Statut gminy nie może ograniczać prawa radnego do informacji
Rada Miejska w Trzebnicy próbowała uporządkować zasady udostępniania radnym informacji i dokumentów w statucie gminy, uzależniając dostęp od decyzji lub opinii innych organów. Wojewoda dolnośląski oraz WSA we Wrocławiu uznali jednak, że takie regulacje są nielegalne, ponieważ ingerują w ustawowe uprawnienia radnego wynikające z ustawy o samorządzie gminnym.
Rada Miejska w Trzebnicy w statucie gminy uregulowała zasady udostępniania radnemu informacji i dokumentów. Określiła, że dla potrzeb uzyskania informacji i dokumentów niezbędnych do wykonywania mandatu radnego, radny jest przyjmowany przez burmistrza, zastępcę burmistrza, sekretarza gminy i skarbnika gminy, naczelników wydziałów urzędu oraz kierowników jednostek organizacyjnych gminy. Osoby te są zobowiązane i uprawnione do udostępniania informacji i dokumentów radnemu. Udostępnienie radnemu informacji niejawnych odbywa się na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Rada uchwaliła także, że w przypadku konieczności zebrania lub przygotowania informacji lub dokumentów radny powinien zwrócić się z wnioskiem o ich udostępnienie do burmistrza. Ten może uzależnić przekazanie sprawy do opracowania od opinii właściwej komisji lub rady.
Postanowiono także, że informacje i dokumenty są udzielane niezwłocznie, ale jeśli przygotowanie informacji lub dokumentów wymaga dłuższego czasu, radny zostaje powiadomiony w terminie 14 dni od wystąpienia o informacje lub dokumenty o przyczynach opóźnienia i dacie ich przekazania.
W uzasadnieniu uchwały Rada Miejska stwierdziła, że art. 24 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym w praktyce budzi wątpliwości interpretacyjne – wątpliwości te dotyczą w szczególności zakresu, rodzaju, terminu i trybu udostępniania żądanych informacji. Dlatego tę materię postanowiła uregulować w statucie gminy.
Wojewoda: brak podstawy prawnej do regulacji
Wojewoda dolnośląski rozstrzygnięciem nadzorczym unieważnił uchwałę, wytykając że ani art. 22 ,ani art. 24 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, nie dają uprawnienia do regulowania przez radę gminy kwestii dotyczących realizacji przez radnych uprawnienia wynikającego wprost z art. 24 ust. 2 ustawy. Kompetencja rady gminy do regulowania zasad uzyskiwania przez radnych informacji i materiałów od gminy nie wynika także z żadnego innego przepisu obowiązującego prawa. Zakres przyjętych regulacji przez Radę wykracza poza materię organizacyjno- techniczną i ma wpływ na wykonywanie mandatu radnego.
W skardze do sądu gmina podnosiła m.in., że zakwestionowana uchwała w żaden sposób nie ogranicza uprawnień radnego, a ma jedynie charakter techniczno - porządkujący. Wprowadzone postanowienia statutu mają na celu uspokojenie sytuacji w urzędzie miejskim, gdzie dochodzi do regularnego paraliżu prac i zastraszania "szeregowych" pracowników przez radnych.
WSA: statut nie może ingerować w uprawnienia radnych
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zgodził się z wojewodą, że takie regulacje statutu naruszają prawo, bo ograniczają uprawnienia radnego związane z wykonywaniem jego mandatu.
Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, że w wykonywaniu mandatu radnego, radny ma prawo, jeżeli nie narusza to dóbr osobistych innych osób, do uzyskiwania informacji i materiałów, wstępu do pomieszczeń, w których znajdują się te informacje i materiały, oraz wglądu w działalność urzędu gminy, a także spółek z udziałem gminy, spółek handlowych z udziałem gminnych osób prawnych, gminnych osób prawnych, oraz zakładów, przedsiębiorstw i innych gminnych jednostek organizacyjnych, z zachowaniem przepisów o tajemnicy prawnie chronionej.
WSA przypomniał, że przepis ten wszedł w życie z 31 stycznia 2018 r. na mocy art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych. Jak wynika z uzasadnienia projektu nowelizacji jego celem było wzmocnienie pozycji radnego przez nadanie radnemu uprawnień kontrolnych w zakresie przedmiotowym podobnym posłom oraz senatorom, jednak ograniczone kompetencyjnie do jednostki samorządu terytorialnego, do której radny został wybrany.
Jednocześnie w przepisach ustawy o samorządzie gminnym nie zawarto delegacji do wprowadzenia przez radę gminy procedury określającej sposób realizacji, przyznanych przez ustawodawcę w art. 24 ust. 2 uprawnień radnego.
W ocenie sądu wprowadzone przepisy zmierzają w istocie do umocowania wskazanych organów i pracowników gminy – burmistrza, jego zastępcy, sekretarza, skarbnika, naczelników wydziałów oraz kierowników jednostek organizacyjnych – do dokonywania oceny, czy żądane przez radnego informacje i materiały podlegają udostępnieniu, i to niezwłocznie bądź w innym terminie.
Przeczytaj także: Wójt jako przewodniczący rady – pomysł na rewolucję w gminach
Procedury nie mogą ograniczać prawa do informacji
WSA podkreślił, że uregulowanie w statucie gminy procedury udostępniania informacji i materiałów radnemu przez wyznaczenie osób warunkujących dostęp radnego do żądanych przez niego informacji i materiałów jest sprzeczne ze wskazanym przepisem ustawy. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, że podział obowiązków pracowników w tym zakresie powinien wynikać z regulaminu organizacyjnego oraz zakresów czynności, a nie ze statutu gminy.
Rada nie jest również uprawniona do wprowadzenia regulacji, zgodnie z którymi udostępnienie radnemu informacji lub dokumentów byłoby uzależnione od opinii innych radnych, co w praktyce mogłoby uniemożliwić realizację ustawowego prawa.
Sąd podkreślił także, że prawo radnych do uzyskiwania informacji i dokumentów nie może być ograniczane przez dowolne ustalanie terminów ich udostępnienia, zwłaszcza gdy ich przygotowanie „wymaga dłuższego czasu”.
Tylko kwestie techniczne dopuszczalne w statucie
WSA nie zgodził się ze stanowiskiem strony gminy, że regulacje mają jedynie charakter porządkowy i pozostają bez wpływu na ustawowe prawa radnego. Kwestie stricte techniczno-porządkowe mogą dotyczyć, np. miejsca i czasu udostępniania informacji i materiałów radnemu, technicznych uwarunkowań zapoznawania się z informacjami i materiałami, czy ich kopiowania, powielania, dokonywania wypisów, a procedury uzyskiwania informacji.
Tego typu regulacje o charakterze techniczno-organizacyjnym i porządkowym mogą znaleźć się w statucie gminy, jednak nie mogą obejmować procedur, które wpływają na zakres lub sposób realizacji ustawowego prawa radnego do informacji.
