1. Wprowadzenie
2. Zakres art. 15e i definicje
3. Odstępstwa w odniesieniu do projektów dotyczących sieci lub magazynowania
4. Identyfikacja specjalnych obszarów infrastruktury
4.1. Plany rozwoju sieci
4.2. Współpraca transgraniczna w zakresie wyznaczania obszarów sieci i magazynowania dla infrastruktury transgranicznej
4.3. Ocena potrzeb w zakresie elastyczności
4.4. Aspekty środowiskowe
4.5. Integracja odnawialnych źródeł energii
4.6. Połączenie między obszarami przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych a obszarami dla infrastruktury sieci i magazynowania
4.7. Udział społeczeństwa
4.8. Planowanie obszarów morskich
4.9. Wykorzystanie narzędzi cyfrowych do wspierania wdrażania
5. Ocena występowania znaczącego oddziaływania na środowisko
5.1. Narzędzia współpracy i wsparcia służące identyfikacji znaczącego oddziaływania na środowisko
5.2. Zbiór środków łagodzących wpływ na środowisko
5.2.1. Środki łagodzące
5.3. Środki kompensacyjne
5.4. Kontrola projektów w specjalnych obszarach infrastruktury
1. Wprowadzenie
Jak wskazano w unijnym planie działania na rzecz sieci 1 , w Pakcie dla czystego przemysłu i w Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii, przyspieszenie wprowadzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych oraz jej włączenie do systemu elektroenergetycznego mają szczególne znaczenie dla zapewnienia stałych i bezpiecznych dostaw czystej i przystępnej cenowo energii. W tym kontekście kluczowym wskaźnikiem efektywności jest instalacja 100 GW dodatkowej mocy wytwórczej energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych rocznie do 2030 r. Zarówno w Pakcie dla czystego przemysłu, jak i w Planie działania na rzecz przystępnej cenowo energii jako istotny aspekt osiągnięcia tych celów wskazano konieczność skrócenia czasu wydawania zezwoleń na wdrażanie projektów dotyczących sieci, magazynowania energii i odnawialnych źródeł energii. Z doświadczeń z różnych regionów wynika, że szybkie wdrożenie zasad wydawania zezwoleń określonych w rozporządzeniu w sprawie sytuacji nadzwyczajnej i w zmienionej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej 2 przełożyło się na przyspieszone wdrażanie odnawialnych źródeł energii 3 .
W październiku 2023 r. na mocy art. 15e 4 zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej wprowadzono koncepcję obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania niezbędnej do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego. Aby osiągnąć cele w zakresie klimatu i energii odnawialnej, państwa członkowskie mogą wprowadzić odstępstwa od obowiązku przeprowadzenia niektórych rodzajów ocen wpływu na środowisko w odniesieniu do projektów dotyczącym infrastruktury energetycznej i magazynowania energii zlokalizowanych na takich obszarach, jeżeli spełnione są warunki określone w art. 15e, co ma znacznie skrócić terminy wydawania zezwoleń, zwłaszcza w odniesieniu do projektów dotyczących infrastruktury energetycznej, w przypadku których procedura może trwać od dwóch 5 do nawet siedemnastu 6 lat.
Biorąc pod uwagę, że znaczne ilości energii odnawialnej są gotowe do włączenia do sieci, a także z uwagi na przewidywany wzrost produkcji energii odnawialnej mający na celu osiągnięcie celów klimatycznych i energetycznych do 2030 r. oraz celu neutralności klimatycznej do 2050 r., jak również kluczowy wpływ technologii elektryfikacji na zwiększenie konkurencyjności naszych gałęzi przemysłu, niezwykle istotny jest terminowy rozwój infrastruktury energetycznej. W związku z tym państwa członkowskie powinny jak najlepiej wykorzystać przepisy art. 15e, aby skrócić czas potrzebny na przeprowadzenie wymaganych ocen. Przepis ten nie nakłada obowiązku wyznaczania specjalnych obszarów infrastruktury na potrzeby rozwoju projektów dotyczących sieci i magazynowania. Komisja zachęciła jednak państwa członkowskie do skorzystania z tej możliwości.
