Rafał Kolano

W praktyce samorządowej coraz częściej powraca temat dziedziczenia spadków przez gminy, powiaty i województwa – zwłaszcza w kontekście spadków obciążonych długami. Choć przepisy wydają się klarowne, rzeczywistość pokazuje, że w sferze egzekucyjnej gminy często ponoszą realne skutki za zobowiązania wielokrotnie przekraczające wartość odziedziczonego majątku. Zjawisko to rodzi pytania o granice odpowiedzialności JST oraz o to, jak pogodzić przepisy prawa cywilnego z zasadami finansów publicznych i ochrony mienia komunalnego.

Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego miała zreformować finansowanie gmin, powiatów i województw, wyrównując dysproporcje między bogatszymi a słabszymi jednostkami poprzez zmiany w podziale PIT i CIT oraz nowe mechanizmy subwencji. Po blisko roku działania pojawiają się uwagi, że system jest mniej transparentny, nieprzewidywalny, dla wielu samorządów oznacza straty. Zamiast stabilizacji, reforma przyniosła chaos, błędy w wyliczeniach i obawy o przyszłość inwestycji publicznych.

W polskim porządku prawnym jednostki samorządu terytorialnego (JST) mają charakter ustrojowo niezależny. Na mocy Konstytucji RP wykonują zarówno zadania własne, jak i zlecone. Te drugie realizują w imieniu państwa, a więc powinny być objęte pełnym finansowaniem ze środków budżetu centralnego. W praktyce jednak zachodzi głęboka dysproporcja pomiędzy rzeczywistymi kosztami a otrzymywanymi dotacjami celowymi. Problem ten narasta od lat, wpływając na finanse lokalne, zakres inwestycji i jakość usług publicznych - pisze Rafał Kolano, radca prawny.