegokolwiek systemu, który umożliwiałby zapewnienie obrońcy przed pierwszym przesłuchaniem. W szczególnie złej sytuacji są zatrzymani, którzy nie mają przy sobie kontaktu do adwokata lub radcy lub nie stać ich na pomoc prawną „z wyboru".

Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, który ma przywrócić znaczenie samorządu sędziowskiego. Najnowsza wersja zakłada wprowadzenie dodatkowego organu samorządu w postaci zgromadzenia przedstawicieli sędziów apelacji. To ono zajmie się opiniowaniem kandydatów w konkursach na sędziowskie stanowiska na obszarze „swojej" apelacji. MS proponuje też by prezesów i wiceprezesów, w trakcie kadencji, mogła odwoływać jedynie KRS, na wniosek ministra i po opinii zgromadzeń ogólnych.

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł we wtorek, 24 marca, że fakt powołania sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej po 2017 r., nie wystarczy sam w sobie do stwierdzenia braku jego niezawisłości czy bezstronności. W ocenie TSUE konieczna jest do tego całościowa, łączna ocena wszystkich okoliczności towarzyszących procedurze powołania danego sędziego.