Prokuratorzy regionalni chcą przyspieszenia i transparentności przy prokuratorskich awansach

30 dni na procedurę związaną z wyłonieniem kandydatów na wolne stanowiska w prokuraturze, uwzględnianie w czasie opiniowania informacji m.in. o obciążeniu sprawami, liczbie zakończonych i prowadzonych spraw z rozbiciem na charakter decyzji końcowych wraz z informacją o ich ewentualnym uchyleniu, wynikach skierowanych do sądu aktów oskarżenia czy skuteczności apelacji, a także konieczność uzasadnienia odmownej decyzji prokuratora generalnego dotyczącej powołania na stanowisko prokuratorskie. To postulaty prokuratorów regionalnych w zakresie m.in. prokuratorskich awansów.

Pismo z propozycjami jest odpowiedzią na wcześniejsze zapowiedzi ministra sprawiedliwości, prokuratora generalnego Waldemara Żurka, że zaproponuje koncepcję konkursów na wszystkie szczeble prokuratury. Minister miał to zrobić 29 lipca 2026 r., ostatecznie jednak zobowiązał prokuratorów do przedstawienia swoich pomysłów, niewymagających zmiany ustawy. Zresztą już wcześniej, w piśmie skierowanym do prokuratorów, zaznaczał, że zmiany ustawowe, w tym dotyczące prokuratury, są „obecnie niezwykle trudne do skutecznego przeprowadzenia”, ale „nie stoi to na przeszkodzie równoległemu wypracowaniu, opartej na obowiązującym prawie, dobrej praktyki”.

Czytaj: Minister Żurek chce konkursów w prokuraturze, wprowadzi je bez zmiany ustawy?>>

 Minister Żurek: Prokuratorski Regulamin powstawał w Prokuraturze Krajowej>>

Prokurator nie sprawdzi się w sprawie? Nowy regulamin wystarczy do jego zmiany>>

Co wynika z przepisów?

Zgodnie z art. 74 Prawa o prokuraturze prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury na stanowisko prokuratorskie powołuje prokurator generalny na wniosek prokuratora krajowego.

Przed powołaniem, o którym mowa w par. 1, prokurator generalny może zasięgnąć opinii właściwego kolegium prokuratury o kandydacie na stanowisko prokuratorskie. Właściwe kolegium prokuratury przekazuje opinię prokuratorowi generalnemu w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku o wyrażenie opinii. W przypadku nieprzedstawienia opinii w tym terminie przyjmuje się, że opinia jest pozytywna.

A jakie są warunki powołania na stanowisko prokuratora? Na stanowisko prokuratora może być powołany ten, kto:

1. posiada wyłącznie obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, a także nie był prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego;
2. jest nieskazitelnego charakteru;
3. ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Polsce;
4. jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków prokuratora;
5. ukończył 26 lat;
6. złożył egzamin prokuratorski lub sędziowski;
7. był zatrudniony na stanowisku asesora prokuratorskiego lub sądowego co najmniej rok albo odbył w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury okres służby przewidziany w przepisach o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych;
8. nie pełnił służby zawodowej, nie pracował ani nie był współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa wymienionych w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2023 r. poz. 102), ani też nie był sędzią, który, orzekając, uchybił godności urzędu, sprzeniewierzając się niezawisłości sędziowskiej, co zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem.

Konieczność zdania egzaminu nie dotyczy osoby, która zdała egzamin adwokacki lub radcowski i przez co najmniej trzy lata wykonywała czynności związane z tworzeniem lub stosowaniem prawa w urzędach obsługujących organy państwowe albo posiada stopień naukowy doktora nauk prawnych.

Wymagania, o których mowa w pkt 6 i 7, nie dotyczą profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych w polskich szkołach wyższych, w Polskiej Akademii Nauk oraz w instytutach naukowo-badawczych i innych placówkach naukowych, sędziów, adwokatów, radców prawnych oraz prezesa, wiceprezesa i radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, którzy wykonywali ten zawód lub zajmowali takie stanowisko przez co najmniej trzy lata. Wymaganie, o którym mowa w pkt 7, nie dotyczy notariuszy.

