Nowy organ samorządu sędziowskiego zaopiniuje kandydatów na sędziów w apelacji

Ministerstwo Sprawiedliwości zmieniło projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, który ma przywrócić znaczenie samorządu sędziowskiego. Najnowsza wersja zakłada wprowadzenie dodatkowego organu samorządu w postaci zgromadzenia przedstawicieli sędziów apelacji. To ono zajmie się opiniowaniem kandydatów w konkursach na sędziowskie stanowiska na obszarze „swojej" apelacji. MS proponuje też by prezesów i wiceprezesów, w trakcie kadencji, mogła odwoływać jedynie KRS, na wniosek ministra i po opinii zgromadzeń ogólnych.

To kolejna nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych, która jest obecnie w opiniowaniu - kończą się prace m.in. nad zmianami w sędziowskich delegacjach. Projekt trafił do RCL nieco ponad rok temu, teraz dostał legislacyjne „nowe życie". Co do zasady, propozycja ma odwrócić zmiany wprowadzone m.in. nowelizacją z 2019 r., dotyczące m.in. wyboru kolegiów sądów okręgowych i apelacyjnych oraz ograniczających rolę samorządu sędziowskiego. Zakłada też zmiany w zakresie trybu powoływania prezesów i wiceprezesów sądów.

Czytaj: Minister sprawiedliwości nie odwoła tak łatwo sędziego z delegacji?>>

Sędziowski awans zależny od opinii nowego organu?

W najnowszej wersji projektu MS proponuje wprowadzenie - jak zapewniono, z zachowaniem zgromadzeń ogólnych funkcjonujących w poszczególnych sądach - dodatkowego organu samorządu w postaci zgromadzenia przedstawicieli sędziów apelacji. Zgodnie z projektowanymi przepisami w jego skład ma wchodzić prezes sądu apelacyjnego i sędziowie wybrani przez zgromadzenia ogólne sędziów sądów działających na obszarze apelacji. Przewodniczącym będzie prezes sądu apelacyjnego, a w razie jego nieobecności obowiązki te pełnić będzie najstarszy służbą członek zgromadzenia. Z kolei sędziowie sądów działających na obszarze apelacji - zgodnie z propozycją - niebędący członkami tego zgromadzenia będą mogli brać udział w posiedzeniach bez prawa udziału w głosowaniu.

Same uchwały mają zapadać większością głosów przy obecności co najmniej połowy wszystkich członków zgromadzenia. Głosowanie ma być tajne w sprawach osobowych sędziów, a ponadto jeżeli żądanie takie zgłosi chociażby jeden z obecnych członków zgromadzenia.

A co będzie należeć do zadań nowego organu? W myśl projektu w szczególności:

• ma opiniować kandydatów na stanowiska sędziów sądów działających na obszarze apelacji; 
• a także roczne sprawozdanie z działalności sądów działających na obszarze apelacji sporządzone przez dyrektora sądu apelacyjnego.

Zgodnie z propozycją prezesi właściwych sądów będą przedstawiać zgromadzeniu niezwłocznie kandydaturę na wolne stanowisko sędziego wraz z oceną kwalifikacji oraz ewentualnymi uwagami kandydata do zaopiniowania. Samo posiedzenie zgromadzenia ma być zwoływane niezwłocznie po zamieszczeniu w systemie teleinformatycznym ostatniej z ocen kwalifikacji kandydatów na dane stanowisko sędziowskie. Przewidziano także sytuacje, kiedy na wolne stanowisko sędziowskie zostanie zgłoszona więcej niż jedna kandydatura - rozpatrzenie wszystkich kandydatur, w takim przypadku, ma się odbyć na tym samym zgromadzeniu przedstawicieli sędziów apelacji, zwołanym na dzień przypadający nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia zamieszczenia w systemie teleinformatycznym ostatniej z ocen kwalifikacji kandydatów na dane stanowisko. Zapisano również, że zgromadzenie przedstawicieli sędziów apelacji będzie opiniowało zgłoszonych kandydatów w drodze głosowania i przekaże prezesowi właściwego sądu opinie o wszystkich zgłoszonych kandydaturach ze wskazaniem liczby uzyskanych głosów.