W dniu 28 listopada 2023 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat w sprawie unijnego planu działania na rzecz sieci 7 , w którym zobowiązała się do opublikowania wytycznych dotyczących wyznaczania specjalnych obszarów infrastruktury na potrzeby realizacji projektów dotyczących sieci i magazynowania zgodnie z art. 15e zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Niniejsze wytyczne mają na celu wspieranie procesu identyfikacji i wyznaczania oraz ujednolicenie podejścia w całej UE poprzez upowszechnianie najlepszych praktyk.
Niektóre państwa członkowskie aktywnie przygotowują się do wyznaczenia specjalnych obszarów infrastruktury, podczas gdy inne priorytetowo traktują obowiązkową transpozycję i wdrożenie zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, w szczególności jej art. 15c dotyczącego obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, a następnie planują wyznaczyć specjalne obszary infrastruktury na podstawie zebranych doświadczeń. Aby wyznaczyć specjalne obszary infrastruktury, państwa członkowskie powinny w miarę możliwości wykorzystywać obszary, na których nie przewiduje się znaczącego wpływu na środowisko, w przypadku gdy taki wpływ można złagodzić lub, jeżeli nie jest to możliwe, zrekompensować. W tym celu należy wziąć pod uwagę praktyczne wytyczne i najlepsze praktyki określone w wytycznych Komisji Europejskiej dotyczących infrastruktury przesyłu energii oraz unijne prawodawstwo w dziedzinie ochrony przyrody 8 , a także wszystkie inne istotne dokumenty zawierające wytyczne i najlepsze praktyki, które są już dostępne.
Celem niniejszych wytycznych jest udzielenie państwom członkowskim wsparcia w wyznaczaniu obszarów, na których można rozwijać infrastrukturę sieci i magazynowania z wykorzystaniem usprawnionych procesów oceny wpływu na środowisko. Wskazano szereg przykładów i najlepszych praktyk, które mają pomóc państwom członkowskim w ocenie znaczącego wpływu na środowisko i ustaleniu, czy taki wpływ można odpowiednio złagodzić lub, jeżeli nie jest to możliwe, zrekompensować. Przedstawiono również przykłady środków łagodzących oraz wymogów projektowych, konstrukcyjnych i eksploatacyjnych. Ponadto wytyczne obejmują przegląd nieprzewidzianego znaczącego wpływu na środowisko i opisują możliwe środki łagodzące i kompensacyjne.
Instrument Wsparcia Technicznego oferuje państwom członkowskim, na ich wniosek, dostosowaną do potrzeb pomoc w projektowaniu i wdrażaniu kluczowych inwestycji i reform w zakresie infrastruktury sieci i magazynowania niezbędnych do włączenia energii ze źródeł odnawialnych do systemu elektroenergetycznego. Ponadto w kilku planach odbudowy i zwiększania odporności państw członkowskich przewidziano środki mające na celu wsparcie procedur i kroków niezbędnych do identyfikacji i wyznaczenia specjalnych obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania, na przykład na Litwie i w Portugalii. Zachęca się państwa członkowskie do jak najlepszego wykorzystania tych możliwości finansowania, które pozwolą tym państwom zwiększyć zdolności administracyjne w zakresie tworzenia specjalnych obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania oraz, w ujęciu ogólnym, usprawnienia procedur wydawania zezwoleń.
W wytycznych podkreślono znaczenie wewnętrznej koordynacji w wyznaczaniu obszarów pomiędzy istniejącymi i przewidywanymi krajowymi planami i strategiami. Obejmuje to rozważenie aspektów ekonomicznych i środowiskowych już uwzględnionych w różnych procesach planowania, w które ściśle zaangażowane są społeczeństwo, społeczności oraz przemysł. Zachęca się państwa członkowskie, aby priorytetowo traktowały regiony, które mogą wspierać i uzupełniać obszary przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych lub obszary o przeciążonej lub niewystarczającej przepustowości sieci, stanowiące wąskie gardła w łączeniu produkcji energii odnawialnej z ośrodkami zapotrzebowania, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów przemysłowych i miejskich o znacznych przyszłych potrzebach w zakresie elektryfikacji. Niniejsze wytyczne przygotowano na podstawie nieformalnych ukierunkowanych konsultacji z zainteresowanymi stronami, które przeprowadzono w okresie od 8 listopada 2024 r. do 9 grudnia 2024 r. Komisja otrzymała informacje od 39 zainteresowanych stron. szesnastu operatorów systemów energetycznych, dziewięciu stowarzyszeń branżowych i organizacji pozarządowych, ośmiu przedsiębiorstw energetycznych, pięciu organów publicznych i jednego organu regulacyjnego ds. energetyki.
