Opiekunowie medyczni ofiarami zwolnień w szpitalach, kto przejmie ich obowiązki?

Środowisko medyczne protestuje przeciwko zwolnieniom opiekunów medycznych ze szpitali. Mimo sprzeciwu, nie udało się jednak powstrzymać redukcji etatów. Opiekunowie medyczni podkreślają, że są niezbędni w szpitalu, natomiast pielęgniarki i położne zaznaczają, że przy obecnym obciążeniu pracą nie będą w stanie przejąć obowiązków innych osób. Resort zdrowia w odpowiedzi na pytania wskazuje natomiast, że tylko ta grupa zawodowa może ewentualnie wykonywać czynności opiekuńcze, gdy opiekunów zabraknie.

Przypomnijmy, że latem tego roku zaczęła się likwidacja stanowisk opiekuna medycznego w Szpitalu Czerniakowskim w Warszawie. Przyczyną decyzji jest zadłużanie się placówki (w 2025 roku straty wyniosły ponad 56 milionów złotych). Przeciwko takiemu szukaniu oszczędności protestowało Ogólnopolskie Stowarzyszenie Opiekunów Medycznych (OSOM). Członkowie stowarzyszenia argumentowali, że w tej sytuacji obowiązki opiekuna medycznego spadną na pielęgniarki i położne. Zwiększy się ich obciążenie pracą, bo będą musiały wszystkie czynności wykonywać samodzielnie.

- Ile może przynieść oszczędność na tym działaniu? Pewnie kilkaset tysięcy, jeśli nie mniej. Czyli nie zmieni to w żadnym stopniu sytuacji finansowej szpitala. Co za to może się zmienić? Pogorszy się obciążenie pielęgniarek pracą (bo tylko one będą mogły przejąć te czynności po opiekunach medycznych), jak również zostaną pozbawione wsparcia i będą musiały wszystkie czynności, w tym czynności opiekuńczo-higieniczne, wykonywać samodzielnie - podkreślało w stanowisku OSOM. 

A katalog obowiązków opiekuna medycznego jest długi. Określa go rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie szczegółowego wykazu czynności zawodowych osób wykonujących niektóre zawody medyczne z kwietnia 2025 roku. Znalazły się w nim m.in.: czynności higieniczne i pielęgnacyjne (jak higiena pacjenta czy karmienie), czynności opiekuńcze i wspierające (np. pomoc w przemieszczaniu się czy wsparcie emocjonalne), ale także czynności medyczne i diagnostyczne, a wśród nich pomiary parametrów życiowych, bilans płynów, zabiegi na zlecenie i pobieranie próbek oraz pierwsza pomoc w stanach nagłego zagrożenia zdrowia. Opiekunowie medyczni mają opracowaną ścieżkę edukacyjną, a sam kurs trwa 1,5 roku. Opiekunowie, którzy zdobyli kwalifikacje w zawodzie w „starym” systemie, czyli rozpoczęli kształcenie przed 1 września 2021 r., mogą się doszkalać. Jak wynika z ostatnich opublikowanych przez OSOM danych z Centralnego Rejestru Osób Uprawnionych do Wykonywania Zawodu Medycznego, w czerwcu br. wpis i uprawnienia uzyskało 50 386 osób. 

Pielęgniarka i położna to nie "zapchajdziura"

