Po wrześniowym wyroku frankowym Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej banki próbują przekonywać, że wyrok potwierdza, iż polskie sądy w sprawach z powództwa kredytobiorców powinny stosować mniej korzystną dla konsumentów teorię salda. W mojej ocenie zaproponowana przez banki interpretacja jest całkowicie błędna – pisze Marcin Szołajski, radca prawny

Rozwój sytuacji w Trybunale Konstytucyjnym będzie miał wpływ na zaplanowane już rozprawy. Wkrótce okaże się, czy i gdzie zapadną spodziewane orzeczenia, a jeśli tak – w jakim składzie zostaną wydane i czy zostaną uznane. Chodzi o obowiązek zwrotu pomocy covidowej (sprawa o sygn. P 5/25) oraz pierwszeństwo Bankowego Funduszu Gwarancyjnego nad innymi wierzycielami w zaspokojeniu roszczeń z funduszów masy upadłości banku (P 1/25).

Obowiązująca już prawie trzy miesiące specustawa frankowa pozwala odmówić przyjęcia do rozpoznania kasacji wcześniej już przyjętych. To tzw. ponowny przedsąd. W referatach dwójki sędziów już trwa weryfikacja przyjętych przed sierpniem skarg kasacyjnych banków i wydawanie postanowień o odmowie przyjęcia ich do rozpoznania.

Po wejściu w życie ustawy frankowej zdarza się, że sądy odwołują odległe terminy rozpraw, żeby na ten sam czas wyznaczyć posiedzenie niejawne. W ten sposób - jak podkreślają pełnomocnicy - „marnują się” narzędzia, które miały przyspieszyć kończenie praw frankowych. Dla kredytobiorcy oznacza to, że na wyrok nadal musi czekać tyle samo, a regulacja miała usprawnić rozpatrywanie sporów frankowych i pomóc sądom uporać się z lawiną pozwów przeciwko bankom.

Rada wierzycieli Getin Noble Banku zgodziła się na zrzeczenie się przez syndyka części roszczeń wobec kredytobiorców posiadających kredyty powiązane kursem waluty obcej, których umowy zostały przez sądy, nawet nieprawomocnie, uznane za nieważne. Nie oznacza to jednak, że syndyk zrzeknie się roszczeń wobec wszystkich kredytobiorców.

Czy art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego, w zakresie w jakim prowadzi do pierwszeństwa zaspokojenia z funduszy masy upadłości kosztów Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, jest zgodny z Konstytucją? Trybunał Konstytucyjny może odpowiedzieć na pytania istotne dla wierzycieli Getin Noble Banku 25 listopada 2026 r.

Postanowienia umowy, określające sposób ustalenia kursu waluty obcej i postanowienia wiążące saldo kredytu oraz wysokość rat z walutą obcą, stanowią nierozłączne składniki mechanizmu indeksacji. Nadaje to umowie określony charakter, którego immanentnym elementem jest ryzyko walutowe. Usunięcie jednego z tych elementów rzutuje na istotę drugiego i dlatego nie mogą stanowić odrębnego przedmiotu oceny w kontekście abuzywności – orzekła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.

W sprawach frankowych rozliczenia kredytobiorców i banków mogą być wzajemnie kompensowane, czyli można stosować teorię salda. Niemniej jednak nie powinno to szkodzić frankowiczom – orzekł w czwartek Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wyrok będzie miał wpływ na praktykę polskich sądów orzekających w sprawach frankowych, zwłaszcza gdyby tezy unijnych sędziów powtórzył Sąd Najwyższy, w którym na rozstrzygnięcie czeka podobna sprawa.

Wejście w życie długo wyczekiwanej ustawy frankowej miało automatycznie wstrzymywać obowiązek spłaty rat przez kredytobiorców, którzy nadpłacili już kapitał, eliminując konieczność wielomiesięcznego oczekiwania na sądowe decyzje o wstrzymaniu spłaty rat. Część klientów upadłego Getin Noble Banku ma jednak nadal otrzymywać wezwania do zapłaty.

Osoby posiadające kredyty hipoteczne w walutach obcych innych niż CHF nie są skazane wyłącznie na spór sądowy z bankiem. Alternatywą dla procesu może być zawarcie ugody, ale korzystniejszą pozycję w negocjacjach mają kredytobiorcy, którzy pozwali bank od tych, którzy chcą się dogadać na etapie przedsądowym.