Niniejszy dokument ma służyć wyłącznie jako wytyczne. Moc prawną ma wyłącznie tekst prawodawstwa UE. Wiążąca wykładnia przepisów unijnych leży w wyłącznej kompetencji Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Opinie wyrażone w niniejszych wytycznych nie przesądzają o stanowisku, jakie Komisja może zająć przed Trybunałem Sprawiedliwości.
2. Zakres art. 15e i definicje
Na potrzeby art. 15e przez "infrastrukturę sieci" należy rozumieć każdy projekt wdrażający aktywa związane z przesyłem i dystrybucją energii elektrycznej, które to aktywa mają zasadnicze znaczenie dla efektywnego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego 9 , w tym, w miarę możliwości, aktywa transgraniczne.
Przez "infrastrukturę magazynowania" należy rozumieć wszystkie aktywa służące do magazynowania energii na poziomie przesyłu i dystrybucji 10 .
Art. 15e ma zastosowanie do projektów dotyczących sieci i magazynowania, które są niezbędne do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego, a zatem z wyłączeniem inwestycji w sieci związane z nośnikami energii innymi niż energia elektryczna. Ponadto, jako że system elektroenergetyczny łączy produkcję, magazynowanie, przesył, dystrybucję i zużycie, a energia elektryczna przepływa wszędzie tam, gdzie jest to możliwe ze względu na przepustowość sieci, wszystkie inwestycje w aktywa infrastrukturalne stanowiące część systemu elektroenergetycznego należy rozumieć jako niezbędne do włączenia energii ze źródeł odnawialnych. Dotyczy to niemal całej infrastruktury sieci elektroenergetycznej, ale także magazynów energii, które zapewniają elastyczność systemu, umożliwiając włączenie większych ilości energii odnawialnej. Art. 15e nie należy jednak rozumieć jako obejmującego również specjalną infrastrukturę mającą na celu włączenie mocy wytwórczych ze źródeł nieodnawialnych.
Ponadto należy dokonać rozróżnienia między projektami dotyczącymi sieci i magazynowania niezbędnymi do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego, które wchodzą w zakres art. 15e, a "powiązaną infrastrukturą", "położonymi na tym samym obszarze magazynami energii" lub "aktywami niezbędnymi do przyłączenia elektrowni i obiektów magazynowania energii odnawialnej do sieci", które są ściśle połączone z instalacjami produkcyjnymi i do których odniesiono się w innych przepisach zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej. Pojęcia "powiązanej infrastruktury", "położonych na tym samym obszarze magazynów energii" lub "aktywów niezbędnych do przyłączenia elektrowni i obiektów magazynowania energii odnawialnej do sieci" powinny obejmować infrastrukturę energetyczną bezpośrednio związaną z projektami dotyczącymi energii odnawialnej, w tym całą infrastrukturę niezbędną do przyłączenia instalacji energii odnawialnej do istniejącej sieci, ale również wszystkie wzmocnienia i rozbudowę istniejącej sieci, w tym w zakresie cyfryzacji i modernizacji, umożliwiające przesyłanie energii wytworzonej przez instalacje energii odnawialnej do odbiorców 11 . Powinno to obejmować większość niezbędnych inwestycji w sieci dystrybucyjne, bez wykluczania niezbędnych inwestycji w sieci przesyłowe. W tym kontekście znaczna liczba nowych inwestycji i wzmocnień sieci mogłaby już skorzystać z usprawnionych procedur wydawania zezwoleń, jeżeli znajdują się one na obszarze przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Specjalne obszary infrastruktury, o których mowa w art. 15e, obejmują sieci elektroenergetyczne, które nie są bezpośrednio powiązane z instalacjami energii odnawialnej, ale stanowią część ogólnego systemu elektroenergetycznego, ponieważ cały system elektroenergetyczny funkcjonuje w sposób połączony, a włączenie energii odnawialnej wymaga inwestycji związanych z przyłączeniem, przesyłem i zużyciem energii odnawialnej, a także z aktywami w zakresie elastyczności. W związku z tym jeżeli w danym państwie członkowskim istnieje potrzeba zwiększenia zakresu włączenia energii odnawialnej, większość elementów systemu jest de facto niezbędna do realizacji tego celu, a specjalne obszary infrastruktury w rozumieniu art. 15e mogłyby obejmować wszystkie rodzaje inwestycji związanych z odpowiednim funkcjonowaniem, wzmacnianiem lub rozbudową systemu elektroenergetycznego. Ponadto w odniesieniu do magazynów energii zakres art. 15e obejmuje magazyny energii, które "są niezbędne do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego", ale które nie znajdują się w tym samym miejscu co instalacje energii odnawialnej, tj. obiekty magazynowania, które nie są połączone z obiektem wytwarzającym energię odnawialną i nie są podłączone do tego samego punktu dostępu do sieci.
Tak zwane samodzielne instalacje magazynowania energii, które naprzemiennie pobierają z sieci i przesyłają do sieci energię elektryczną, stanowią kluczowy element dalszego włączania energii odnawialnej w systemie elektroenergetycznym i gwarantują, że system będzie w każdej chwili w pełni korzystał z potencjału wytwarzania energii odnawialnej. Chociaż teoretycznie instalacja magazynowania mogłaby pobierać energię elektryczną w okresach wzmożonej produkcji energii ze źródeł kopalnych, rynki energii elektrycznej tworzą silne zachęty, aby instalacje magazynowania działały w sposób, który maksymalizuje włączanie energii ze źródeł odnawialnych, ponieważ ceny są najniższe, gdy rośnie produkcja energii ze źródeł odnawialnych, i najwyższe, gdy w koszyku energetycznym dominuje produkcja energii ze źródeł kopalnych.
https://energy.ec.europa.eu/publications/recommendation-and-guidance-speeding-permit-granting-renewable-energy-and-related- infrastructure_pl.
Instalacje magazynowania energii elektrycznej za punktem pomiarowym, które dzielą punkt przyłączenia z odbiorcą energii elektrycznej, niezależnie od tego, czy jest to budynek, czy też zakład przemysłowy, mogą również odgrywać rolę we wspieraniu włączenia energii ze źródeł odnawialnych, w zależności od konkretnych okoliczności. Jest to oczywiste w przypadku magazynów energii połączonych z instalacjami wytwarzającymi energię ze źródeł odnawialnych za punktem pomiarowym. Jednak do włączenia odnawialnych źródeł energii mogą przyczynić się nawet magazyny energii, które nie są podłączone do instalacji wytwarzającej energię ze źródeł odnawialnych. Na przykład dzięki magazynowaniu energii za punktem pomiarowym odbiorcy przemysłowi mogą przenieść zużycie na godziny, w których wytwarzana jest duża ilość energii ze źródeł odnawialnych, a ceny są niskie, przyczyniając się w ten sposób do włączenia energii odnawialnej.
W niniejszym dokumencie termin "oceny wpływu na środowisko" należy rozumieć jako ogólny termin obejmujący wszystkie oceny, jakie mogą być wymagane przez krajowe organy ochrony środowiska w celu wydania zezwolenia i pozwoleń niezbędnych do realizacji projektu, takie jak na przykład:
– oceny oddziaływania na środowisko (OOŚ) wyszczególnione w dyrektywie w sprawie OOŚ 12 ;
– strategiczna ocena oddziaływania na środowisko (SOOŚ) wyszczególniona w dyrektywie w sprawie SOOŚ 13 ;
– ocena na podstawie ramowej dyrektywy wodnej w celu ustalenia, czy przedsięwzięcie może pogorszyć stan jednolitej części wód 14 ; oraz
– odpowiednie oceny (AA) wyszczególnione w dyrektywie siedliskowej 15 .
W art. 15e zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej podmioty realizujące projekty dotyczące sieci i magazynowania określa się mianem "operatora". Skoro w niektórych przypadkach operator nie musi być promotorem projektu dotyczącego sieci lub magazynowania, tj. podmiotem odpowiedzialnym za wydawanie zezwoleń na realizację projektu i jego rozwój, w niniejszych wytycznych stosuje się termin "projektodawca" w odniesieniu do każdego podmiotu odpowiedzialnego za rozwój lub eksploatację projektu dotyczącego sieci lub magazynowania.