Wcześniej, w odpowiedzi na pytania OSOM, Ministerstwo Zdrowia we wrześniu br. informowało, że czynności zawodowe przypisane opiekunowi medycznemu mogą być wykonywane przez osobę posiadającą kwalifikacje do wykonywania zawodu opiekuna medycznego oraz zatrudnioną w sposób odpowiadający tym kwalifikacjom. Czynności te mogą być również wykonywane przez pielęgniarkę, jeżeli mieszczą się w zakresie jej kwalifikacji zawodowych oraz kompetencji wynikających z odrębnych przepisów regulujących wykonywanie zawodu. - Nie ma natomiast podstaw do przyjęcia, że czynności zawodowe opiekuna medycznego mogą być powierzane osobom zatrudnionym na stanowiskach sanitariusza, salowej, asystenta pacjenta, asystenta pielęgniarki albo na innych stanowiskach pomocniczych, jeżeli osoby te nie posiadają kwalifikacji wymaganych do wykonywania zawodu opiekuna medycznego. Sam fakt zatrudnienia na takim stanowisku, przeszkolenie stanowiskowe lub określenie przez pracodawcę zakresu obowiązków nie zastępują kwalifikacji wymaganych dla zawodu opiekuna medycznego i nie uprawniają do wykonywania czynności przypisanych temu zawodowi - wyjaśnił Mariusz Klencki, dyrektor Departamentu Kadr Medycznych resortu zdrowia. 

Z drugiej strony, w piśmie dyrektor Klencki zaznaczył, że kształtowaniem polityki kadrowej w danym podmiocie leczniczym zajmuje się kierownik placówki, "i to do niego należy ostateczna decyzja dotycząca zatrudniania poszczególnych osób oraz określanie ich miejsca w strukturze organizacyjnej podmiotu leczniczego, biorąc pod uwagę kwalifikacje oraz zakres przydzielonych na danym stanowisku zadań".

Swoją dezaprobatę dla zwalniania opiekunów medycznym wyraziło też Prezydium Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych (PNRPiP). - Opiekunowie medyczni są zawodem medycznym o ustawowo określonych kwalifikacjach i zakresie czynności. W szpitalu nie zastępują pielęgniarki ani położnej, lecz uzupełniają pracę zespołu w granicach własnych kompetencji. Dzięki ich pracy pielęgniarki i położne mogą przeznaczać odpowiednią ilość czasu na świadczenia odpowiadające swoim kompetencjom i kwalifikacjom – stwierdza w stanowisku PNRPiP Mariola Łodzińska, prezeska Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych. 

Jak argumentuje Łodzińska, ograniczanie udziału opiekunów medycznych w opiece nad pacjentami będzie skutkować zwiększeniem zakresu zadań realizowanych przez pielęgniarki i położne w odniesieniu do czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych. W konsekwencji będzie dochodzić do ograniczenia czasu, który pielęgniarki i położne mogą przeznaczyć na świadczenia wymagające ich profesjonalnych kwalifikacji, wiedzy, doświadczenia i odpowiedzialności zawodowej.

- Prezydium NRPiP podkreśla, że pielęgniarka i położna nie mogą być traktowane jako zasób kadrowy służący do kompensowania braków powstałych w wyniku eliminowania udziału innych członków zespołu opieki nad pacjentem. Odpowiednio zorganizowany i liczebny zespół, w którym poszczególni jego członkowie wykonują zadania adekwatne do swoich kompetencji, jest warunkiem zapewnienia ciągłej, kompleksowej, bezpiecznej i wysokiej jakości opieki nad pacjentem – czytamy w stanowisku PNRPiP.

Rozlewa się fala zwolnień

Nie udało się jednak powstrzymać zwolnień opiekunów medycznych w Szpitalu Czerniakowskim. Co więcej, o czym informował ostatnio "Rynek Zdrowia", informacje o redukcji zatrudnienia opiekunów medycznych napływają już nie tylko ze szpitali w Warszawie, ale też z innych regionów kraju. Przeciwko zwolnieniom protestowano w tym miesiącu już dwa razy (6 października przed Biurem Polityki Zdrowotnej Urzędu miasta stołecznego Warszawy, a następnie 15 października br. podczas sesji Rady Warszawy w Pałacu Kultury i Nauki). Domagano się od radnych zablokowania zwolnień oraz wycofania wręczonych już wypowiedzeń. „Solidarność” zapowiada interwencję w Ministerstwie Zdrowia.