Krzysztof Sobczak

W Europejskim Trybunale Praw Człowieka wciąż na ocenę czeka kilkaset skarg z Polski, złożonych przez sędziów lub kandydatów na sędziów. A po odebraniu im statusu „szybkich”, na wyroki trzeba będzie jeszcze czekać latami – przypomina Jacek Skrzydło, adwokat, profesor Uniwersytetu Łódzkiego. Mówi o możliwych w tych sprawach ugodach, ale swoim klientom ich nie poleca. Nieco wyżej ceniłby jednostronne deklaracje rządu o naruszeniu konwencyjnych standardów, ale takie propozycje nie pojawiają się.

Upowszechnianie się sztucznej inteligencji, w tym łatwo dostępnej i prostej w użyciu technologii deepfake, pozwalającej m.in. na wykorzystywanie wizerunku danej osoby bez jej wiedzy i zgody, niesie niespotykane dotąd zagrożenia. Ponieważ obecne regulacje nie są dostosowane do tych wyzwań, trwają prace nad zmianami w prawie, a najbardziej sporną kwestią jest, czy wprowadzić kary konkretnie za deepfake’i.

Jest szansa, że obowiązująca od ponad roku unijna dyrektywa mająca przeciwdziałać strategicznym powództwom zmierzającym do tłumienia debaty publicznej, zostanie wdrożona także do polskiego prawa. Czekający na decyzję rządu projekt przewiduje rozwiązania umożliwiające oddalenie lub odrzucenie takich pozwów na wczesnym etapie procesu, a do tego ich autorzy będą mogli narazić się nawet na grzywny. Powstaną też mechanizmy mające na celu wyrównanie szans stron w takim procesie.

Młodzi sędziowie po KSSiP utrzymają swój status dzięki uchwałom zmienionej KRS, awansowani od 2018 r. wrócą na poprzednie stanowiska, ale przez dwa lata zostaną w obecnych sądach na delegacji, z możliwością udziału w nowych konkursach, a osoby, które przyszły z innych zawodów prawniczych, stracą sędziowski status. Projekt trafił już do wykazu prac legislacyjnych rządu, jego przyjęcie planowane jest na pierwszy kwartał 2026 r. Wyroki wadliwie powołanych sędziów mają obowiązywać, chociaż byłaby możliwość ich kwestionowania.

Nie ma obecnie uzasadnienia dla prac nad projektem jednolitego statusu sędziów, bo to koncepcja bardzo kontrowersyjna, a priorytetem teraz jest usunięcie skutków pseudoreform wprowadzonych przez poprzednią ekipę rządzącą – mówi Jacek Czaja, sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w latach 2007 – 2011 wiceminister sprawiedliwości. Jego zdaniem do pomysłu można wrócić po solidnej analizie wpływu takiego rozwiązania na sprawność sądu, pracę sędziów i ocenę sądów przez społeczeństwo.