3. Odstępstwa w odniesieniu do projektów dotyczących sieci lub magazynowania
W przypadku gdy zgodnie z warunkami określonymi w art. 15e ust. 1 utworzone zostaną specjalne obszary infrastruktury, na mocy art. 15e ust. 2 państwa członkowskie mogą wykluczyć zlokalizowane na tych obszarach projekty dotyczące sieci i magazynowania niezbędne do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego z:
– OOŚ wymaganych na mocy art. 2 ust. 1 dyrektywy OOŚ w odniesieniu do przedsięwzięć dotyczących sieci i magazynowania,
– odpowiednich ocen ich skutków dla obszarów Natura 2000 zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej, oraz
– oceny ich wpływu na ochronę gatunków zgodnie z art. 12 ust. 1 dyrektywy siedliskowej i art. 5 dyrektywy ptasiej 16 , jeżeli takie oceny są wymagane na mocy prawa krajowego w celu wypełnienia obowiązków wynikających z wyżej wymienionych artykułów.
Państwa członkowskie mogą przyznawać takie odstępstwa w uzasadnionych przypadkach, w tym gdy jest to potrzebne do przyspieszenia wdrażania energii odnawialnej, aby osiągnąć cele w zakresie klimatu i energii odnawialnej, oraz poprzez wykazanie, że projekty wyraźnie wchodzą w zakres odstępstw określonych w art. 15e ust. 2. Ze względu na fakt funkcjonowania systemu elektroenergetycznego w sposób połączony odstępstwa te mogłyby de facto obejmować wiele różnych projektów w obszarach związanych z rozwojem, rozbudową lub udoskonaleniem sieci przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej oraz rozwiązaniami w zakresie magazynowania. W każdym razie oczekuje się, że państwa członkowskie będą uzasadniać przyznane odstępstwa.
Takie odstępstwa nie mają jednak zastosowania w przypadku projektów, które mogą powodować znaczące skutki w środowisku innego państwa członkowskiego (zob. pkt 5), lub na żądanie państwa członkowskiego, które może być dotknięte takimi skutkami, jak określono w art. 7 dyrektywy 2011/92/UE. Ponadto ustalenie prawdopodobnych znaczących skutków w środowisku w innym państwie członkowskim nie jest powiązane z transgranicznym charakterem projektu ani ze znaczącymi transgranicznymi skutkami z perspektywy polityki energetycznej, jak ma to miejsce w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania lub projektów będących przedmiotem wzajemnego zainteresowania wybranych na podstawie rozporządzenia (UE) 2022/869. W ocenie, czy zastosowanie mają odstępstwa przewidziane w art. 15e ust. 2 zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, uwzględnia się jedynie prawdopodobny znaczący wpływ na środowisko, nie zaś skutki w odniesieniu do innych polityk UE. Państwa członkowskie powinny ocenić, czy inwestycje infrastrukturalne, w tym projekty transgraniczne, można zaplanować w taki sposób, aby uniknąć prawdopodobnego znaczącego wpływu na środowisko w innym państwie członkowskim.
Należy zauważyć, że w przypadku infrastruktury sieci i magazynowania finansowanej ze środków polityki spójności lokalizacja takiej infrastruktury na specjalnym obszarze infrastruktury nie zwalnia z obowiązków wynikających z rozporządzenia (UE) 2021/1060 17 , w szczególności w odniesieniu do zasady "nie czyń poważnych szkód" przewidzianej w art. 9 ust. 4 tego rozporządzenia oraz uodpornienia infrastruktury na zmiany klimatu, jak przewidziano w art. 73 ust. 2 lit. j) tego rozporządzenia.
4. Identyfikacja specjalnych obszarów infrastruktury
Specjalne obszary infrastruktury należy rozumieć jako obszary geograficzne, obwody lub korytarze, w obrębie których można rozwijać infrastrukturę sieciową i magazyny energii niezbędne do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego i w przypadku których nie oczekuje się, że taki rozwój będzie miał znaczący wpływ na środowisko. Specjalne obszary infrastruktury mogą również obejmować obszary, w których taki wpływ na środowisko można odpowiednio złagodzić lub, jeżeli nie jest to możliwe, zrekompensować w ramach art. 15e.
Wzajemne oddziaływanie środków zapobiegawczych, łagodzących i kompensacyjnych oznacza, że w praktyce istnieje niewiele ograniczeń w odniesieniu do terytorium państw członkowskich, które można wyznaczyć jako specjalne obszary infrastruktury zgodnie z warunkami określonymi w art. 15e, tj. o ile państwa członkowskie określą odpowiednie środki łagodzące, a jeśli łagodzenie nie jest możliwe, środki kompensacyjne w ramach tego przepisu, oraz zapewniają synergię z wyznaczaniem obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Jeżeli chodzi o projekty dotyczące sieci, specjalne obszary infrastruktury powinny omijać obszary Natura 2000 i obszary wyznaczone w ramach krajowych systemów ochrony przyrody i różnorodności biologicznej, chyba że ze względu na specyfikę projektów sieciowych nie istnieją proporcjonalne alternatywy dla realizacji takich projektów, biorąc pod uwagę cele danego obszaru, natomiast w przypadku projektów dotyczących magazynowania należy omijać obszary Natura 2000 i obszary wyznaczone w ramach krajowych systemów ochrony. Dotyczy to całkowitego wyłączenia tych obszarów w przypadku magazynów energii i odwracalnego wyłączenia w przypadku projektów dotyczących sieci, jak wyjaśniono poniżej.
Specjalne obszary infrastruktury nie muszą być ciągłe ani połączone i mogą być wyznaczone w różnych regionach terytorium danego państwa członkowskiego, na przykład w przypadku infrastruktury transgranicznej, w stosownych przypadkach.
Zgodnie z art. 15e ust. 1 w odniesieniu do wyznaczania tych obszarów wymaga się, aby:
– plany wyznaczające specjalne obszary infrastruktury podlegały strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko oraz odpowiednim ocenom, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że obszary te będą miały wpływ na obszar Natura 2000 18 ; oraz
– w planach wyznaczających obszary uwzględnić odpowiednie i proporcjonalne przepisy, w tym dotyczące proporcjonalnych środków łagodzących, które umożliwiają wdrożenie odnośnych projektów w taki sposób, aby uniknąć ewentualnego niepożądanego wpływu na środowisko lub, jeżeli nie jest to możliwe, znacznie je ograniczyć, oraz
– w trakcie przygotowywania planów przeprowadzić konsultacje z odpowiednimi operatorami systemów infrastruktury.
Przy ustalaniu priorytetów dotyczących obszarów rozwoju infrastruktury energetycznej należy kierować się strategicznym włączeniem odnawialnych źródeł energii, projektami elektryfikacji, potrzebami praktycznymi, planami rozwoju sieci, względami środowiskowymi, aspektami przystosowania się do zmiany klimatu w odniesieniu do przyszłych projektów dotyczących sieci i magazynowania oraz potrzebą zapewnienia synergii z wyznaczaniem obszarów przyspieszonego
rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Na szczeblu unijnym i krajowym istnieją różne procesy planowania i odwzorowywania aktywów służących do przesyłu, magazynowania i wytwarzania energii oraz potrzeb w zakresie dekarbonizacji transportu i przemysłu, które należy wziąć pod uwagę 19 . Należy zawsze zapewnić ścisłą zgodność między tymi istniejącymi procesami planowania a wyznaczeniem specjalnych obszarów infrastruktury. Obecne praktyki w zakresie koordynacji tych procesów wraz z wyznaczaniem obszarów infrastruktury różnią się w poszczególnych państwach UE.
Zgodnie z art. 15e ust. 2, jeżeli dane państwo członkowskie wyznaczyło obszary infrastruktury na podstawie innych ram przed dniem 20 listopada 2023 r. (np. zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady (UE) 2022/2577), oraz jeżeli plany dotyczące takich obszarów zostały poddane ocenie wpływu na środowisko zgodnie z dyrektywą w sprawie SOOŚ, odstępstwa określone w art. 15e ust. 2 mogą mieć również zastosowanie do projektów zlokalizowanych na tych obszarach. Dane państwo członkowskie zachowuje prawo do wyznaczenia dodatkowych lub odmiennych specjalnych obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania zgodnie z wymogami art. 15e.
