Prawo o adwokaturze wraca do komisji, NRA ostro o radcowskich propozycjach
Projekt nowelizacji Prawa o adwokaturze skierowano w środę ponownie do sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, która ma pochylić się nad poprawkami zgłoszonymi w czasie drugiego czytania. Tymczasem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wydało stanowisko dotyczące propozycji poprawek zgłoszonych do adwokackiej regulacji przez samorząd radcowski. Jak wskazano, jest to nieakceptowalne i niedopuszczalne ze względu na konstytucyjną pozycję samorządu adwokackiego.
Adwokatura wniosła do Sejmu swój obszerny projekt wraz z petycją w marcu 2025 roku. Przemysław Rosati, prezes NRA, mówił wówczas serwisowi Prawo.pl, że Prawo o adwokaturze wymaga zmian m.in. umożliwiających samorządowi sprawne działanie. Następnie projekt wzięła „na siebie” sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Jedną z kluczowych propozycji jeśli chodzi o poprawki, o którą postulowała adwokatura, było m.in. uregulowanie kwestii tzw. wakacji pełnomocnika. To jednak nie przeszło w pracach komisji. Ale w projekcie jest zmiana, która mogłaby adwokatom pomóc. Jej losy obecnie się ważą.
Czytaj też w LEX: Metodyka postępowania w razie awarii systemów PISP, KSeF, e-Doręczenia - poradnik dla profesjonalnych pełnomocników >
Czytaj: Radca prawny chroniony jak funkcjonariusz publiczny>>
NRA ostro o radcowskich propozycjach poprawek
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odniosło się do propozycji poprawek zgłoszonych przez samorząd radcowski do projektu ustawy - Prawo o adwokaturze, 13 lipca br. Jak stwierdziło, „nieakceptowalne jest podejmowanie przez inny samorząd zawodowy działań zmierzających do wpływania na kształtowanie ustroju, organizacji i kompetencji organów samorządu adwokackiego z pominięciem jego organów”.
- Art. 17 ust. 1 Konstytucji RP ustanawia samorządy zawodów zaufania publicznego jako odrębne podmioty wykonujące pieczę nad należytym wykonywaniem reprezentowanych zawodów. Piecza ta ma charakter własny, a nie zastępczy. Obejmuje prawo do samodzielnego kształtowania rozwiązań organizacyjnych, zasad wykonywania zawodu i kierunków rozwoju, w granicach wyznaczonych ustawą. Autonomia samorządu oznacza również obowiązek powstrzymania się przez inne podmioty, w tym inne samorządy zawodowe, od ingerencji w jego wewnętrzny ustrój. Samorządy zawodów zaufania publicznego powinny współpracować wszędzie tam, gdzie wymaga tego interes obywateli, praworządność oraz ochrona praw i wolności. Współpraca nie oznacza jednak kompetencji do projektowania i ingerowania w ustrój drugiego samorządu - wskazano.Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >
NRA podkreśliła również, że każdy samorząd odpowiada za własny zawód, własne organy i własną odpowiedzialność konstytucyjną.