Co proponują prokuratorzy regionalni?

Z pisma prokuratorów regionalnych do ministra sprawiedliwości, które udostępniono również Prawo.pl, wynika, że ich propozycja, choć w ich ocenie nie jest optymalna, jest oparta na treści aktualnych przepisów, bez ich modyfikacji, uzupełnienia o dodatkowe wymogi czy też przenoszenia kompetencji jednego podmiotu na inny. Zwracają uwagę równocześnie, że w ich ocenie jedyną właściwą formą wprowadzenia procedury konkursowej awansu na wyższe stanowiska prokuratorskie jest ustawa. Przytaczają konkretne argumenty, choćby to, że kolegia prokuratorów regionalnych, jak zastrzegają, w niektórych przypadkach nie gwarantują obecnie konstruktywnego udziału w wyłanianiu kandydatów do awansu zawodowego.

 Samo w sobie uregulowanie procedury naboru w trybie konkursowym z pominięciem ustawy może spotkać się zatem z zarzutem naruszenia przepisów art. 60 i 77 ust. 2 Konstytucji RP, co mogłoby prowadzić do kwestionowania powołań dokonanych z jej zastosowaniem, niewykluczone, że w drodze powództw wytaczanych przed sądami pracy – dodają.

Co proponują? By w przypadku zwolnienia stanowiska prokuratora prokuratury okręgowej, prokuratora prokuratury regionalnej lub prokuratora prokuratury krajowej kierownik jednostki organizacyjnej, w której nastąpiło zwolnienie stanowiska, publikował na stronie internetowej danej jednostki informację o wolnym stanowisku, wskazując termin (np. 14 dni) na zgłaszanie się kandydatów do jego objęcia. Zgłoszenia dokonywane byłyby na formularzu zawierającym dane o dotychczasowej ścieżce rozwoju zawodowego, odbytych lub odbywanych delegacjach, prowadzonych sprawach, które kandydat uważa za najważniejsze, publikacjach naukowych itp. Zgłoszeń mógłby dokonywać także kierownik jednostki organizacyjnej, w której znajduje się to wolne stanowisko.

Z pisma wynika również, że do opinii dotyczącej kandydata miałyby być dołączone, na podstawie danych z Prok-Sys, informacje o obciążeniu danego kandydata sprawami ze wszystkich rejestrów. Podawane byłyby informacje o liczbie skutecznych skarg na bezczynność w sprawach prowadzonych przez kandydata, liczbie zakończonych i prowadzonych spraw z rozbiciem na charakter decyzji końcowych wraz z informacją o ich ewentualnym uchyleniu, wynikach skierowanych do sądu aktów oskarżenia (czy zapadły w nich wyroki czy też nastąpiły uniewinnienia), skuteczności apelacji, a nadto, na podstawie akt osobowych kandydata, informacje o prawomocnym ukaraniu w postępowaniu dyscyplinarnym z podaniem charakteru przewinienia dyscyplinarnego i daty orzeczenia, o delegacjach służbowych, miejscach ich wykonywania i długości trwania oraz dołączano by sporządzone wówczas opinie służbowe. Kandydat miałby też prawo przedłożyć inne znajdujące się w jego posiadaniu opinie uzasadniające ocenę jego pracy i warunki predysponujące go do objęcia wyższego stanowiska służbowego.

W przypadku zgłoszeń pochodzących od osób niebędących w czynnej służbie prokuratorskiej kandydat wskazywałby miejsca dotychczasowego zatrudnienia i przedkładałby z nich opinie służbowe (o ile zostały sporządzone), wskazując jednocześnie sprawy, jakie prowadził, a które mają uzasadniać jego zatrudnienie w prokuraturze. Ale też informację o niekaralności, o prowadzonych postępowaniach dyscyplinarnych i ich zakończeniu, orzeczonych karach itp.

