Mirosław Ochojski

Od lat wskazuje się na problemy właścicieli nieruchomości przejmowanych na cele publiczne. Specustawy chronią głównie interes inwestorów, a niski standard ochrony prawnej wywłaszczanych budzi zdziwienie nawet wśród polityków, nie przekłada się jednak na zmiany legislacyjne. W obronie obywateli wielokrotnie występował Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując na możliwe naruszenia praw człowieka i obywatela. Gratuluję pani Mecenas Sylwii Gregorczyk-Abram objęcia odpowiedzialnej funkcji i przypominam o problemach, z którymi w procedurach wywłaszczeniowych mierzą się każdego roku dziesiątki tysięcy obywateli. Liczymy na społeczną wrażliwość i zaangażowanie w poszukiwanie systemowych rozwiązań – pisze Mirosław Ochojski, prokurent w Kancelarii Prawnej INLEGIS.

W maju niespełna rok temu Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów podjął uchwałę o sygn. I OPS 1/24, która dawała nadzieję na ostateczne zamknięcie problemu z rozbieżnymi stanowiskami organów, w zakresie interpretacji tzw. zasady korzyści w postępowaniach o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie na cel drogowy. Jednak w październiku 2025 r. sędziowie NSA orzekający w sprawie o ustalenie odszkodowania zawiesili własne postępowanie i wnieśli o podjęcie nowej uchwały w analogicznym zakresie. To ważny i niebezpieczny krok w kierunku podważenia istotnej uchwały, podjętej zaledwie kilka miesięcy wcześniej - pisze Mirosław Ochojski.

W kwietniu br. minister rozwoju i technologii wydał decyzję, w której wskazał, jak prawidłowo należy stosować tzw. zasadę korzyści w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod drogę. To jedna z decyzji administracyjnych z ostatniego czasu, w których organ odwołuje się wprost do zapisów ustawy o gospodarce nieruchomościami - pisze Mirosław Ochojski, prokurent w kancelarii prawnej INLEGIS Kołodziej Nogala sp. k.

Zarówno wywłaszczenie, jak i szkoda planistyczna wywołują uszczerbek w majątku właściciela nieruchomości, które są skutkiem sprawowania władztwa publicznego. W obu przypadkach właściciel nieruchomości ma prawo żądać odszkodowania lub innego naprawienia szkody, przy czym każdej z sytuacji służy inny tryb dochodzenia. Rozwiązania te nie sprawiają jednak wrażenia intuicyjnych i prostych w stosowaniu przez zwykłego obywatela.

Założenia "lex knebel" należy postrzegać jako kontynuację wieloletniego trendu ograniczenia roli właściciela nieruchomości oraz społeczności lokalnej w podejmowaniu decyzji o inwestycjach publicznych. Czy strategiczne budowy nadal mają wymiar publiczny i służą społeczeństwu? A może państwo jest bytem o interesach konkurencyjnych w stosunku do swoich obywateli - zastanawia się Mirosław Ochojski, prokurent w Kancelarii Prawnej INLEGIS Kołodziej Nogala sp. k.

Dochowanie terminów ustawowych przez organy administracji wydaje się dziś być w Polsce wyjątkiem, a nie regułą. Wskazuje na to zarówno praktyka, jak i powszechnie dostępna wiedza. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje konsekwencje niezałatwienia sprawy na czas. Dlaczego zatem przewidziane przez ustawodawcę środki prawne w tak wielu przypadkach nie spełniają swojej roli?

Gdyby uwierzyć autorom przepisów o wywłaszczeniach na rzecz budowy Centralnego Portu Komunikacyjnego, można nabrać przekonania, że przed osobami, których nieruchomości leżą na terenie przyszłych inwestycji CPK rozciąga się pasmo korzyści, bo w ramach „najkorzystniejszego w UE systemu odszkodowań” mają być im wypłacane odszkodowania o wartości „od 120 do 140 procent wartości nieruchomości”.

W cieniu Centralnego Portu Komunikacyjnego toczy się walka tysięcy ludzi. Rząd przekazuje do mediów wizję, w której obecni właściciele nieruchomości winni być usatysfakcjonowani z proponowanych odszkodowań. Zgodnie z tym widzeniem problemu, tylko nieliczne jednostki kreują negatywny wizerunek inwestycji. O co zatem chodzi? Kto ma rację; inwestor publiczny, czy właściciele nieruchomości?

Gdy społeczeństwu potrzebne są nowe drogi, linie kolejowe, sieci energetyczne itp. elementy infrastruktury technicznej, wywłaszczenie okazuje się niezbędne. Jenak organy państwa winny zachować szczególną staranność, aby nie pogorszyć sytuacji życiowej osoby nim dotkniętej. Niestety, obowiązujące obecnie przepisy zdają się nie spełniać tego warunku.