Ponadto magazyny energii charakteryzują się pewną elastycznością pod względem lokalizacji, natomiast sieci mają długie trasy przebiegu, które nie dają żadnej lub niemal żadnej elastyczności pod względem lokalizacji. Zaleca się, aby na szczeblu krajowym wyznaczać specjalne obszary infrastruktury w taki sposób, aby omijać wysoce wrażliwe i wartościowe obszary różnorodności biologicznej, w tym sieci Natura 2000 i obszary chronione wyznaczone na szczeblu krajowym. Jeżeli jednak specjalne obszary infrastruktury pokrywają się z obszarami Natura 2000 lub obszarami wyznaczonymi w ramach krajowych systemów ochrony, państwa członkowskie, których to dotyczy, mogą zezwolić na rozwój infrastruktury sieci objętej zakresem art. 15e na tych obszarach wyłącznie pod warunkiem, że nie istnieją żadne proporcjonalne alternatywy.
Przy ocenie proporcjonalności państwa członkowskie powinny brać pod uwagę potrzebę zapewnienia opłacalności ekonomicznej, wykonalności oraz skutecznej i przyspieszonej realizacji projektu, aby można było szybko włączyć dodatkową moc wytwarzania energii odnawialnej do systemu energetycznego. Na obszarach, na których rozbudowa sieci stanowi niezbędny element rozwoju systemu elektroenergetycznego zgodnie z krajowym planowaniem sieci, państwa członkowskie mogą uznać, że projekty nie mają proporcjonalnych alternatyw w świetle celów obszaru. Jeżeli państwo członkowskie zastosuje się do wymogów wskazanych w art. 15e ust. 1 przy wyznaczaniu specjalnych obszarów infrastruktury, co oznacza, że wdrożone zostaną wszystkie odpowiednie zabezpieczenia, będzie mogło argumentować, że nie istnieją żadne proporcjonalne alternatywy dla obszarów Natura 2000 lub obszarów wyznaczonych w ramach krajowych programów ochrony pod względem lokalizacji rozwoju sieci. Państwa członkowskie mogłyby rozważyć różne warianty oceny, czy istnieją proporcjonalne alternatywy, na przykład w przypadku tras o określonej długości lub projektów morskich, takie jak aktywa hybrydowe lub infrastruktura łącząca projekty dotyczące energii odnawialnej bezpośrednio z lądem, ponieważ obszary, na których realizowane są takie projekty, zostały już zidentyfikowane i podlegają strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko w kontekście krajowych planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich.
Jeżeli z przeprowadzonych zgodnie z art. 6 ust. 3 dyrektywy siedliskowej odpowiednich ocen dla planu wyznaczającego specjalne obszary infrastruktury dla sieci wynika, że plan ten ma znaczący negatywny wpływ na obszary Natura 2000, plan może zostać zatwierdzony zgodnie z art. 6 ust. 4 dyrektywy, o ile spełnione są wszystkie zawarte w niej warunki. Oznacza to, że jeśli nie ma alternatywnych rozwiązań, a plan musi zostać zrealizowany ze względu na nadrzędny interes publiczny 20 , należy podjąć środki kompensacyjne konieczne do zapewnienia ochrony ogólnej spójności sieci Natura 2000. Komisja opublikowała obszerne wytyczne dotyczące stosowania art. 6 ust. 3 i 4 dyrektywy siedliskowej 21 .
Państwa członkowskie powinny dążyć do określenia obszarów priorytetowych, które umożliwiają niezbędne wzmocnienie i rozbudowę sieci po najniższych kosztach z gospodarczego, środowiskowego i społecznego punktu widzenia, oraz nadać im priorytet przy tworzeniu specjalnych obszarów infrastruktury. Obejmuje to ocenę wpływu na odporność na zmianę klimatu 22 . Przyjęte plany dotyczące specjalnych obszarów infrastruktury należy regularnie aktualizować, aby dostosowywać je do zmian w elementach istotnych dla opracowania planów i utrzymać ich zgodność z aktualizacjami tych elementów, takimi jak aktualizacje planów sieci lub innych planów lub programów wykorzystywanych do wyznaczania tych obszarów.
4.1. Plany rozwoju sieci
Wzajemne oddziaływanie między tymi obszarami infrastruktury a planami rozwoju sieci 23 ma kluczowe znaczenie w procesie identyfikacji. W art. 15e ust. 1 wymaga się, aby podczas przygotowywania planu wyznaczenia specjalnych obszarów infrastruktury państwa członkowskie konsultowały się z operatorami systemów przesyłowych i dystrybucyjnych.
