Patrycja Rojek-Socha

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek wręczył Odznakę Honorową za Zasługi dla Wymiaru Sprawiedliwości Piotrowi Tulei, sędziemu Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku. Przyznaje się ją za szczególne osiągnięcia w zakresie umacniania zasad praworządności, kształtowania kultury prawnej oraz sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Tzw. ustawa praworządnościowa, której celem jest uregulowanie statusu sędziów powołanych po 2017 r., została wniesiona do Sejmu w grudniu 2025 r. a teraz, po dziewięciu miesiącach Sejm ponownie się nią zajmie. W międzyczasie przeprowadzono m.in. wysłuchanie publiczne. Przypomnijmy: projekt zakłada, że uchwały obecnej KRS dotyczące powołania i awansowania tychże sędziów zostaną pozbawione mocy prawnej. Reguluje również kwestie orzeczeń – pod określonymi warunkami będą mogły zostać wzruszone. Ustawa ma wejść w życie po 30 dniach od ogłoszenia, przepis dotyczący wykazu sędziów, których dotyczy, po 14 dniach.

Nie milkną echa decyzji warszawskiego sądu okręgowego o liście żelaznym dla b. wiceministra sprawiedliwości Marcina Romanowskiego. Prawnicy podkreślają, że decyzja jest na razie nieprawomocna. Prokuratura już zapowiada zażalenie, a sąd drugiej instancji może zastosować dodatkowe zabezpieczenie, np. poręczenie majątkowe. Sam Europejski Nakaz Aresztowania również nie wygaśnie z automatu, choć – co istotne – prawomocny list żelazny oznacza uchylenie jego podstawy – tymczasowego aresztowania. Automatu nie będzie też w utracie uprawnień związanych z samym listem, gdyby np. polityk naruszył jego warunki.

Sądy zmagają się z kryzysem kadrowym, a sędziowie z dużym obciążeniem sprawami. Pojawiają się więc pomysły wyrównywania referatów, np. poprzez rozdzielenie starych spraw nowym orzecznikom. Sędziowie mają jednak w tym zakresie sporo wątpliwości. Część z nich mówi, że jest to premiowanie tych spośród nich, którzy orzekają zbyt wolno, inni – że problem jest znacznie głębszy i związany z przydziałem spraw. Pojawiają się też propozycje wprowadzenia narzędzia do sprawdzania efektywności pracy sędziego lub stopniowego rozlosowywania spraw.

Wraca sprawa uwzględniania przemocy domowej przy orzekaniu przez sąd pieczy współdzielonej. Pełnomocnik ds. równości Katarzyna Kotula zaproponowała rozszerzenie katalogu kryteriów, które mieliby brać pod uwagę sędziowie, nie tylko o przemoc, ale też czynne, nieleczone uzależnienie rodziców, np. od alkoholu, oraz nieleczone choroby psychiczne. I choć Ministerstwo Sprawiedliwości na taką zmianę nie przystało, w projekcie poprawiło, że prawo dziecka do ochrony przed przemocą ma być brane pod uwagę zarówno przy określaniu kontaktów, tam gdzie brak porozumienia rodziców, jak i przy decyzji o pieczy.

17 października br. wejdzie w życie większość przepisów nowelizacji Prawa o adwokaturze. Regulacja doprecyzowuje definicję świadczenia pomocy prawnej i obejmuje adwokatów taką samą ochroną jak funkcjonariuszy publicznych. Za posługiwanie się, w sposób nieuprawniony, tytułem zawodowym „adwokat” lub określeniami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata, grozić będzie grzywna od 5 tys.do 200 tys. zł albo kara ograniczenia wolności. On nowego roku obowiązywać będą nowe składy komisji egzaminacyjnej na aplikacje.

W ocenie Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury opiniowany właśnie projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, dotyczący sędziowskich dyscyplinarek, wymaga poprawy. Chodzi m.in. o składy sądów dyscyplinarnych – Komisja uważa, że propozycje, by w każdym z nich był jeden sędzia delegowany do apelacji z sądu okręgowego, spowodują zbyt duży wpływ ministra sprawiedliwości. To z kolei może uderzyć w niezależność nowo ukształtowanych sędziowskich sądów dyscyplinarnych.

To, czego zabrakło w postanowieniu warszawskiego sądu okręgowego, który wydał postanowienie o liście żelaznym dla Marcina Romanowskiego, to poręczenie majątkowe. Takie zabezpieczenie byłoby bowiem dodatkową gwarancją, że narzędzie to nie zostanie wykorzystane np. do dalszej ucieczki. Może je jednak zastosować sąd odwoławczy i prokuratura, składając zażalenie, powinna się tego domagać - mówi serwisowi Prawo.pl Anna Mika-Kozak, karnistka z kancelarii Kulpa&Kozak, rzecznik dyscyplinarna Izby Adwokackiej w Warszawie. Zaznacza, że z chwilą uprawomocnienia się listu żelaznego z obiegu prawnego zniknie m.in. ENA wobec Romanowskiego.

W dyskusji nad rozstrzygnięciem warszawskiego sądu okręgowego w sprawie listu żelaznego dla b. wiceministra sprawiedliwości Marcina Romanowskiego jedna kwestia budzi szczególny niepokój. Prawnicy, także ci, którzy walczyli o praworządność, jako jeden z argumentów niewłaściwej decyzji sądu przywołują fakt, że nie uwzględnił sprzeciwu prokuratora. A przecież mówimy o tym samym przepisie, który wielokrotnie wskazywali jako niekonstytucyjny, uderzający w prawo do sądu i wymagający pilnej zmiany legislacyjnej. Jednym z wielu, które prokuratorom dają ciężki oręż – kontroli nad sędziami.

Zwiększenie ustawowej ochrony radców prawnych i adwokatów to krok w dobrym kierunku, który jednak nie rozwiązuje kluczowego problemu. Aby realnie zagwarantować obywatelom bezpieczeństwo oraz ochronę ich konstytucyjnych praw – w tym prawa do sądu – konieczne jest kompleksowe uregulowanie rynku usług prawnych oraz rozszerzenie przymusu adwokacko-radcowskiego – mówi Anna Sękowska, dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie.