Krzysztof Sobczak

Wojewoda nie podważy uchwały rady, która oczekuje od wójta sądzenia się z osobami i organizacjami naruszającymi dobre imię gminy, bo nie widzi w niej realnego zagrożenia dla wolności słowa. Przy okazji po raz kolejny ujawnił się spór o to, czy jednostka samorządu terytorialnego w ogóle ma prawo do ochrony takich dóbr. W literaturze dominuje pogląd, że nie, ale orzecznictwo sądowe skłania się raczej do uznawania, iż jst należy się ochrona przed naruszeniem ich dóbr osobistych na równi z pozostałymi osobami prawnymi.

Polska nie ratyfikowała dotąd Protokołu nr 12 z 2000 r. do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który wprowadza ogólny zakaz dyskryminacji. Zabiega o to m.in. rzecznik praw obywatelskich, według którego oznaczałoby to rozwój standardów antydyskryminacyjnych. Tymczasem według rządu, ratyfikacja tego protokołu mogłaby skutkować nadmierną ingerencją w wolności obywatelskie.

Kryzys rządów prawa to nie tylko polski problem, bo podobne zjawiska lub ich wczesne symptomy można obserwować w wielu państwach, w których wcześniej te standardy obowiązywały. W Europie, Ameryce Południowej, a nawet we wzorcowej niegdyś demokracji, jaką były USA – twierdzi prof. Marek Safjan, były prezes Trybunału Konstytucyjnego i były sędzia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ocenia ten trend jako bardzo niebezpieczny, ale widzi nadzieję na odrodzenie tej zasady rządzenia.

Sejm rozpoczął prace nad dużą nowelizacją procedury karnej, która ma cofnąć szereg zmian wprowadzonych w latach 2015 – 2023, w tym zwiększyć uprawnienia osób podejrzanych i oskarżonych, ograniczyć możliwości stosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania, przywrócić właściwe relacje pomiędzy sądem i prokuratorem. Sejmowa większość zapewne doprowadzi do uchwalenia tej regulacji, ale przy głośnym oporze PiS i Konfederacji. A wtedy będzie pytanie, czy prezydent podpisze taką ustawę.

Asesorzy, którzy po dyskwalifikującym wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2007 r. zniknęli z sądów, wrócili tam po 2016 r. na zasadach już zgodnych z Konstytucją, ale do proponowanego obecnie poszerzania zakresu ich orzekania trzeba podchodzić z ostrożnością – twierdzi prof. Ewa Łętowska, współsprawozdawca w sprawie, która doprowadziła do zniesienia instytucji asesora sądowego. I martwi się, że przygotowywanej zmiany nie będzie mógł ocenić prawidłowo funkcjonujący sąd konstytucyjny.