Patrycja Rojek-Socha

Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza instytucję „przyjaciela sądu” (amicus curiae) do postępowań sądowoadministracyjnych. Cel to - jak uzasadnia - podniesienie jakości orzecznictwa oraz umożliwienie organizacjom społecznym aktywnego i eksperckiego udziału w postępowaniach dotyczących spraw o dużym znaczeniu społecznym. Poszerzenie zakresu amicus curiae przewiduje projekt nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyjęty przez Radę Ministrów.

Prezes UODO zwrócił się do ministra sprawiedliwości Adama Bodnara z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych, mających na celu wprowadzenie regulacji prawnych dotyczących likwidacji niepodjętych depozytów należących do osób osadzonych w aresztach śledczych oraz w zakładach karnych. Chodzi o ochronę danych osobowych w sytuacji, gdy depozyt nie jest odebrany - obowiązujące przepisy, w ocenie UODO, mogą prowadzić do wiktymizacji i dyskryminacji osadzonych.

W Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury trwają prace m.in. nad nową ustawą o Prokuraturze. Jedną z rozważanych kwestii jest spłaszczenie jej struktury. Co ciekawe, takie prace nie są prowadzone w tym momencie w zakresie sądów. I nie wiadomo czy w ogóle będą, bo przewodniczący Komisji, sędzia prof. Krystian Markiewicz, miał wątpliwości, gdy ten pomysł był forsowany za czasów Zjednoczonej Prawicy. Z kolei środowisko prokuratorskie boi się, że inne rozwiązania w sądach, niż w prokuraturze, doprowadzą do zachwiania zasady równości wynagrodzeń.

Arbitrzy zyskują czas, prawnicy – szybkość i przewidywalność. Dzięki zastosowaniu generatywnej sztucznej inteligencji w arbitrażu online czas rozstrzygnięcia sprawy skrócił się o 98 proc. – z trzech godzin do kilkunastu sekund – zapewniają założyciele platformy Ultima Ratio, na której działa Elektroniczne Centrum Arbitrażu i Mediacji przy Stowarzyszeniu Notariuszy Rzeczypospolitej Polskiej w Warszawie. E-sąd polubowny już w 2024 r. przygotowywał się do wprowadzenia tych rozwiązań.

Minął rok od dnia uchwalenia przez Sejm ustawy o ochronie sygnalistów, która wdrożyła unijną Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady. Rzecznik Praw Obywatelskich, przez ostatnie sześć miesięcy otrzymał 412 spraw, z czego przyjął 144 zgłoszenia zewnętrzne, które spełniały warunki określone w ustawie. Przyjął również do samodzielnego rozpatrzenia 14 zgłoszeń dotyczących naruszeń konstytucyjnych praw i wolności człowieka i obywatela.

W tym momencie najważniejszą rzeczą jest naprawa sytuacji w Sądzie Najwyższym, w tym likwidacja Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, bo do tego zobowiązują Polskę wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Nie ma co zakładać, że prezydent ustaw nie podpisze - trzeba mu je przedstawić. Dopiero potem przyjdzie czas na rozważenie kwestii jednolitego statusu sędziów czy ewentualnie spłaszczenia struktury sądów - mówi dr Jarosław Matras, sędzia SN, przewodniczący zespołu Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury ds. ustawy o Sądzie Najwyższym.

Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratura zamierza w przyszłości pochylić się nad pomysłem wprowadzenia jednolitego statusu sędziego. W ocenie części prawników takie rozwiązanie mogłoby pomóc przy uregulowaniu kwestii statusu sędziów powołanych od 2018 roku, jeśli oczywiście nowy prezydent nie podpisze dotyczącej tej kwestii ustawy. Inni uważają jednak, że do tego pomysłu trzeba podejść ostrożnie, bo może pogorszyć i tak trudną już sytuację w sądach.

Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, w specjalnym stanowisku, wyraża stanowczy sprzeciw wobec - jak wskazano - wykonywania zadań Sądu Najwyższego przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, w tym także w zakresie orzekania o ważności wyborów prezydenckich. Powołując się na obowiązujące prawo krajowe oraz prawo Unii Europejskiej oraz Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Stowarzyszenia zaznacza, że Izba ta nie spełnia kryteriów niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.

Pogłębia się kryzys wokół wyborów prezydenckich. Do gry weszła w ostatnich dniach prokuratura, a konkretnie specjalny zespół, który ma koordynować postępowania dotyczące nieprawidłowości podczas liczenia głosów. Czy jednak wyniki tej pracy mogą mieć przełożenie na zaprzysiężenie Karola Nawrockiego? W ocenie prawników - bezpośrednio nie, ale część z nich uważa, że jeśli prokuratorzy uznają, że nieprawidłowości mogły wpłynąć na wynik, będzie to w przyszłości punkt wyjścia do zweryfikowania, a nawet unieważnienia, wyboru prezydenta.

XIV Krajowy Zjazd Adwokatury przyjął uchwałę wzywającą rząd, Sejm i Senat do przyjęcia zmian legislacyjnych, uchylających ustawę o lekarzu sądowym. Stosowny projekt Adwokatury już istnieje - chodzi o to, by każdy lekarz miał prawo do wystawiania zaświadczeń usprawiedliwiających niestawiennictwo w sądzie z powodu choroby. Uzasadnieniem są braki w zakresie lekarzy sądowych - w ocenie adwokatów naraża to obywateli na negatywne skutki procesowe i utrudnia pracę adwokatom.