Beata Potemska

Efekt skali w systemie wielojednostkowym pokazuje, że różnice kosztowe wynikające z wyboru modelu kontraktowego zamiast zakupów rynkowych narastają proporcjonalnie do liczby placówek. Przy rocznej różnicy na poziomie 5 520-10 908 zł dla jednej jednostki, obejmującej zarówno koszyk żywnościowy, jak i środki czystości, zespół liczący 10 szkół, przedszkoli lub placówek opiekuńczych generuje łączne straty rzędu 55 200-109 080 zł rocznie - pisze dr Beata Potemska.

Rządowy projekt nowelizacji ustawy o finansach publicznych (nr w wykazie UD100), przyjęty przez Radę Ministrów 24 marca 2026 roku, miał przynieść fundamentalną reformę systemu kontroli zarządczej w Polsce. Pierwotne założenia Ministerstwa Finansów (MF) zakładały głęboką centralizację nadzoru, standaryzację struktur organizacyjnych oraz wdrożenie restrykcyjnych mechanizmów sprawozdawczych. W toku szerokich uzgodnień międzyresortowych oraz dynamicznych konsultacji publicznych resort finansów dokonał jednak radykalnej korekty kursu - pisze dr Beata Potemska.

Z punktu widzenia jednostki sektora finansów publicznych zawarcie umowy z marketem może być ekonomicznie uzasadnione, o ile następuje w warunkach zapewniających równe traktowanie wykonawców oraz zgodnie z regulaminem zamówień podprogowych. Sieć handlowa powinna być traktowana jak każdy inny wykonawca – musi mieć możliwość złożenia oferty, wystawiać faktury VAT na jednostkę, a jej warunki handlowe mogą stanowić kryterium wyboru - pisze dr Beata Potemska.

Dotychczasowa analiza wykazała, że sztywne modele umowne stosowane w zamówieniach podprogowych nie odpowiadają specyfice rynku FMCG, który charakteryzuje się wysoką zmiennością cen, krótkimi cyklami promocyjnymi oraz dynamicznymi warunkami handlowymi. Jednocześnie regulaminy wewnętrzne jednostek sektora finansów publicznych oraz praktyka kontrolna utrwalają modele kontraktowe oparte na stałej cenie jednostkowej, co ogranicza możliwość reagowania na zmiany rynkowe - pisze dr Beata Potemska.

Zjawisko „legalnego przepłacania” ma wymierny, policzalny charakter, który w praktyce przekłada się na realne obciążenie budżetów jednostek sektora finansów publicznych. Różnice pomiędzy cenami kontraktowymi a cenami rynkowymi – wynikające z braku możliwości reagowania na krótkookresowe obniżki i promocje – prowadzą do systematycznego zawyżania kosztów zakupu podstawowych produktów FMCG - pisze dr dr Beata Potemska.

Wprowadzenie zmian w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego niesie ze sobą nie tylko potencjalne korzyści, lecz także szereg ryzyk i wyzwań wdrożeniowych, które mogą przesądzić o tym, czy reforma zadziała w praktyce. Poniżej przedstawiono kluczowe obszary ryzyka, istotne z perspektywy jednostek sektora finansów publicznych – w szczególności JST - pisze dr Beata Potemska.

Projektowana ustawa o finansach publicznych wprowadza szereg zmian, które w sposób bezpośredni wpłyną na funkcjonowanie jednostek sektora finansów publicznych. Nowe regulacje obejmują zarówno kierowników jednostek, audytorów wewnętrznych, komórki merytoryczne, jak i jednostki samorządu terytorialnego. Zmiany mają charakter systemowy i dotyczą nie tylko obowiązków formalnych, lecz przede wszystkim sposobu organizacji pracy, przepływu informacji oraz odpowiedzialności za procesy i ryzyka - pisze dr Beata Potemska.

Nowelizacja ustawy o finansach publicznych wprowadza istotne modyfikacje w trzech kluczowych obszarach: zarządzaniu długiem publicznym, audycie środków z Unii Europejskiej oraz stosowaniu klauzuli obronnej w stabilizującej regule wydatkowej. To odpowiedź na zidentyfikowane w toku prac analitycznych luki regulacyjne, niespójności systemowe oraz nowe wyzwania wynikające z dynamicznie zmieniającego się otoczenia gospodarczego, geopolitycznego i prawnego - pisze dr Beata Potemska.

Nowe regulacje prowadzą do zwiększenia dostępności zawodu audytora wewnętrznego, ponieważ tworzą ścieżkę kwalifikacyjną, która jest bardziej dostępna finansowo i organizacyjnie niż dotychczasowe rozwiązania. Jednocześnie wzmocniona zostaje profesjonalizacja audytorów – jednolity egzamin państwowy, wysoki próg zdawalności oraz oparcie zakresu egzaminu na modelu kompetencyjnym sprzyjają podniesieniu jakości kadr - pisze dr Beata Potemska.

Wprowadzenie zmian w zakresie kontroli zarządczej i audytu wewnętrznego niesie ze sobą nie tylko potencjalne korzyści, ale także szereg ryzyk i wyzwań wdrożeniowych, które mogą wpłynąć na skuteczność reformy w praktyce. Niedobór wykwalifikowanych audytorów wewnętrznych stanowi jedno z najpoważniejszych ryzyk wdrożeniowych związanych z nową ustawą o finansach publicznych - pisze dr Beata Potemska.