Prezydent podpisał tzw. ustawę frankową, która weszła w życie 7 sierpnia 2026 r. Zasadniczy cel ustawy to usprawnienie rozpoznawania przez sądy spraw dotyczących kredytów denominowanych i indeksowanych do franka szwajcarskiego. Ustawa wprowadza szereg rozwiązań, które należy ocenić pozytywnie. To, na ile przełożą się one na szybsze procedowanie, pokaże praktyka orzecznicza. Nadal wiele zależy od tempa pracy samych sądów, np. przy badaniu spełnienia wymogów formalnych pozwów przed doręczeniem ich bankom. Dlatego bardzo ważnym tematem pozostaje wsparcie kadrowe sędziów - uważa Marcin Szołajski, radca prawny, założyciel Szołajski Legal Group, specjalizujący się w sporach frankowych.

Pozew doręczony bankowi z automatu wstrzyma konieczność uiszczania przez frankowicza rat kredytu, a bank nie będzie mógł tego traktować jako niewykonywanie lub nienależyte wykonanie umowy kredytu - to jedna z głównych zmian wprowadzonych tzw. ustawą frankową, która od piątku obowiązuje. Co więcej, sądy będą miały większe możliwości w zakresie posiedzeń niejawnych, a zdalne przesłuchanie świadka będzie możliwe nawet wtedy, gdy strona zgłosi sprzeciw. Prawnicy nowe rozwiązania co do zasady chwalą, choć podkreślają, że są spóźnione.

Wejście w życie ustawy frankowej może pośrednio wpłynąć na wzrost liczby postępowań dotyczących kredytów w innych walutach niż frank szwajcarski. Mechanizm działania klauzul przeliczeniowych w przypadku kredytów w CHF i w innych walutach jest tożsamy i do tej pory linia orzecznicza była podobna.

Jest pierwsza wypowiedź Sądu Najwyższego uwzględniająca lipcowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie terminu, od którego należy liczyć przedawnienie roszczeń banku o zwrotu kapitału kredytu. Choć sektor bankowy sugeruje, że sądy powinny szeroko stosować klauzulę słuszności, aby obalić zarzuty przedawnienia zgłaszane przez frankowiczów, to w tej akurat sprawie uznano, że aż siedem lat czekania, aby przeciwdziałać roszczeniom konsumenta to całkowite zaniedbanie banku.

Sędzia-komisarz zobowiązał syndyka Getin Noble Banku do wypłaty kosztów sądowych zasądzonych w części spraw. Ponieważ trwa przejmowanie obsługi postępowań od zewnętrznej kancelarii, syndyk ma trudności z identyfikacją wszystkich uprawnionych wierzycieli i prosi ich o przesyłanie dokumentów potwierdzających roszczenia.

Ustawa frankowa, która ma usprawnić rozpatrywanie dziesiątek tysięcy spraw sądowych, wejdzie w życie 7 sierpnia. Właśnie została opublikowana w Dzienniku Ustaw. Nowe przepisy dotyczą nie tylko nowych spraw. Będą miały także olbrzymie konsekwencje dla już toczących się dziesiątek tysięcy procesów frankowych.

Niektórzy frankowicze nie rozliczają się z bankiem, dochodząc stwierdzenia nieważności umowy kredytu. Zamiast tego decydują się na podniesienie zarzutu przedawnienia w odpowiedzi na pozew banku o zwrot kapitału. To ryzykowna praktyka, gdyż przepisy dają sądowi możliwość nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności.

Unijni sędziowie rozstrzygną w dwóch sprawach frankowych o zasadach wzajemnych rozliczeń pomiędzy klientami a bankami. Chodzi o wybór alternatywy – czy powinna obowiązywać bardziej korzystna dla banków teoria salda, czy też teoria dwóch kondykcji, która faworyzuje frankowiczów.

Koszty sądowe zasądzone w sprawach wszczętych przez syndyka powinny być wpłacane wierzycielom – zarządziła sędzia-komisarz w postępowaniu Getin Noble Banku. Inaczej jest w sprawie wypłacania kosztów w sprawach zainicjowanych przez kredytobiorców. Nowy syndyk podziela stanowisko swojego poprzednika, iż nie stanowią one kosztów postępowania upadłościowego i nie ma podstaw, by wypłacać je z pierwszeństwem ani poza kolejnością.

Termin przedawnienia roszczenia o zwrot kapitału kredytu frankowego biegnie dopiero od pierwszej czynności frankowicza kwestionującej ważność umowy. Polska może też autonomicznie kształtować zasady przedawnienia roszczeń, w tym również okoliczności, w jakich możliwe jest nieuwzględnienie zarzutów podnoszonych przez frankowiczów wobec banków. Prawo unijne nie pozwala natomiast na bezpodstawne wzbogacenie się frankowiczów – wynika z czwartkowego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.