Ryszard Markiewicz

Gdy porównujemy prawdziwy fotel Le Corbusiera z betonowym fotelem Zwicky'ego, to uznając, że pierwszy z nich jest utworem, trudno kwestionować, że fotel Zwicky'ego przejmuje elementy twórcze z wzorca (kształt metalowego rusztowania oraz proporcje i układ „poduszek”). A jeżeli jest tak - to powstaje pytanie, czy korzystanie z fotelu Zwicky'ego narusza prawa autorskie do fotela Le Corbusiera - pisze prof. Ryszard Markiewicz w czwartej wypowiedzi z cyklu "Dopowiedzenia".

AI moim zdaniem obnaża słabość, a nawet fikcjonalność, w istocie metaforycznych kryteriów stosowanych przez Trybunał Sprawiedliwości przy definiowaniu utworu, takich jak: „odzwierciedlenie osobowości autora”, „osobowość znajduje odzwierciedlenie w wyborach i samej pracy”, „piętno osobowości twórcy w dziele”, zaznaczenie "osobistego charakteru" dzieła. O pułapce zastawionej przez AI na klasyczną ochronę autorską pisze prof. Ryszard Markiewicz w trzeciej części cyklu „Dopowiedzenia”.

Współcześnie dyskutowany jest problem, kiedy współudział człowieka i AI uzasadnia stwierdzenie istnienia utworu w rozumieniu prawa autorskiego. Możliwe tu są bardzo różne sytuacje. Od wykorzystywania AI tylko do korekty tekstu, jego tłumaczenia lub poprawy stylu, co nie eliminuje ochrony autorskiej, aż do wytworzenia przez AI obrazu lub dzieła muzycznego na „zadany temat”, które nie podlegają ochronie autorskiej - pisze prof. Ryszard Markiewicz w ramach cyklu „Dopowiedzenia”.

Amerykańskie spory związane z wykorzystaniem banana w dziele sztuki są dobrym pretekstem dla rozważań w sprawie kryteriów utworu na gruncie polskiego (europejskiego) prawa autorskiego. Niewątpliwie sprawa dzieła (instalacji) pt. „Comedian” Maurizio Cattelana, sprzedanego za 6,24 mln dolarów, wzbudza moją największą irytację - pisze prof. Ryszard Markiewicz, rozpoczynając cykl „Dopowiedzenia”.

W cieniu gorących dyskusji sejmowych nad wynagrodzeniami za streaming i wzmocnieniem nowego prawa pokrewnego wydawców nie wzbudziła uwagi zasadnicza zmiana generalnej regulacji prawa twórcy do wynagrodzenia. Najogólniej ujmując: zrobiono to nieudolnie, ale przynajmniej w części transponowano tu dyrektywę 2019/790, słusznie istotnie wzmacniając prawo twórcy do wynagrodzenia - pisze prof. Ryszard Markiewicz. 

Dozwolony użytek nie może naruszać normalnego wykorzystania dzieła ani powodować nieuzasadnionej szkody dla słusznych interesów podmiotów praw autorskich. Nasuwa się pytanie, czy w tak liberalnym podejściu nie dochodzi jednak do zakłócenia równowagi między zapewnieniem swobody twórczości a ochroną praw autorskich - pisze prof. dr hab. Ryszard Markiewicz.

​Jednym z ważnych zagadnień związanych z prounijną wykładnią jest pytanie, kiedy należy nie stosować przepisu prawa krajowego, który jest sprzeczny z prawem Unii Europejskiej. Kwestii tej dotyczy ważne orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Thelen z 2022 roku. Wynika z niego m.in., że prounijna wykładnia nie może dokładać jednostce dodatkowych obowiązków.

Projektowane przepisy o wynagrodzeniach twórców audiowizualnych wprowadzą niespotykaną i nadmierną regulację przyznającą prawo do wynagrodzenia twórcom utworów audiowizualnych za ich eksploatację w internecie, ryzykowną gospodarczo ze względu na obowiązek wypłat za granicę, bez zapewnienia odpowiednich świadczeń wzajemnych - twierdzi prof. Ryszard Markiewicz. 

Jest ryzyko, że projektowane przepisy o wynagrodzeniach nie zapewnią twórcom odpowiedniego i proporcjonalnego wynagrodzenia. Niewątpliwie konieczny jest wyraźny przepis konstytuujący tego rodzaju prawo twórców, powiązany z normą uznającą nieważność postanowień umowy sprzecznych z tą regułą i zasadami odpowiedniej korekty umowy - twierdzi prof. Ryszard Markiewicz.

Warto wiedzieć, czym się różni pastisz od parodii. Tym bardziej że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uzna go zapewne za autonomiczne pojęcie unijnego prawa i przedstawi wiążący dla krajów członkowskich sposób rozumienia pastiszu. Mam nadzieję, że będzie to szerokie rozumienie, co wpłynie na poszerzenie swobody twórczej - pisze prof. Ryszard Markiewicz.