Patrycja Rojek-Socha

Począwszy od uchwalenia w 1997 roku obecnie obowiązującej Konstytucji, prawie każdy z prezydentów w którymś momencie próbował sobie uzurpować jakieś kompetencje, których nie miał. Skala tego zjawiska w dwóch ostatnich prezydenckich kadencjach jest jednak nieporównywalna z tym, z czym mieliśmy do czynienia wcześniej. Dlatego potrzebujemy jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy prezydent ma być silny i aktywny w polityce, czy wręcz przeciwnie – jego kompetencje mają być ograniczone, jak w modelu kanclerskim – mówi prof. Sławomir Patyra z Instytutu Nauk Prawnych Wydziału Prawa i Administracji UMCS.

Zgodnie z przepisami sędzia, który został mianowany lub wybrany do pełnienia m.in. funkcji w organach państwowych, musi niezwłocznie zrzec się swojego urzędu, chyba że przechodzi w stan spoczynku. W ocenie prawników dotyczy to też sędziów Trybunału Konstytucyjnego - w tym prof. Krystiana Markiewicza i sędzi Anny Korwin‑Piotrowskiej. Jak wskazują, powinno to nastąpić po złożeniu ślubowania, bo to ono jest podstawą do zawiązania stosunku służbowego. Część prawników uważa, że następuje to z mocy prawa, a sędziowie w swoich sądach nie mogą już orzekać.

Prokurator generalny, minister sprawiedliwości Waldemar Żurek, poinformował, że polecił prokuraturze wszczęcie postępowania karnego m.in. wobec pracowników Kancelarii Prezydenta RP, którzy doradzali prezydentowi Karolowi Nawrockiemu, by nie odbierał ślubowań od wybranych przez Sejm sędziów TK. Śledczy będą badać, czy nie dopełnili oni swoich obowiązków. Grozi za to do trzech lata pozbawienia wolności.

Wydanie Polsce b. ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry i b. wiceministra Marcina Romanowskiego jest ze względu na obowiązujące na Węgrzech przepisy w tym momencie niemożliwe. Nawet jeśli się zmienią, to i tak tamtejszy sąd zdecyduje, czy przekonują go polskie argumenty. Jeśli w międzyczasie politykom uda się wyjechać np. do Stanów Zjednoczonych, to procedura zacznie się od nowa, na podstawie umowy dotyczącej ekstradycji, co jest procesem długotrwałym – mówi Anna Mika-Kozak, adwokat specjalizująca się w prawie karnym i ENA, rzecznik dyscyplinarny Izby Adwokackiej w Warszawie.

Zgodnie z Konstytucją to rząd odpowiada za politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa. Prezydent teoretycznie powinien pełnić rolę neutralnego arbitra, który wkracza w te obszary wyłącznie na podstawie przyznanych mu kompetencji. Problem w tym, że jest wybierany w wyborach powszechnych, a więc ma swój program polityczny, z którego jest przez obywateli rozliczany. Dlatego też w swoich kompetencjach próbuje się „rozpychać” – oceniają konstytucjonaliści. Ich zdaniem przydałyby się zmiany w modelu prezydentury – tyle że wyzwaniem może być wypracowanie konsensusu politycznego.