Obywatele Ukrainy posiadający numer PESEL ze statusem UKR, którzy uzyskali go wyłącznie na podstawie złożonego oświadczenia, bez okazania ważnego dokumentu podróży, muszą do 31 sierpnia 2026 r. uzupełnić dane w urzędzie gminy. W przeciwnym razie utracą status UKR, a wraz z nim ochronę czasową w Polsce.

Od 1 lipca kolejna grupa uchodźców z Ukrainy traci wsparcie ze strony państwa polskiego. Przepisy tzw. ustawy wygaszającej poważnie ograniczyły krąg osób, które będą przebywać w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania na dotychczasowych zasadach. Z szacunków dyrektorów tych ośrodków wynika, że wyprowadzić będzie musiało się około 30–40 proc. dotychczasowych mieszkańców.

Prawo karne słabo chroni zagraniczne flagi wystawione publicznie na zarządzenie polskich władz państwowych bądź samorządów. Na rzecz zdejmujących obce flagi działają niejasne polskie paragrafy oraz luki prawne w zagranicznych przepisach, gdyż Polska – dla ochrony obcych symboli państwowych – wymaga wzajemności. Organy ścigania zaczynają radzić sobie z flagowymi incydentami, stosując inne paragrafy, w tym powołując się na niszczenie mienia albo kradzież zuchwałą.

Wobec zgody prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek wojskowych nazwy „Bohaterów UPA”, po konsultacji z Kapitułą Orderu Orła Białego, Prezydent Karol Nawrocki podjął decyzję o odebraniu tego odznaczenia Zełenskiemu. Prezydenckie postanowienie musi jeszcze uzyskać kontrasygnatę premiera Donalda Tuska.

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę realizacji prawa do nauki dzieci uchodźczych z Ukrainy w polskich placówkach oświatowych. Zwróciła uwagę na działalność MEN, kuratoriów oświaty i samorządów oraz podsumowała łączne wydatki na edukację dzieci ukraińskich. W ocenie Izby, uczniom z Ukrainy zapewniono warunki prawne, organizacyjne i finansowe do realizacji ich prawa do nauki, a w żadnej z kontrolowanych szkół nie stwierdzono przypadku odmowy przyjęcia ucznia z Ukrainy do placówki szkolnej.

Od 5 marca, kiedy zmieniły się przepisy, znacząco spadła liczba obywateli Ukrainy, którzy otrzymali pomoc medyczną w Polsce. Ale grupą, która często pozostaje bez żadnego wsparcia, są Ukraińcy ze szczególnymi potrzebami lub ci, którzy w wyniku nagłego pogorszenia stanu zdrowia trafili do szpitala. Nowe przepisy nie zabezpieczają m.in. praw osób, które po hospitalizacji wymagają pobytu w wyspecjalizowanych ośrodkach, a nie spełniają określonych warunków. Eksperci wskazują, że nowe przepisy nie są zgodne z dyrektywą europejską.

Państwo polskie, bank PKO BP, były zarządca przymusowy kilku polskich spółek należących do Rosjan, a także ich nowi właściciele zostali właśnie pozwani przed moskiewskim sądem o zapłatę równowartości 475 milionów złotych odszkodowania. Przed takimi pozwami – związanymi z sankcjami ekonomicznymi i prawnymi nakładanymi na firmy i osoby fizyczne z Rosji - podmioty z terenu Unii Europejskiej ma chronić specjalna procedura anti-suit injunctions, ale nie wiadomo jak będzie działała w praktyce, choć obejmuje też podobne sprawy na Białorusi.

Order Orła Białego - najbardziej prestiżowe polskie odznaczenie - może stracić prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełeński. Nadał on bowiem jednej z jednostek wojskowych imię Bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii, czyli organizacji odpowiedzialnej za ludobójstwo Polaków na Wołyniu. Procedura odebrania orderu tylko pozornie jest dość prosta - choć decyzja należy do prezydenta Karola Nawrockiego, to na przeszkodzie może stanąć brak kontrasygnaty premiera Donalda Tuska.

Obywatele Ukrainy ze statusem uchodźcy, którzy po wygaszeniu tzw. specustawy chcą skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce, muszą uiścić dodatkową opłatę sięgającą 17 tys. zł. Dla wielu z nich tak duża kwota jest poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Tracą więc uprawnienia do bezpłatnego leczenia. Rzecznik praw obywatelskich interweniował w tej sprawie w NFZ. Fundacje prowadzą zbiórki na leczenie uchodźców z Ukrainy.

Skomplikowane struktury spółek, zarządzane przez tajemniczych biznesmenów albo atrakcyjne aktywa ukrywane w dziwnych firmach, to bardzo jasne sygnały, że ktoś próbuje obejść unijne sankcje. Aby to uniemożliwić, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej bardzo szeroko interpretuje takie pojęcia, jak kontrola albo przynależność. Zdaniem unijnych sędziów dotyczy to również takich form zarządu lub majątku powierniczego, jak trusty.