Odmowna decyzja prokuratora generalnego z uzasadnieniem

Ważnym punktem byłoby zwoływanie przez prokuratora regionalnego posiedzenia kolegium Prokuratury Regionalnej, które opiniowałoby kandydatów (uchwały zapadałyby zwykłą większością głosów). W przypadku wolnego stanowiska w Prokuraturze Regionalnej procedura byłaby analogiczna, a w przypadku zwolnionego stanowiska prokuratora Prokuratury Krajowej prokurator krajowy ogłaszałby nabór kandydatów na zwolnione stanowisko i wyznaczał termin zgłaszania kandydatur, a następnie po zapoznaniu się z opiniami o kandydatach kierowałby wniosek do prokuratora generalnego o powołanie jednego z nich na wolne stanowisko, przekazując wraz z wnioskiem materiały zgromadzone w ramach naboru dotyczące wszystkich zgłoszonych kandydatów spełniających warunki formalne do objęcia danego stanowiska.

Prokuratorzy proponują też, by prokurator generalny, w sytuacji odmowy, uzasadnił swoją decyzję. Z kolei od ogłoszenia naboru do skierowania wniosku do prokuratora generalnego nie mogłoby upłynąć więcej niż 30 dni.

Prokuratorscy związkowcy mają swoje propozycje

Prokurator Jacek Skała, przewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP, choć zaznacza, że część postulatów może być słuszna, podkreśla, że oczekiwałby od prokuratorów regionalnych wypowiedzenia się na temat krytykowanego projektu regulaminu.

– W sprawie rozdzielenia wynagrodzeń asystentów prokuratorów i sędziów i braku środków na awans dla starszych asystentów prokuratora, w sprawie przyznania sędziom, a nieprzyznania prokuratorom dodatków z tytułu delegacji czy też w innych działaniach rozdzielających status sędziów i prokuratorów. Mam tu na myśli ostatni projekt nowelizacji ustawy o KRS, który przewiduje możliwość pełnienia dalszej służby przez sędziów w stanie spoczynku i pobierania dwóch wynagrodzeń. Nie twierdzimy, że to nie jest słuszne, ale uważamy, że prowadzi do rozwarstwienia statusu sędziego i prokuratora – mówi.

– Pismo prokuratorów regionalnych jest o tyle niekonsekwentne, że z jednej strony słusznie wskazuje na konieczność ścieżki ustawowej dla wprowadzenia trybu konkursowego, a z drugiej zawiera propozycję rozwiązania postulatu ministra na ścieżce pozaustawowej. To jest pierwsza niekonsekwencja. Druga polega na tym, że prokuratorzy regionalni kwestionują możliwość konkursów pozaustawowych. Twierdzą nawet, że byłoby to sprzeczne z Konstytucją i dawało podstawy do kwestionowania awansów w przyszłości. To tak jakby kwestionowali status prokuratora Dariusza Korneluka, który w takiej procedurze pozaustawowej został wybrany na prokuratora krajowego – przypomina Skała.

Dodaje równocześnie, że związek ma swój pomysł na, jak mówi, rozwiązanie groteskowej walki o stanowiska i to zarówno w prokuraturze, jak i w sądach.

Jest to powrót do koncepcji awansu poziomego wprowadzonej w czerwcu 2007 r. Instytucja ta przewidywała, że np. prokurator z rejonu po 15 latach nienagannej służby nabywał tytuł prokuratora prokuratury okręgowej wraz z jego uposażeniem, ale mógł wykonywać swoje obowiązki nadal w macierzystej prokuraturze rejonowej. Instytucja ta obowiązywała do stycznia 2009 r., kiedy to zlikwidował ją minister Zbigniew Ćwiąkalski. Wówczas 700 prokuratorów tą ścieżką awansowało. Było to jedyne dotąd rozwiązanie ustawowe wyrywające awanse spod wpływu politycznego – zaznacza prokurator.

W jego ocenie z takiego rozwiązania nie byli zadowoleni politycy.

 My chcemy jej przywrócenia i uzupełnienia o mechanizm konkursu dla tych, którzy chcieliby awansować wcześniej. Takie rozwiązanie jest zawarte w naszym projekcie. Ale już teraz możemy zaapelować do polityków i zapytać ich, czy chcą oderwania awansów w sądach i prokuraturach od politycznych wpływów. Prokuratorom regionalnym proponowałbym, aby o to zaapelowali, tak jak apelują o awanse dla 60 prokuratorów – podsumowuje.