Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości nie jest już tylko planem - to proces, który trwa. W kolejnym odcinku Prawo na Oko rozmawiamy z sędzią Moniką Białą, która nie tylko zdradzi jak nowe technologie zmieniają sens i rytm pracy w todze, ale również opowie o tym, co działa, a co wciąż kuleje w sądownictwie.

Prowadzony przez ministra sprawiedliwości krajowy rejestr mediatorów, który ma zastąpić listy mediatorów prowadzone przez prezesów sądów okręgowych, a także akredytowane ośrodki mediacyjne, to najważniejsze elementy projektu ustawy, który został właśnie skierowany do konsultacji publicznych. Ustawa ma też określić minimalne wymagania wobec mediatorów oraz jednolite standardy ich szkolenia i egzaminowania.

Wójt, burmistrz i prezydent może skrócić minimalny staż pracy swojego zastępcy z sześciu lat, wymaganych rządowym rozporządzeniem, do choćby jednego dnia, jeśli uzna to za uzasadnione. Pozwala na to furtka w obowiązujących przepisach. Prawnicy wskazują, że nie wiadomo, czy te odejścia od przewidzianych prawem minimalnych wymagań kwalifikacyjnych podlegają kontroli.

Jak podkreślają przedstawiciele medyków, poza zmianami ustawowymi, konieczne są realne działania wpływające na bezpieczeństwo i systemowe, cykliczne analizy ryzyka pracy. Takie dane nie są na przykład gromadzone w przypadku ratowników medycznych. Mateusz Komza, prezes Krajowej Rady Ratowników Medycznych, wskazuje też, że wewnętrzny, centralny rejestr agresywnych pacjentów to rozwiązanie, które mogłoby realnie pomóc.

Polska wciąż nie ma zgodnych z Europejską Konwencją Praw Człowieka przepisów dotyczących mowy nienawiści i przestępstw motywowanych m.in. homofobią - uznał Europejski Trybunał Praw Człowieka. Mogłoby to zmienić wejście w życie uchwalonej niedawno nowelizacji prawa karnego, ale prezydent skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego, gdzie rozprawa nawet się rozpoczęła, ale od razu została bezterminowo zawieszona.

Obecny zakres udziału obywateli w wymiarze sprawiedliwości jest zbyt niski. Nie wiadomo, dlaczego ławnicy orzekają w sprawach zbrodni, ale w sprawach o występki, których jest znacznie więcej, już nie. A mogliby uczestniczyć w rozstrzyganiu także sporów cywilnych, w tym gospodarczych – twierdzi dr hab. Piotr W. Juchacz, prof. Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, przewodniczący Rady ds. Ławników przy Ministrze Sprawiedliwości. I dodaje, że należy przywrócić stan, który już w Polsce mieliśmy.

W tych przypadkach samorządy nie mówią jednym głosem. Miasta potrzebują nowych terenów, aby się rozwijać, otaczające je gminy nie chcą natomiast z nich rezygnować. Co roku w Polsce wybucha co najmniej kilkadziesiąt konfliktów granicznych. Samorządowcy są zgodni co do jednego: pora na systemową zmianę przepisów. Tego jednak nie udało się zrobić od 20 lat.

W ciągu 10 lat prezydentury Andrzej Duda podpisał 1850 ustaw, 19 zawetował, a 61 skierował do Trybunału Konstytucyjnego. Wyszedł z 62 inicjatywami ustawodawczymi. Ułaskawił 146 osób. Kancelaria prezydenta podsumowała na dwie kadencje prezydenta Dudy, od 6 sierpnia 2015 r.

Wody Polskie planują uwzględnić wszystkie rekomendacje Najwyższej Izby Kontroli w trzeciej aktualizacji planu gospodarowania wodami na lata 2028-2033. To odniesienie do raportu NIK stwierdzającego zły stan wód w Polsce.

W ostatnim czasie prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nałożył na kilka placówek medycznych kary za niedostateczną dbałość o ochronę danych i zapewnienie cyberbezpieczeństwa. Te doświadczenia skłoniły go jednak do tego, by zaproponować system premiowania za wysokie standardy przestrzegania zasad - bo mogłoby to motywować lepiej, niż same sankcje. Pismo w tej sprawie przekazano już do resortu zdrowia.

