Robert Horbaczewski

Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę o związku metropolitalnym w województwie pomorskim. Ustawa tworzy ramy prawne dla nowej formy współpracy pomiędzy gminami i powiatami Pomorza. Jednocześnie nowelizuje obowiązujące przepisy dotyczące związku metropolitalnego w województwie śląskim oraz kilkanaście innych ustaw związanych z jednostkami samorządu terytorialnego.

Od 1 lipca 2026 r. jednostki sektora finansów publicznych będą musiały publikować i aktualizować dane w Centralnym Rejestrze Umów. Obywatele zyskają dostęp do informacji o kontraktach publicznych, jednak eksperci wskazują na poważne wyzwania: problemy z kwalifikacją umów, krótkie terminy oraz ryzyko przeciążenia systemu i administracji.

Województwa będą realizować nowe obowiązki w obszarze edukacji i rynku pracy. 1 lipca wchodzi w życie ustawa, która nie tylko nadaje trwały status Wojewódzkim Zespołom Koordynacji ds. polityki umiejętności, ale gruntownie przebudowuje rolę samorządów w planowaniu i zarządzaniu rozwojem kompetencji mieszkańców.

Od 1 lipca kolejna grupa uchodźców z Ukrainy traci wsparcie ze strony państwa polskiego. Przepisy tzw. ustawy wygaszającej poważnie ograniczyły krąg osób, które będą przebywać w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania na dotychczasowych zasadach. Z szacunków dyrektorów tych ośrodków wynika, że wyprowadzić będzie musiało się około 30–40 proc. dotychczasowych mieszkańców.

Rewolucja w procedurach administracyjnych staje się faktem – milczenie urzędu coraz częściej będzie oznaczało pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla obywatela i przedsiębiorcy. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę z 11 czerwca 2026 r., która wprowadza gruntowne uproszczenia, rozszerzając stosowanie instytucji milczącego załatwienia sprawy na aż 17 różnych aktów prawnych: od ulg w podatku rolnym i umarzania zaległości podatkowych, przez zezwolenia na transport drogowy i organizację imprez masowych, aż po wpisy do rejestrów instytucji płatniczych czy przedłużanie zezwoleń na zbieranie odpadów.

Kontrola Najwyższej Izby Kontroli w czterech urzędach wojewódzkich wykazała problemy systemowe i organizacyjne w nadzorze nad samorządami. W trzech urzędach stwierdzono przypadki niejednolitego podejścia interpretacyjnego do postanowień aktów regulujących tę samą sferę działalności. Izba wytknęła też opóźnienia w publikacji aktów prawa miejscowego oraz rzadkie stosowanie części narzędzi nadzorczych.

Od 1 lipca zmienią się standardy dla jednostek OSP, działających i chcących przystąpić do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Chodzi m.in. o większą liczbę kierowców uprawnionych do kierowania pojazdami uprzywilejowanymi i strażaków ratowników przeszkolonych w kwalifikowanej pierwszej pomocy. Po wejściu w życie przepisów część już istniejących jednostek może nie spełniać nowych kryteriów.

Ministerstwo Zdrowia nie planuje zmian przepisów dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego żołnierzy obrony terytorialnej, choć w praktyce niektórzy żołnierze WOT mogą czasowo tracić ubezpieczenie. Resort przekonuje, że obowiązujące przepisy są dobre, a problem wynika z niewiedzy rodziców żołnierzy uczestniczących w ćwiczeniach. Dostęp do informacji o ubezpieczeniu zapewniono przez Indywidualne Konto Pacjenta, a problem powinny rozwiązać jednostki wojskowe.

Rada Miejska w Trzebnicy próbowała uporządkować zasady udostępniania radnym informacji i dokumentów w statucie gminy, uzależniając dostęp od decyzji lub opinii innych organów. Wojewoda dolnośląski oraz WSA we Wrocławiu uznali jednak, że takie regulacje są nielegalne, ponieważ ingerują w ustawowe uprawnienia radnego wynikające z ustawy o samorządzie gminnym.

Model „silnego burmistrza” przestaje odpowiadać na oczekiwania mieszkańców i urzędników, którzy coraz wyraźniej domagają się dialogu zamiast autorytarnego zarządzania. Z najnowszego raportu prof. Pawła Swianiewicza wynika, że w polskich gminach rośnie znaczenie stylu koncyliacyjnego, choć w praktyce wciąż dominuje zarządzanie hierarchiczne. Luka między oczekiwaniami a rzeczywistością może mieć realne konsekwencje polityczne dla lokalnych liderów.