- Sam udział samorządów zawodowych w procesie legislacyjnym nie budzi zastrzeżeń i jest oczywisty. Niemniej jednak szereg ze zgłoszonych poprawek dotyczy kompetencji organów adwokatury, zasad dostępu do zawodu, komisji kwalifikacyjnych, definicji pomocy prawnej oraz modelu funkcjonowania samorządu i realizacji jego zadań. Szczególne znaczenie w tym kontekście ma forma i moment zgłoszenia tych poprawek. Z wypowiedzi przedstawicieli KRRP w trakcie procesu legislacyjnego jednoznacznie wybrzmiewał, co zrozumiałe, priorytet dla załatwienia własnych spraw, a po ich załatwieniu priorytetem stała się nagle realizacja zasady symetryczności, którą należało akcentować na wcześniejszych etapach legislacyjnych, w ramach dialogu. Zgłoszone propozycje wykraczają poza zwykłe przedstawienie opinii. Stanowią próbę wpływania na rozwiązania ustrojowe dotyczące adwokatury bez uprzedniego dialogu z jej organami, aktywności na wcześniejszych etapach procesu legislacyjnego oraz z przekroczeniem własnych kompetencji określonych w ustawie o radcach prawnych - podkreślono w stanowisku."Nie" dla urządzania adwokatury za adwokaturę
Nasze stanowisko ma związek z propozycjami poprawek, które radcowie zgłosili do naszej nowelizacji na etapie prac sejmowych. Oczywiście zrozumiałe jest to, że samorządy zawodowe mogą przedstawiać swoje opinie i zgłaszać uwagi, ale to, co się stało, jest niczym innym jak próbą ingerencji w nieswój ustrój. Nie może być tak, że jeden samorząd prawniczy, powołując się na konieczność zachowania symetrii legislacyjnej, próbuje rozwiązać problemy związane z własną ustawą, zgłaszając propozycje zmian w ustawie dotyczącej działania i ustroju drugiego samorządu, wkraczające w jego autonomię - mówi Prawo.pl prezes NRA Przemysław Rosati.
Jak wyjaśnia, chodziło m.in. o usunięcie z nowelizacji Prawa o adwokaturze zaproponowanej definicji usług prawnych, ograniczenie kompetencji organów adwokatury jako uczestnika postępowań sądowych, wyeliminowanie wpływu NRA na kształtowanie systemu teleinformatycznego zarządzanego przez samorząd i przekazanie kontroli nad tym systemem ministerstwu, a także zachowanie odwołań do MS w sprawach wpisu na listę adwokatów. Jest to sprzeczne z propozycją NRA, ponieważ zbędnie wydłuża postępowanie, czyniąc MS trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym.
- Radcy chcieliby też zachować komisje egzaminacyjne na wstępny egzamin na aplikację w dotychczasowej formie. My z kolei proponujemy, by komisje były mniej liczne – 5-osobowe, ale działały w każdej izbie, tak aby młodzi ludzie mieli łatwiejszy dostęp do egzaminu na aplikację - wyjaśnia prezes. - Nie ma przeszkód, aby radcowie u siebie utrzymywali nieracjonalne rozwiązania, ale nie mają żadnego mandatu do kształtowania tych spraw w adwokaturze- komentuje.
Doprecyzowuje, że propozycje adwokatury dotyczące cyfryzacji były uzgodnione z ministerstwem.
Biorąc pod uwagę konieczność budowy odporności i niezależności adwokatury w relacji do zmian technologicznych zachodzących we współczesnej rzeczywistości oraz uwzględniając takie kwestie jak obowiązek ochrony tajemnicy adwokackiej i obrończej w dynamicznie zmieniającym się świecie cyfrowym i związane z tym zagrożenia, NRA powinna kształtować, w drodze własnego aktu prawnego, czyli regulaminu wydawanego na podstawie ustawy, zasady korzystania z naszych systemów teleinformatycznych. A w ustawie powinny znaleźć się jedynie kwestie dotyczące bezpieczeństwa oraz odpowiednie parametry techniczne, które system powinien spełniać. Sprawa ta została uzgodniona podczas roboczego spotkania z przedstawicielami Ministerstwa Sprawiedliwości i nie budzi zastrzeżeń resortu. Tymczasem samorząd radcowski zaproponował, by jednak wrócić do nadzoru ministra nad całym systemem teleinformatycznym NRA. Szczerze powiedziawszy, jeżeli radcy chcą, by w ich przypadku zostało to uregulowane w taki sposób, jest to ich sprawa. Natomiast, sugerując taką zmianę w przypadku naszej nowelizacji, przekroczono granice wyznaczone autonomią konstytucyjną samorządu adwokackiego - mówi prezes.
I dodaje, że samorząd radców prawnych nie jest punktem odniesienia dla adwokatury, a ustawa o radcach prawnych nie jest wzorcem, według którego należy urządzać adwokacki samorząd. - Adwokatura ma prawo się zmieniać, modernizować i odpowiadać na rzeczywistość, nawet jeśli inni tych zmian jeszcze nie dostrzegają albo nie są na nie gotowi. Współpraca – tak. Dialog – zawsze. Ale urządzanie adwokatury za adwokaturę – zdecydowanie nie - podsumowuje prezes Rosati.
