Sądy nie radzą sobie z karami grzywny

Tylko w ciągu jednego miesiąca, w kwietniu tego roku, Izba Karna Sądu Najwyższego musiała kilka razy zmienić wyroki nakładające karę grzywny dla sprawców przestępstw. Kara ta była albo zbyt wysoka, ponad „widełki” ustawy, albo zbyt niska. Górna granica możliwa do wymierzenia na mocy wyroku nakazowego kary łącznej grzywny może wynosić maksymalnie 200 stawek dziennych. Prokurator generalny zauważył te błędy i złożył kasacje – raz na korzyść, innym razem - na niekorzyść skazanych.

Rażąca omyłka nastąpiła choćby przy orzekaniu w Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieście, gdzie wobec Joanny N. zawyżono stawkę grzywny. Sąd Rejonowy I instancji, wyrokiem z dnia 27 lutego 2025 r., warunkowo umorzył postępowanie karne toczące się wobec kobiety, która została oskarżona o nieskładanie we właściwym rejestrze sądowym m.in sprawozdania finansowego i sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej (tj. czyny z art. 79 pkt 4 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości).

 Sąd ustalił okres próby na jeden rok, orzekając nadto świadczenie pieniężne w kwocie 2500 zł na rzecz Funduszy Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Następnie Sąd Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi 12 czerwca 2025 r podjął postępowanie wobec nieuiszczenia przez oskarżoną świadczenia pieniężnego. I wyrokiem nakazowym 2 października 2025 r. uznał oskarżoną za winną popełnienia wszystkich zarzuconych jej czynów. A za każdy z czynów wymierzył karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł, po czym orzekł karę łączną grzywny w wysokości 250 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł.

Wyrok uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego. Ale od tego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonej wniósł prokurator generalny. Skarżący zarzucił rażące naruszenie polegające na tym, że sąd wymierzył karę łączną grzywny w wymiarze 250 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki na kwotę 20 zł. Podczas gdy zgodnie z treścią przepisu art. 502 par. 1 k.p.k. górna granica możliwej do wymierzenia na mocy wyroku nakazowego kary grzywny może wynosić maksymalnie 200 stawek dziennych.

Sąd Najwyższy orzekł, że kasacja była zasadna. Słusznie podniesiono w kasacji, odwołując się do wskazanego w niej do orzecznictwa Sądu Najwyższego, że zakres przedmiotowy postępowania nakazowego jest węższy od zakresu postępowania zwyczajnego. SN podkreślił, że w tym postępowaniu można było orzec karę ograniczenia wolności lub grzywnę w wysokości do 200 stawek dziennych albo do 200 tys. zł.

- Niezastosowanie się do wskazanego ograniczenia, co do wysokości grzywny w postępowaniu nakazowym, i skazanie oskarżonego na tę karę w wyższej liczbie stawek dziennych stanowi rażące naruszenie kodeksu postępowania karnego - stwierdziła Izba Karna SN (wyrok z 27 kwietnia 2026 r., sygnatura akt V KK 72/26).

- Zatem bezsporne jest, że sąd rejonowy, wymierzając karę łączną grzywny w wysokości 250 stawek dziennych, rażąco naruszył wskazany przepis, a uchybienie to miało istotny wpływ na treść wyroku, gdyż oskarżona poniosła odpowiedzialność inną niż przewidziana w ustawie - orzekł SN w składzie Tomasz Artymiuk, Marek Pietruszyński i Barbara Skoczkowska. Uchylił zaskarżony wyrok nakazowy, zaś sprawę oskarżonej przekazał do ponownego rozpoznania.

Stawki źle policzone w Świdniku

Kolejna kasacja prokuratora generalnego dotycząca błędnego wyliczenia grzywny Vadimowi M. - także okazała się zasadna. Mężczyznę skazano za naruszenie nietykalności funkcjonariusza i dokonanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu policjanta. Po rozpoznaniu w Izbie Karnej 15 kwietnia 2026 r. kasacji na niekorzyść skazanego, od wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, SN uchylił zaskarżony wyrok nakazowy i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy stwierdził rażące naruszenie art. 502 par. 1 k.p.k. Chodziło o to, że w zaskarżonym wyroku wymierzono karę łączną grzywny 250 stawek dziennych, podczas gdy zgodnie z treścią górna granica możliwa do wymierzenia na mocy wyroku nakazowego kary łącznej grzywny może wynosić maksymalnie 200 stawek dziennych.

Sąd I instancji orzekł grzywnę w wysokości przekraczającej górną granicę sankcji możliwej do orzeczenia w postępowaniu nakazowym. Niewątpliwie opisane uchybienie miało istotny wpływ na treść wyroku, ponieważ skazany poniósł odpowiedzialność inną niż została przewidziana w ustawie, zastrzeżoną dla trybu nakazowego - podsumował sędzia Paweł Wiliński, sprawozdawca.

Zaniżenie stawek grzywny

Z kolei Wanda D. na terenie sklepu, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, przywłaszczyła perfumy o wartości 1019,96 zł.  Sąd wymierzył jej karę 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wymiar jednej stawki na kwotę 30 zł. Dodatkowo, zobowiązał oskarżonych do naprawienia solidarnie szkody w całości poprzez zapłatę 1019,96 zł na rzecz spółki. SN uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla m. st. Warszawy do ponownego rozpoznania (wyrok Izby Karnej SN z 10 kwietnia 2026 r., sygnatura akt II KK 87/26.)

SN przypomniał, ze zgodnie z brzmieniem art. 37a par. 1 k.k. nadanym mu ustawą z 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, która weszła w życie 1 października 2023 r., w przypadku czynów zabronionych zagrożonych wyłącznie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, sąd uprawniony jest do orzeczenia kary wolnościowej (grzywny lub ograniczenia wolności) zamiast izolacyjnej. Ale tylko wtedy, gdy prognozowana kara pozbawienia wolności nie przekroczyłaby roku. Ustawodawca precyzyjnie zakreślił dolne granice tak orzekanych kar, statuując, iż kara grzywny nie może być niższa niż 150 stawek dziennych, a kara ograniczenia wolności nie niższa niż cztery miesiące.

A w tej sprawie oskarżonej przypisano sprawstwo czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu i sąd zastosował karę grzywny. Ukształtował jednak liczbę stawek dziennych z pominięciem progu 150 stawek, obowiązującego na mocy znowelizowanego art. 37a par. 1 k.p.k., tak, jakby nie dostrzegł, że przepis z dniem 1 października 2023 r. uzyskał nowe brzmienie.

- Orzeczenie kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia stanowi rażące naruszenie prawa, które w sposób oczywisty istotnie wpływa na treść rozstrzygnięcia - podsumował sędzia sprawozdawca Piotr Mirek.