Beata Potemska

Efekt skali w systemie wielojednostkowym pokazuje, że różnice kosztowe wynikające z wyboru modelu kontraktowego zamiast zakupów rynkowych narastają proporcjonalnie do liczby placówek. Przy rocznej różnicy na poziomie 5 520-10 908 zł dla jednej jednostki, obejmującej zarówno koszyk żywnościowy, jak i środki czystości, zespół liczący 10 szkół, przedszkoli lub placówek opiekuńczych generuje łączne straty rzędu 55 200-109 080 zł rocznie - pisze dr Beata Potemska.

Rządowy projekt nowelizacji ustawy o finansach publicznych (nr w wykazie UD100), przyjęty przez Radę Ministrów 24 marca 2026 roku, miał przynieść fundamentalną reformę systemu kontroli zarządczej w Polsce. Pierwotne założenia Ministerstwa Finansów (MF) zakładały głęboką centralizację nadzoru, standaryzację struktur organizacyjnych oraz wdrożenie restrykcyjnych mechanizmów sprawozdawczych. W toku szerokich uzgodnień międzyresortowych oraz dynamicznych konsultacji publicznych resort finansów dokonał jednak radykalnej korekty kursu - pisze dr Beata Potemska.

Z punktu widzenia jednostki sektora finansów publicznych zawarcie umowy z marketem może być ekonomicznie uzasadnione, o ile następuje w warunkach zapewniających równe traktowanie wykonawców oraz zgodnie z regulaminem zamówień podprogowych. Sieć handlowa powinna być traktowana jak każdy inny wykonawca – musi mieć możliwość złożenia oferty, wystawiać faktury VAT na jednostkę, a jej warunki handlowe mogą stanowić kryterium wyboru - pisze dr Beata Potemska.

Dotychczasowa analiza wykazała, że sztywne modele umowne stosowane w zamówieniach podprogowych nie odpowiadają specyfice rynku FMCG, który charakteryzuje się wysoką zmiennością cen, krótkimi cyklami promocyjnymi oraz dynamicznymi warunkami handlowymi. Jednocześnie regulaminy wewnętrzne jednostek sektora finansów publicznych oraz praktyka kontrolna utrwalają modele kontraktowe oparte na stałej cenie jednostkowej, co ogranicza możliwość reagowania na zmiany rynkowe - pisze dr Beata Potemska.

Zjawisko „legalnego przepłacania” ma wymierny, policzalny charakter, który w praktyce przekłada się na realne obciążenie budżetów jednostek sektora finansów publicznych. Różnice pomiędzy cenami kontraktowymi a cenami rynkowymi – wynikające z braku możliwości reagowania na krótkookresowe obniżki i promocje – prowadzą do systematycznego zawyżania kosztów zakupu podstawowych produktów FMCG - pisze dr dr Beata Potemska.