Czytaj: Od 18 czerwca większa ochrona dla radcy prawnego, 200 tys. zł za podszywanie się pod jego tytuł>>
Radcy mają pomysł na "urlop" pełnomocnika>>
Większa ochrona dla adwokatów, kary za podszywanie się
Zgodnie z projektem Prawa o adwokaturze „adwokat podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych” ma korzystać z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
W tym zakresie swoją uwagę obywatelską zgłosił adwokat Robert Pogorzelski (Kancelaria Adwokacka Adwokat Robert Pogorzelski). Postuluje poprawkę i zamianę „i” na „lub”, tak by – jak uzasadnia – adwokatom przyznano tożsamą ochronę, jaka przysługuje obecnie radcom prawnym (wprowadziła ją czerwcowa nowela ustawy o radcach prawnych). Mecenas postuluje również, by w ramach procedowanej nowelizacji dodać do Prawa o adwokaturze art. 1 ust. 1d o następującym brzmieniu: „Dzień 8 kwietnia ustanawia się Dniem Adwokatury Polskiej” (to rocznica pierwszego Walnego Zgromadzenia Związku Adwokatów Polskich, które odbyło się 8 kwietnia 1911 r. we Lwowie, w ówczesnym zaborze austriackim).
Zgodnie z projektem za posługiwanie się – w sposób nieuprawniony – tytułem zawodowym „adwokat” lub oznaczanie prowadzonej działalności słowami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także posługiwanie się – i tu dalej idące rozwiązanie – „godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata” grozić będzie grzywna od 5 000 do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności, albo obie te kary łącznie.
Takie same kary grozić będą za gromadzenie i udostępnianie publicznie przez osobę nieuprawnioną wszystkich lub niektórych informacji, o których mowa w art. 49 ust. 2 i 3, bez zgody okręgowej rady adwokackiej lub Naczelnej Rady Adwokackiej. Chodzi o listy prawników zagranicznych oraz adwokatów i aplikantów prowadzone przez ORA w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez Naczelną Radę Adwokacką.
Czytaj też w LEX: Swoboda wypowiedzi adwokatów i radców prawnych na tle standardu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka >
Doprecyzowanie świadczenia pomocy prawnej
Projekt zakłada też m.in. zmiany w art. 4 Prawa o adwokaturze, dotyczącym czynności zawodowych adwokata. Obecnie nie jest on zbyt rozbudowany. Wskazuje się w nim, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, oraz że adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. A także, że pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym.
Zaproponowano uzupełnienie tego artykułu. Zgodnie z projektem zawód adwokata miałby polegać na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na:
- udzielaniu porad prawnych;
- sporządzaniu opinii prawnych;
- opracowywaniu projektów aktów prawnych, w tym aktów normatywnych;
- występowaniu w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu;
- sporządzaniu dokumentów prawnych i ich projektów, w tym umów, regulaminów i statutów.
Czytaj też w LEX: Ubezpieczenia OC osób wykonujących wybrane zawody prawnicze w kontekście odpowiedzialności za korzystanie z rozwiązań AI >
Z tej wersji projektu usunięto też wcześniejszy zapis, że „świadczeniem pomocy prawnej ma być również pośrednictwo w: zawieraniu umów, których przedmiotem jest świadczenie pomocy prawnej; udzielaniu pełnomocnictwa do świadczenia pomocy prawnej”, a także działalność polegająca na zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu.
Adwokatura proponowała też dodanie ust. 4 i 5, zgodnie z którymi zawodowe wykonywanie wymienionych wcześniej czynności byłoby zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych w rozumieniu ustawy (w tym przypadku Prawa o adwokaturze), a zawarcie umowy o świadczenie pomocy prawnej za wynagrodzeniem z podmiotem nieuprawnionym miałoby skutkować jej nieważnością. W projekcie komisyjnym to się jednak nie znalazło.
Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
Kasacja nie wstrzyma wydalenia adwokata z zawodu?
W projekcie zaproponowano też zmiany w zakresie dyscyplinarek. I tak zmiany nastąpią w art. 72 Prawa o adwokaturze oraz w art. 91a.
Zgodnie z art. 72 ust. 1a adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury. Po zmianach przepis brzmiałby: „Adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury – z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia”.
Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność dyscyplinarna adwokata/radcy prawnego za ujawnienie tajemnicy zawodowej za zgodą lub na polecenie klienta >
Z kolei art. 91a dotyczy kasacji. Obecnie jego par. 2 stanowi, że orzeczenie, od którego służy kasacja, nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia. W projekcie proponuje się, by orzeczenie kończące postępowanie wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji było prawomocne i wykonalne z chwilą ogłoszenia.
Te propozycje mają być remedium na sytuację wokół Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Chodzi o to, że orzekają w niej sędziowie powołani od 2018 roku. Tożsama zmiana znalazła się w małej nowelizacji ustawy o radcach prawnych.
Zobacz w LEX: Zestawienie projektów ustaw dla profesjonalnych pełnomocników, sędziów i notariuszy >
Adwokat niezdolny do wykonywania zawodu? Doprecyzowanie przepisów
Zmiany mają też objąć art. 4c Prawa o adwokaturze, regulujący kwestie trwałej niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Obecnie, zgodnie z przepisami, o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka okręgowa rada adwokacka. Uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zaznajomieniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Okręgowa rada adwokacka wyznacza pełnomocnika z urzędu, jeżeli adwokat go nie ustanowi. W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu okręgowa rada adwokacka może zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie przysługuje okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Zgodnie ze zmienionym przepisem o „niezdolności adwokata do wykonywania zawodu” będzie orzekała okręgowa rada adwokacka. I podobnie: w razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie „niezdolności do wykonywania zawodu” okręgowa rada adwokacka będzie mogła zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie będzie przysługiwać okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostanie wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Czytaj też w LEX: Wypalenie zawodowe – poradnik dla liderów zespołów prawnych >
Wszczęcie postępowania o stwierdzenie niezdolności do wykonywania zawodu – co istotne – nie będzie wymagało wysłuchania adwokata. Dodane miałyby zostać par. 4 i 5. Zgodnie z pierwszym z nich uchwale orzekającej o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, będzie nadawany rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z par. 5 w każdym czasie adwokat, wobec którego podjęto uchwałę na podstawie ust. 1, w przypadku zmiany okoliczności lub ustania podstawy powodującej niezdolność do wykonywania zawodu, będzie mógł zwrócić się do okręgowej rady adwokackiej o uchylenie lub zmianę tej uchwały.
Czytaj też w LEX: Konsekwencje wyroku C-521/21 dla spraw prowadzonych przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r. >
Światełko w tunelu w sprawie "wakacji adwokackich"?
We wcześniejszych pracach w komisji nie przeszła poprawka, zgodnie z którą adwokat wykonujący zawód mógłby w każdym roku kalendarzowym oznaczyć, za pośrednictwem konta w portalu informacyjnym, o którym mowa w art. 53e par. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie więcej niż 20 dni roboczych urlopu procesowego. Oznaczeń dokonywałoby się dla terminów przypadających w pierwszym półroczu danego roku, nie później niż do dnia 30 listopada roku poprzedniego, a dla terminów przypadających w drugim półroczu danego roku – nie później niż do dnia 31 maja tego roku. Adwokaci chcieli by w dniach oznaczonych jako urlop procesowy nie można było wyznaczyć terminów rozpraw, posiedzeń ani innych czynności procesowych ani dokonać doręczenia elektronicznego pism procesowych pełnomocnikowi zawodowemu, z wyłączeniem wyznaczenia terminu czynności procesowej, której skuteczność zależy od jej dokonania w terminie wskazanym w ustawie. Zmiany miały też nastąpić w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 20 lutego 2026 r. w sprawie portalu informacyjnego.
