Samorząd jako inwestor w sport: kiedy wsparcie klubu wymaga testu prywatnego inwestora?

Profesjonalny klub sportowy jest nie tylko nośnikiem lokalnej tożsamości i promocji miasta, ale także uczestnikiem rynku. Dlatego decyzja JST o dokapitalizowaniu klubu, udzieleniu pożyczki, obniżeniu czynszu za stadion czy restrukturyzacji długu powinna być poprzedzona analizą ekonomiczną. Test prywatnego inwestora może przesądzać, czy transakcja ma charakter rynkowy, czy też wchodzi w obszar pomocy państwa - pisze Rafał Kolano, radca prawny.

Jednostki samorządu terytorialnego mają ustawowe zadanie tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi sportu. Rada gminy może określić, w drodze uchwały, warunki i tryb finansowania tego zadania, wskazując cel publiczny z zakresu sportu. Ustawa o sporcie przewiduje również m.in. możliwość przyznawania dotacji klubom, stypendiów, nagród i wyróżnień.

Nie oznacza to jednak, że każda forma wsparcia klubu sportowego może zostać oceniona wyłącznie przez pryzmat lokalnej polityki sportowej. W przypadku sportu profesjonalnego samorząd często równocześnie występuje jako właściciel lub udziałowiec spółki, właściciel infrastruktury, wynajmujący stadion, sponsor, wierzyciel i źródło finansowania. Każda z tych ról ma inne konsekwencje prawne i ekonomiczne.

Klub sportowy to przedsiębiorstwo

W prawie Unii Europejskiej o tym, czy podmiot jest przedsiębiorstwem, nie przesądza jego forma prawna ani to, czy działa dla zysku. Istotne jest, czy prowadzi działalność gospodarczą, czyli oferuje towary lub usługi na rynku.

Profesjonalny klub sportowy może uzyskiwać przychody ze sprzedaży biletów, transmisji i praw medialnych, reklamy, sponsoringu, transferów, merchandisingu oraz odpłatnego udostępniania marki. Z tego względu klub może być uznany za przedsiębiorstwo nawet wtedy, gdy działa w formie stowarzyszenia albo deklaruje działalność non-profit.

Ta kwalifikacja ma zasadnicze znaczenie dla finansowania z budżetu JST. Pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE może wystąpić, gdy łącznie mamy do czynienia z wykorzystaniem zasobów państwowych, selektywną korzyścią ekonomiczną, przyznaną przedsiębiorstwu, która może zakłócać konkurencję i wpływać na handel między państwami członkowskimi. Specyfika sportu nie wyłącza stosowania tych reguł.

Nie tylko dotacja

Najczęściej dyskusja o finansowaniu sportu przez samorząd koncentruje się na dotacjach. Tymczasem ryzyko pomocy państwa może pojawić się również przy czynnościach, które pozornie mają charakter typowo cywilnoprawny lub właścicielski.

Analizy wymagają w szczególności:

• dokapitalizowanie spółki prowadzącej klub sportowy;
• objęcie udziałów lub akcji;
• pożyczka, poręczenie albo gwarancja;
• odroczenie terminu płatności czy umorzenie należności;
• konwersja zadłużenia na kapitał;- sprzedaż lub najem nieruchomości;
• udostępnienie stadionu, hali lub innych obiektów na warunkach preferencyjnych;
• restrukturyzacja zobowiązań klubu pozostającego w trudnej sytuacji finansowej.

Samo wskazanie, że klub promuje miasto, integruje mieszkańców albo posiada bogatą tradycję, nie przesądza o rynkowym charakterze transakcji. Takie cele mogą uzasadniać działania publiczne, ale nie zastępują analizy właściwej dla aktywności gospodarczej JST.

Przeczytaj także: Hałas z imprez masowych wciąż bez skutecznych regulacji

Pytanie, które powinien zadać samorząd

Istotą testu prywatnego inwestora — market economy investor principle, MEIP — jest odpowiedź na pytanie: „Czy racjonalny prywatny inwestor, działający w normalnych warunkach rynkowych, podjąłby taką samą decyzję?

Jeżeli odpowiedź jest twierdząca, a warunki transakcji dają się obronić w kategoriach ekonomicznych, wsparcie może nie stanowić pomocy państwa. Nie wystarcza jednak ogólne przekonanie, że inwestycja „ma sens”. JST powinna wykazać, że oczekiwany zwrot, poziom ryzyka i przyjęte zabezpieczenia odpowiadają realiom rynku.

W tym miejscu warto odróżnić rolę inwestora od roli wierzyciela. Inwestor ocenia, czy zaangażowany kapitał może przynieść adekwatny zwrot. Wierzyciel analizuje natomiast, które rozwiązanie pozwoli odzyskać możliwie największą część długu.

