Robert Horbaczewski

W ciągu kilku godzin ustawa o pomocy dla obywateli Ukrainy została podpisana przez prezydenta i ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Regulacja wprowadza uproszczoną legalizację pobytu, rejestracje przez gminy, numer PESEL, ułatwienia w zatrudnieniu, 500 plus i pakiet świadczeń socjalnych, ale - co ważne - dla obywateli Ukrainy, którzy przedostali się do Polski bezpośrednio ze swojej ojczyzny.

Od środy 16 marca ruszy rejestracja obywateli Ukrainy, którzy przed rosyjską agresją uciekli do Polski, będą nadawane im numery PESEL. Równocześnie od tego dnia rodziny ich goszczące będą mogły składać wnioski o refinansowanie kosztów - w sumie chodzi o 40 zł na dobę, w przypadku każdego uciekiniera wojennego.

Od środy 16 marca Polacy, którzy przyjęli pod swój dach obywateli Ukrainy uciekających przed wojną, będa mogli występować o refinansowanie kosztów ich utrzymania. Chodzi o 40 zł dziennie i na osobę. Takie wsparcie jest przewidziane na dwa miesiące, wzór wniosku ma być znany najpóźniej w poniedziałek.

Dla jednych tragedia, dla innych szansa na zarobek, zwłaszcza po chudych latach pandemii. Choć - jak podkreślają rządzący - Polacy otworzyli dla Ukraińców swoje serca i domy, to nie wszyscy bezinteresownie. Tak duża liczba uchodźców i brak systemowych rozwiązań to eldorado dla pseudoprzedsiębiorców oferujących uchodźcom lichwiarskie pożyczki, bardzo drogie noclegi czy przejazdy.

Zmianę kryteriów dofinansowania budowy i modernizacji dróg lokalnych w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich przewiduje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi opublikowane już w Dzienniku Ustaw. Zgodnie z nim maksymalna wartość dotacji dla jednego beneficjenta wzrośnie do 5 mln zł, a środki będzie można rozliczyć do 30 czerwca 2025 roku.

W uchwalonej przez Sejm specustawie o pomocy obywatelom Ukrainy znalazły się przepisy dające wojewodom możliwość wydawania poleceń, także ustnych, organom samorządu terytorialnego. Samorządy mają jednak przykre doświadczenia z realizacją poleceń wojewodów, kiedy wybuchła pandemia Covid. Wskazują, że w administracji publicznej podstawą obiegu decyzji jest dokument, papierowy lub elektroniczny, a nie słowo.

Rząd przygotowuje się do uruchamia systemu, który ma ułatwić relokację uciekinierów z Ukrainy po całym kraju. Jego elementem będzie aktualizowana baza wolnych miejsc zbiorowego zakwaterowania, system komunikacji wahadłowej i wcześniejsze powiadomienia o transportach uchodźców. System ma pomóc przygranicznym miastom w lubelskim, podkarpackim i Warszawie. Od wielu dni apelują o to samorządowcy.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przeznaczy 30 mln zł na wsparcie finansowe dla Ochotniczych Straży Pożarnych, które przekazały sprzęt ratowniczy na Ukrainę. Naborem wniosków zajmą się z wojewódzkie fundusze ochrony i środowiska w ramach programu „Ogólnopolski program finansowania służb ratowniczych".

Do projektu specustawy o pomocy uchodźcom z Ukrainy rząd wrzucił przepisy o zarządzaniu kryzysowym, dające premierowi możliwość wydawania poleceń jednostkom samorządu terytorialnego. Mają podlegać natychmiastowemu wykonaniu z chwilą ich doręczenia lub ogłoszenia. Przepis ten niepokoi samorządy, bo obawiają się, że nawet gdy minie kryzys uchodźczy, przepis może być wykorzystywany w każdej innej sytuacji.

Rząd i samorządy wciąż negocjują warunki, na jakich ma odbywać się pomoc uciekinierom wojennym z Ukrainy. Punktem spornym jest zakres obowiązków, jakie przejmą jednostki samorządu terytorialnego, oraz sposób finansowania zadań. Aby gminy mogły wdrożyć jakąkolwiek pomoc, musi najpierw powstać elektroniczna baza rejestrowa. Rząd zapewnia, że samorządy otrzymają dostęp do rejestru.