Patrycja Rojek-Socha

Na ostatniej prostej prac rządowych jest projekt noweli o Służbie Więziennej likwidujący Inspektorat Wewnętrzny Służby Więziennej. Problem w tym, że regulacja zakłada przekazanie całości zadań Inspektoratu policji. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w swoim stanowisku wskazuje, że to nie było konsultowane, a tymi zadaniami - przed utworzeniem IWSW - zajmowała się nie tylko policja, ale też ABW i CBA.

Polski rząd chce, by TSUE - rozpatrując pytania prejudycjalne dotyczące statusu sądów - wypowiedział się na temat kryteriów badania niezależności sędziów oraz możliwości pomijania przez krajowe sądy przepisów, które ograniczają skuteczność prawa UE. W jego ocenie przy rozpatrywaniu wniosku o wyłączenie sędziego z powodu braku niezależności powinno być rozpatrywane, czy sąd spełnia kryteria „sądu ustanowionego ustawą”, uwzględniając wszystkie okoliczności nominacji sędziowskiej oraz potencjalne naruszenia prawa systemowego i indywidualnego.

Zakończyły się międzyresortowe prace zespołu nad zmianami, które mają zaostrzyć kary za rażącą niebezpieczną, brawurową jazdę i m.in. za wypadek ze skutkiem śmiertelnym. Będzie też nowy typ przestępstwa - organizacja i udział w nielegalnych wyścigach samochodowych oraz jawny rejestr osób, które mają dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów. Rząd chce, by projekt w najbliższych miesiącach trafił do Sejmu, a w pierwszym półroczu tego roku do podpisu prezydenta.

W czerwcu 2024 r. referendarze stracili możliwość szybszego awansu na stanowisko sędziego bez konieczności aplikacji uzupełniającej. O przedłużenie terminów apelowali do Ministerstwa Sprawiedliwości. Teraz resort poinformował ich, że taka zmiana zostanie zaproponowana w projekcie ustawy o przywracaniu ładu konstytucyjnego. Mają to być dodatkowe dwa lata na zasadzie wyjątku uzasadnionego sytuacją związaną z nieprawidłowo ukształtowaną KRS.

Zgodnie z obowiązującym przepisem referendarz może być po co najmniej 10 latach pracy mianowany na stanowisko starszego referendarza. Decyduje o tym prezes sądu apelacyjnego. Referendarze od dawna podkreślają, że to powinno ulec zmianie, bo ich awans, a nawet wszczęcie procedury, zależy od uznaniowej decyzji prezesa, często podyktowanej sytuacją finansową w sądzie. Teraz MS chce, by prezesi sami inicjowali proces awansu zawodowego referendarza.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce dać asystentom dwa dodatkowe lata na szybszy awans na stanowisko sędziego. Powodem ma być KRS, ukształtowana po 2028 r., czyli z 15 sędziami/członkami wybranymi przez Sejm, nie przez sędziów. Asystenci postulują o to od dłuższego czasu, od czerwca nie mają już możliwości startowania w konkursach sędziowskich bez aplikacji uzupełniającej.

Ministerstwo Sprawiedliwości chce usunąć niespójność pomiędzy przepisami kodeksu postępowania karnego a kodeksu postępowania cywilnego w zakresie terminu skuteczności doręczenia pisma przez portal informacyjny sądów. W projekcie, który trafił do opiniowania, sformułowanie "po upływie 14 dni" zastąpione zostało "z upływem 14 dni". MS uzasadnia to tym, że chce usunąć właśnie niespójność w przepisach.

Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza kolejne zmiany dotyczące przydziału spraw dla sędziów pełniących określone funkcje. Zgodnie z już obowiązującym rozporządzeniem co najmniej 10 proc. ale nie więcej niż 15 proc. przewidziano dla sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków głównego specjalisty w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury lub prowadzenia zajęć w KSSiP. Z kolei dla koordynatora do spraw współpracy międzynarodowej i praw człowieka w sprawach cywilnych albo w sprawach karnych ustalono wskaźnik na poziomie 75 proc.

Zmiana definicji gwałtu ma charakter rewolucyjny, bo chodzi o upodmiotowienie osób pokrzywdzonych zgwałceniem. Nie wystarczą same przepisy zmieniające kodeks karny. Potrzebne są również przepisy wykonawcze, wprowadzające standardy opieki nad osobą pokrzywdzoną przestępstwem zgwałcenia, zgodnie z wytycznymi WHO, kampania informacyjna i szkolenia - nie tylko dla sędziów i prokuratorów, ale też policjantów oraz wszystkich służb, które mają je stosować, czy lekarzy - mówi Danuta Wawrowska, adwokatka, członkini Zespołu ds. Kobiet przy NRA, współautorka zmian w definicji zgwałcenia.

Wzrost wysokości minimalnego wynagrodzenia ogranicza możliwość egzekucji długu od coraz większej liczby dłużników. Komornicy, ale też prawnicy reprezentujący wierzycieli apelują o zmiany w przepisach, bo jak podkreślają, nadal część pracowników wykorzystuje przepisy, zatrudnia się na umowę o pracę z minimalnym wynagrodzeniem, by uniknąć egzekucji. Dodatkowo - jak wskazują - emeryci nie są tak chronieni - w ich przypadku kwota wolna od zajęcia wynosi do 75 proc. minimalnej emerytury.