Dla przykładu: zadłużony klub może nie być dobrym obiektem dla nowej inwestycji kapitałowej, ale restrukturyzacja jego zobowiązań może być ekonomicznie racjonalna, jeżeli porównanie wariantów wykaże, że pozwoli odzyskać więcej niż natychmiastowa egzekucja lub likwidacja. Warunkiem jest jednak wiarygodna analiza, a nie założenie, że „klub trzeba uratować”.

Analiza musi powstać przed decyzją

Podstawową zasadą bezpiecznego działania jest analiza „ex ante”. Powinna ona zostać przeprowadzona i utrwalona w dokumentacji przed podjęciem decyzji przez organ JST lub spółkę komunalną.

Późniejsze uzasadnienie decyzji nie zastąpi analizy inwestycyjnej. Dokumentacja powinna pokazywać, jakie dane, prognozy i informacje były dostępne decydentowi w chwili podejmowania zobowiązania. W praktyce może to obejmować:

• biznesplan i prognozę przepływów pieniężnych;
• analizę rentowności oraz oczekiwanej stopy zwrotu;
• wycenę udziałów lub akcji;
• porównanie z podobnymi transakcjami rynkowymi;
• ocenę majątku, marki i potencjału przychodowego klubu;
• analizę zadłużenia, płynności i zabezpieczeń;
• ocenę alternatywnych wariantów działania JST.

Najczęściej wykorzystywane metody to benchmarking — porównanie z podobnymi warunkami rynkowymi — oraz analiza rentowności, w tym model zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF). W zależności od rodzaju transakcji istotne mogą być także rating kredytowy, wartość zabezpieczeń i realność planu naprawczego.

Stadion to nie zawsze klub

Szczególnej ostrożności wymaga finansowanie infrastruktury sportowej. Budowa, modernizacja albo utrzymanie stadionu nie musi automatycznie oznaczać finansowania konkretnego klubu. Samorząd może realizować funkcję publiczną związaną z dostępem mieszkańców do infrastruktury oraz organizacją wydarzeń.

Należy jednak wyraźnie oddzielić funkcję publiczną obiektu od komercyjnej działalności jego użytkownika. Gdy profesjonalny klub otrzymuje dostęp do stadionu na warunkach korzystniejszych niż rynkowe, może uzyskać selektywną korzyść ekonomiczną. Kluczowe są więc transparentne, niedyskryminacyjne i rynkowo uzasadnione zasady korzystania z infrastruktury.

Podobny problem dotyczy czynszu. Preferencyjna obniżka opłat może być dopuszczalna, jeżeli wynika z obiektywnej analizy ekonomicznej, porównania z rynkiem albo racjonalnego planu restrukturyzacji. Nie może natomiast stać się trwałym mechanizmem finansowania strat klubu bez adekwatnego uzasadnienia.

Ryzyko „płatnika ostatniej szansy”

Jednym z największych zagrożeń jest tzw. miękkie ograniczenie budżetowe. Powstaje ono wtedy, gdy klub zakłada, że samorząd zawsze pokryje jego stratę — niezależnie od wyników ekonomicznych, jakości zarządzania czy realizacji wcześniejszych planów naprawczych.

Skutkiem jest osłabienie dyscypliny finansowej, przeniesienie ryzyka biznesowego na budżet JST oraz utrwalenie modelu, który nie daje podstaw do długofalowej stabilności. Każda kolejna interwencja może też zwiększać ryzyko prawne i utrudniać wykazanie, że samorząd zachowuje się jak podmiot rynkowy.

Negatywny wynik testu prywatnego inwestora nie oznacza automatycznie zakazu wsparcia. Oznacza jednak, że nie można traktować transakcji jako czysto rynkowej. Należy wtedy zbadać, czy występuje pomoc państwa oraz czy można zastosować właściwą podstawę prawną i procedurę pomocy publicznej. Zaniechanie tej oceny może prowadzić do zakwestionowania wsparcia, a w konsekwencji — do obowiązku jego zwrotu wraz z odsetkami.

Dokumentacja chroni samorząd

Samorząd nie powinien rezygnować ze wspierania sportu w obawie przed złożonością reguł pomocy publicznej. Powinien natomiast rozdzielać rolę podmiotu realizującego cel publiczny od roli inwestora, wierzyciela czy właściciela majątku.

Bezpieczny model działania wymaga ustalenia charakteru transakcji, zbadania statusu klubu jako przedsiębiorstwa, wykonania analizy ex ante, porównania warunków z rynkiem, zabezpieczenia interesu JST oraz późniejszego monitorowania realizacji umowy. Samorząd powinien być inwestorem rzeczywistym, działającym na podstawie danych, zdefiniowanego ryzyka i dokumentacji,  a nie inwestorem wyłącznie z nazwy.

Rafał Kolano, radca prawny, Zespół Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Kolano