Listy sankcyjne obejmują nie tylko osoby fizyczne oraz przedsiębiorstwa ze Wschodu, ale też – przede wszystkim – określone rodzaje towarów. Warto o tym pomyśleć przed ich zgłoszeniem celnym, gdyż w wyniku wnikliwej weryfikacji wywóz towarów z Polski zostanie wstrzymany, a ponadto już za samą próbę takiego eksportu grożą słone kary pieniężne. Przekonała się o tym czeska spółka, która chciała wywieźć do Rosji specyficzne części samochodowe i teraz musi zapłacić ponad 940 tysięcy złotych.

Łukasz Jankowski, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej, chce pilnie spotkać się z prezydentem RP w sprawie przepisów o znajomości języka polskiego przez lekarzy z Ukrainy. Sejm przyjął podczas ostatniego posiedzenia ustawę, która ma umożliwić przesunięcie terminów na spełnienie tych obowiązków o rok, tymczasem powstał problem, bo w praktyce lekarzom zza wschodniej granicy już uchylane jest prawo do wykonywania zawodu. NRL nie chce też przedłużenia terminów.

Bardzo wolno przebiegają w Polsce prace legislacyjne nad nowymi przepisami o sankcjach wobec Rosji. Prawnicy zwracają uwagę, że projekt nakłada nowe obowiązki i kary nawet na szeregowych pracowników. Prawo unijne daje też polskim firmom, które mają kłopoty prawne na Wschodzie ze względu na biznesy z podmiotami objętymi sankcjami, możliwość podważania niekorzystnych dla nich rosyjskich orzeczeń sądowych.

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej zwróciło się z apelem do premiera o odwołanie wiceminister zdrowia Katarzyny Kęckiej. Powód to brak współpracy wiceminister z samorządem lekarskim. Chodzi m.in. o spór dotyczący terminu udokumentowania znajomości języka polskiego przez lekarzy z Ukrainy. Prawo wykonywania zawodu może stracić aż tysiąc z nich.

Przyjeżdżający do Polski autami na zagranicznych tablicach spoza Unii Europejskiej, w tym zwłaszcza z Ukrainy, będą musieli prędzej czy później dokonać ich przerejestrowania w polskich urzędach. Dużo zależy od tego, czy właściciel albo posiadacz samochodu zdecyduje się na stały pobyt bądź pracę nad Wisłą. Kierowcy dostaną jednak dużo czasu na dokonanie zmian.

Wprowadzenie karty pobytu CUKR oznacza stopniowe wygaszanie części uprawnień związanych z ochroną czasową, co ma bezpośrednie konsekwencje dla systemu świadczeń społecznych, organizacji zbiorowego zakwaterowania, ewidencji ludności oraz współpracy gminy z wojewodą.

Od 4 maja 2026 r. Ukraińcy objęci w Polsce ochroną czasową mogą przejść na stabilniejszą formę legalnego pobytu. Chodzi o kartę pobytu CUKR, czyli zezwolenie na pobyt czasowy na trzy lata, przeznaczone dla osób z PESEL UKR. Wnioski przyjmowane są wyłącznie elektronicznie, za pośrednictwem systemu Moduł Obsługi Spraw (MOS) prowadzonego przez urzędy wojewódzkie. Wyjaśniamy, kto może złożyć wniosek przez system MOS, jakie warunki trzeba spełnić i co zmienia się po uzyskaniu karty.

Środkowoazjatycki Kirgistan, była republika Związku Radzieckiego, nadzwyczaj intensywnie handluje z Rosją sprzętem, który można wykorzystywać do produkcji broni i dronów, więc Unia Europejska objęła go kolejnym pakietem sankcji. To ważna informacja dla polskich eksporterów, zwłaszcza produktów przemysłu maszynowego i elektroniki, aby nie narażali się na kary.

Ukraińcy, którzy z powodu pełnoskalowej agresji Rosji zostali zmuszeni do opuszczenia kraju i wyjazdu m.in. do Polski, mogą już składać wnioski o odszkodowanie do międzynarodowego Rejestru Szkód dla Ukrainy. Otwarcie nowej kategorii obejmuje osoby objęte ochroną czasową lub międzynarodową oraz pozwala ubiegać się o zadośćuczynienie za szkody niematerialne związane z przymusowym przesiedleniem.

Jasne zasady wykluczenia podmiotów wpisanych na listy sankcyjne w zamówieniach publicznych poniżej progów, jak również możliwość odstąpienia od umowy z podmiotem objętym sankcjami w trakcie realizacji kontraktu – to nowości przewidziane w projekcie przepisów sankcyjnych. Polska chce też, aby procedury egzekwowania unijnych i krajowych sankcji były podobne. Wiąże się to też z surowszą odpowiedzialnością karną i rozbudowanymi obowiązkami informacyjnymi.