Patrycja Rojek-Socha

Prokuratorzy dostali do przeanalizowania roboczą wersję nowego regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Obszerna regulacja ma, jak uzasadniają autorzy, umożliwić prokuratorom skoncentrowanie się na ich zadaniach. Problem jednak w tym, że - jak alarmują sami prokuratorzy - zawiera rozwiązania, które mogą wprost uderzać w ich niezależność lub służyć do ręcznego sterowania sprawami. Chodzi m.in. o wpisanie do projektowanego rozporządzenia przesłanek zmiany prokuratora referenta.

Nie milkną echa decyzji sądu, który nie uwzględnił wniosku o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania wobec b. ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Uzasadnił, że nie wykazano, by polityk przebywał na terenie UE. Czy ENA może więc zostać wydany „na zapas” - na wypadek, gdyby polityk pojawił się na terenie Unii? Prawnicy podkreślają, że nie odpowiada to obowiązującemu przepisowi i wskazują na konieczność uprawdopodobnienia, że dana osoba może przebywać na terytorium UE. Część z nich wskazuje jednak, że decyzja ramowa Rady UE nie ustanawia takiego wymogu.

Rzeczniczka generalna TSUE Tamara Ćapeta zaproponowała, by Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał się za niewłaściwy w sprawie dotyczącej składu orzekającego w Sądzie Najwyższym. Chodzi o sprawę zainicjowaną przez obecnego ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka. W jej ocenie, jeśli jednak będzie chciał wydać wyrok, powinien uznać, że skład „mieszany”, z udziałem sędziów wadliwie wybranych, nie jest niezawisłym sądem.

Przebieg procedury powołania sędziego może wystarczyć do zakwestionowania jego niezawisłości i bezstronności, jeśli doszło do nieprawidłowości mogących wzbudzić wątpliwości co do wpływu innych władz na nominację - wynika z dwóch wyroków ogłoszonych w czwartek przez Trybunał Sprawiedliwości UE. TSUE zaznaczył równocześnie, że "nie każde" uchybienie w trakcie procedury może powodować takie wątpliwości. Dodał, że badanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego nie może być powierzone składowi, w którym zasiada choćby jeden sędzia, powołany w tych samych okolicznościach.

To referendarz sądowy, a nie sędzia, miałby orzekać w sprawach o ogłoszenie upadłości osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Ministerstwo Sprawiedliwości, proponując stosowną nowelizację prawa upadłościowego, chce w ten sposób odciążyć sędziów, którzy są dziś zasypywani prostymi sprawami konsumenckimi. Pomysł ma swoich zwolenników. Pojawiają się jednak pytania, czy zmiana rzeczywiście przyniesie zamierzony skutek i czy da się ją wprowadzić w zgodzie z Konstytucją.

Prokuratura potrzebuje stabilnej, wykwalifikowanej kadry. Rotacja pracowników, spowodowana niskimi wynagrodzeniami, uderza m.in. w postępowania przygotowawcze – wskazuje w swojej uchwale Rada Główna Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników RP. Odnosi się tym samym do propozycji 3-proc. wzrostu wynagrodzeń w sferze budżetowej. Postuluje równocześnie, by w budżecie na 2027 r. zagwarantowano środki na 20-proc. podwyżki dla pracowników prokuratury, niezależnie od wzrostu wynikającego z ogólnego wskaźnika dla państwowej sfery budżetowej.

Projekt nowelizacji Prawa o adwokaturze skierowano w środę ponownie do sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która ma pochylić się nad poprawkami zgłoszonymi w czasie drugiego czytania. Tymczasem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wydało stanowisko dotyczące propozycji poprawek zgłoszonych do adwokackiej regulacji przez samorząd radcowski. Jak wskazano, jest to nieakceptowalne i niedopuszczalne ze względu na konstytucyjną pozycję samorządu adwokackiego.

Ministerstwo Sprawiedliwości zamierza wprowadzić do kodeksu karnego trzy nowe typy kwalifikowane przestępstwa organizowania innym osobom nielegalnego przekraczania granicy Polski. Jeżeli sprawca będzie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, grozić mu będzie od roku do 10 lat pozbawienia wolności, w przypadku narażenia życia lub zdrowia wielu osób do 12 lat, a w sytuacji śmierci przemycanego człowieka nawet 20 lat pozbawienia wolności. Zmienią się też znamiona czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego.

Ministerstwo Sprawiedliwości po raz kolejny sięga po referendarzy, by odciążyć sędziów i usprawnić postępowania. Zgodnie z najnowszym projektem nowelizacji procedury cywilnej ich kompetencje mają zostać rozszerzone o czynności dotyczące pomocy prawnej z urzędu, kosztów sądowych, należności sądowych, ale też m.in. stwierdzenia nabycia spadku w sytuacji, gdy nie złożono testamentu. Mowa też o... minimum 47 dodatkowych etatach referendarskich. Sami referendarze podkreślają, że te zmiany oczekiwanego skutku nie przyniosą, jeśli nie pójdą za nimi gwarancje ich niezależności i realne wsparcie kadrowe.

Zespół Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury ds. ustawy o Sądzie Najwyższym kończy prace nad przepisami przejściowymi i końcowymi do nowej ustawy. Mają być one m.in. odpowiedzią na zakładaną likwidację dwóch tzw. nowych izb SN – Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Odpowiedzialności Zawodowej. Główna ustawa zakłada też wprowadzenie dodatkowego wymogu pięcioletniego stażu pracy w zawodzie prawniczym dla tzw. akademików kandydujących do SN oraz pięcioletnią karencję dla prawników, którzy sprawowali m.in. funkcje rządowe lub byli posłami.