Czytaj: Delegacje sędziowskie nie do Kancelarii Prezydenta>>

Zmiany w powoływaniu prezesów

Nowelizacja, co do zasady, ma zmienić sposób powoływania prezesów sądów – obecnie decyduje o tym minister sprawiedliwości, a w przypadku wiceprezesów robi to na wniosek prezesa. Projekt zakłada, że zgromadzenie ogólne sędziów sądu będzie wybierało do 3 kandydatów na prezesa sądu spośród sędziów danego sądu (w pierwszej wersji było od 2 do 5 kandydatów), a minister powoła spośród nich prezesa; jeśli zgromadzenie ogólne sędziów dokona wyboru wyłącznie jednego kandydata – powoła właśnie tego kandydata.

Przewidziano również, że jeżeli zgromadzenie ogólne sędziów sądu nie dokona wyboru kandydatów albo kandydata na prezesa sądu w terminie 2 miesięcy od dnia wystąpienia ministra o przedstawienie kandydatów, minister powoła prezesa sądu spośród sędziów tego sądu albo sądów równorzędnych po zasięgnięciu opinii zgromadzenia ogólnego sędziów sądu o kandydacie. Niewydanie opinii w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez ministra informacji o zamiarze powołania prezesa sądu nie będzie stało na przeszkodzie takiemu powołaniu. Wiceprezesa sądu minister będzie powoływał spośród sędziów tego sądu na wniosek prezesa sądu i po zasięgnięciu opinii właściwego kolegium sądu, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach projekt zakłada, że będzie mógł powołać wiceprezesa sądu spośród sędziów sądów równorzędnych na wniosek prezesa sądu i po zasięgnięciu opinii właściwego kolegium sądu.

Prezesa odwoła KRS, z trzech powodów

Nowa wersja projektu wprowadza też zmiany w zakresie odwoływania prezesów i wiceprezesów. I prezes, i wiceprezes sądu mogliby być odwołani - co istotne -przez Krajową Radę Sądownictwa (obecnie może ich odwołać minister) na wniosek ministra sprawiedliwości w toku kadencji w przypadku:

• rażącego lub uporczywego niewywiązywania się z obowiązków służbowych;
• gdy dalszego pełnienia funkcji nie da się pogodzić z innych powodów z dobrem wymiaru sprawiedliwości;
• złożenia rezygnacji z pełnionej funkcji.

W obowiązującej ustawie jest jeszcze czwarta przesłanka: „stwierdzenie szczególnie niskiej efektywności działań w zakresie pełnionego nadzoru administracyjnego lub organizacji pracy w sądzie lub sądach niższych".

Jej usunięcie MS uzasadnia tym, że była wykorzystywana jako pretekst do masowych odwołań prezesów sądów na przełomie 2017 i 2018 (tzw. odwołań faksowych).

Dodatkowo takie odwołanie będzie możliwe po zasięgnięciu opinii zgromadzenia ogólnego sędziów tego sądu (obecnie jest to kolegium), po przedstawieniu przez ministra wniosku o odwołanie wraz z pisemnym uzasadnieniem. Niewydanie opinii przez zgromadzenie ogólne sędziów sądu w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez ministra wniosku o odwołanie prezesa albo wiceprezesa sądu nie będzie stało na przeszkodzie złożeniu wniosku Krajowej Radzie Sądownictwa. KRS następnie - jak zaproponowano - albo zdecyduje o odwołaniu prezesa albo wiceprezesa sądu zgodnie z wnioskiem ministra albo odmówi odwołania w terminie 30 dni od dnia przedstawienia przez ministra takiego wniosku. 

 Zaprojektowany przepis art. 27 u.s.p. przyznaje uprawnienie do odwołania prezesa i wiceprezesa sądu każdego szczebla Krajowej Radzie Sądownictwa. Jest to całkowicie nowe rozwiązanie, mające na celu ograniczenie władzy ministra sprawiedliwości na rzecz organu, która stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 186 Konstytucji RP) - podsumowano.