Przygotowany kilka miesięcy temu projekt ustawy o dodatku dopełniającym dla rencistów z tytułu niezdolności do pracy wciąż nie uzyskał wpisu do wykazu prac legislacyjnych rządu. Nic nie wskazuje też na to, że stanie się to szybko. Przedstawiciele Ministerstwa Finansów i resortu rodziny wciąż pracują w zespole roboczym nad przeglądem wydatków w obszarze wsparcia osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin. A od tego uzależnione jest dalsze procedowanie projektu.

Nawet sprzedaż niewielkiego udziału w nieruchomości może być częściowo opodatkowana, chyba że podatnik skorzysta z ulgi na własne cele mieszkaniowe i wydatkuje pieniądze w tej części na cele wskazane w tej uldze. Potwierdza to skarbówka w niedawnej interpretacji. W praktyce problemy sprawia też ustalenie daty nabycia nieruchomości do określenia skutków podatkowych jej zbycia. W przypadku spadkobrania za datę nabycia uznajemy datę nabycia tej nieruchomości przez spadkodawcę. 

Jazda konna wiąże się z szeregiem zakazów. W Polsce, inaczej niż w wielu krajach europejskich, do lasu można wjechać na koniu tylko wtedy, gdy jest to wyraźnie wskazane. Regułą jest bowiem, że konno po lasach się nie jeździ. Lasy Państwowe podkreślają, że konie potrafią poważnie zniszczyć nawierzchnię leśnej drogi. Jeźdźcy nie mogą oczekiwać, że nadleśniczy sam wpadnie na pomysł, żeby udostępnić im drogi.

Fałsz historyczny czy prowokacja - to tylko niektóre gromy, jakie spadły na twórców wystawy "Nasi chłopcy", przedstawiającej losy Polaków służących w Wehrmachcie. Emocje komentatorów nie usprawiedliwiają jednak łamania prawa. Każda wystawa podlega krytyce, ale ta musi być rzeczowa. W przeciwnym razie muzeum i muzealnicy mają prawo się bronić - m.in. przed zniesławieniem.

Organizacja konkursu na urzędnika w gminie nie może być fikcją. Uczestników nie można eliminować poprzez niejasne lub zbyt wąskie warunki udziału. Sugeruje to bowiem próbę ustawienia konkursu pod wybranego kandydata. Organ musi sobie zdawać sprawę, że taki konkurs łatwo unieważnić, co prowadzi do konieczności jego powtórzenia, ale też podważa zaufanie do niego.

Nie można zarejestrować znaku towarowego „Iceland”, gdyż ma on charakter opisowy i wskazuje, że dane produkty lub usługi mogą pochodzić z Islandii – orzekł właśnie Sąd UE. A co z „czekoladą dubajską” pochodzącą z Turcji i Majonezem Kieleckim? Poza prawem znaków towarowych, musimy wziąć pod uwagę także przepisy o oznaczeniach geograficznych oraz o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Możliwość przyjęcia układu mimo sprzeciwu części wierzycieli (tzw. cross-class cram-down) oraz wprowadzenie testu zaspokojenia wierzycieli – to, zdaniem ekspertów, kluczowe zmiany, jakie wprowadza ustawa implementująca „dyrektywę drugiej szansy”. W ostatnim dniu urzędowania podpisał ją prezydent Andrzej Duda.

Prawa i obowiązki spółki będącej sprzedawcą rezerwowym (lub sprzedawcą z urzędu) energii elektrycznej lub paliw gazowych, w przypadku jej podziału przez wyodrębnienie, z mocy prawa zostaną przejęte przez inny podmiot. Przewiduje to ustawa z 5 sierpnia 2025 r o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw, którą podpisał prezydent Karol Nawrocki.

W przepisach budowlanych nie będzie już ustawowego limitu 1,5 miejsca parkingowego na każde nowe mieszkanie. Każda gmina będzie jednak mogła samodzielnie ustalić limit miejsc postojowych dla lokalnych inwestycji – tak stanowi jedyna poprawka senacka, której nie udało się odrzucić posłom w głosowaniach nad pakietem ustaw o budownictwie społecznym.

Sejm jednogłośnie uchwalił w piątek nowelizację kodeksu postępowania cywilnego oraz innych ustaw, która umożliwia profesjonalnym pełnomocnikom dwustronną komunikację z sądami w sprawach cywilnych poprzez portal informacyjny. Resort sprawiedliwości zapewniał, że obecnie możliwości techniczne portalu na to pozwalają.