W praktyce może być wskazane, aby podstawą wyznaczania obszarów były plany opracowane przez operatorów systemów; niemniej jednak, jeżeli proces wyznaczania zbiega się z opracowaniem nowego planu rozwoju sieci, proces ten może również poprzedzać i kształtować opracowywanie nowych planów we współpracy z operatorami systemów.
Na poziomie przesyłu w planach rozwoju sieci należy wskazać rozwój głównej infrastruktury przesyłowej, w tym połączeń wzajemnych, w ciągu najbliższych 10 lat, a także szczegółowo opisać inwestycje zaplanowane na najbliższe trzy lata. Plany te powinny być spójne z krajowym planem w dziedzinie energii i klimatu, a tym samym odzwierciedlać przyszłe zmiany w zakresie wytwarzania i obciążenia, a także rozwoju magazynowania, reakcji popytu i innych alternatyw dla rozwoju sieci. Na poziomie dystrybucji w planach rozwoju sieci należy określić planowane inwestycje związane z siecią na kolejne 5-10 lat, ze szczególnym uwzględnieniem głównej infrastruktury dystrybucyjnej niezbędnej do podłączenia nowej mocy wytwórczej i nowych obciążeń, w tym punktów ładowania pojazdów elektrycznych, a także portów i lotnisk, które w coraz większym stopniu będą zmierzać w kierunku elektryfikacji. W planie należy też zapewnić przejrzystość w zakresie usług zapewniających elastyczność średnio- i długoterminową, a także rozważyć alternatywy dla rozwoju sieci (takie jak elastyczność, w tym magazynowanie i reakcja popytu, lub innowacyjne technologie sieciowe).
Infrastruktura ładowania (dla pojazdów elektrycznych, ale również w portach i na lotniskach) odgrywa szczególną rolę wśród nowych obciążeń, które należy uwzględnić w planie rozwoju sieci. Jak wskazano w Planie działania dla europejskiego przemysłu motoryzacyjnego 24 , rozwój infrastruktury ładowania jest warunkiem wstępnym upowszechnienia pojazdów bezemisyjnych i kluczowym czynnikiem konkurencyjności europejskiego sektora motoryzacyjnego. W nadchodzących latach infrastruktura ładowania dwukierunkowego odegra kluczową rolę w zwiększeniu zakresu włączenia odnawialnych źródeł energii. W niektórych odpowiednich obiektach, takich jak bazy 25 , możliwi to pojazdom elektrycznym magazynowanie nadmiaru energii odnawialnej w okresach wzmożonej produkcji i przekazywanie jej z powrotem do sieci, kiedy popyt wzrośnie. Znaczenie infrastruktury ładowania dwukierunkowego odzwierciedlono w zmienionej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej, w szczególności w art. 20a, który dotyczy włączenia do systemu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. W związku z tym w planach rozwoju sieci należy uwzględnić planowane obszary rozwoju infrastruktury ładowania oraz infrastruktury sieci niezbędnej do rozwoju takiej infrastruktury, a w szczególności należy je brać pod uwagę przy określaniu obszarów sieci i magazynowania. Powinno to obejmować priorytetowe lokalizacje dla punktów ładowania pojazdów ciężkich, określonych w ramach inicjatywy na rzecz czystego korytarza transportowego 26 , która jest inicjatywą pilotażową z udziałem państw członkowskich w ramach nowego narzędzia koordynacji konkurencyjności UE.
Ta interakcja z planem rozwoju sieci zagwarantuje, że infrastruktura sieciowa będzie budowana w oparciu o potrzeby i potencjał w zakresie produkcji i konsumpcji, co korzystnie wpłynie na istniejące i przyszłe podłączenia do sieci. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę odległe harmonogramy rozwoju sieci, ważne jest, aby ramy czasowe w planach rozwoju sieci w możliwie największym stopniu wydłużyć poza okres 10 lat, a infrastrukturę planować w znacznie dłuższych horyzontach czasowych, które państwa członkowskie powinny uwzględnić przy wyznaczaniu obszarów sieci i magazynowania. W szczególności w odniesieniu do sieci przesyłowych energii morskiej państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę horyzont czasowy obejmujący co najmniej lata 2035-2040.
Ponadto priorytetem są także obszary przemysłowe wstępnie wyznaczone do zwiększenia elektryfikacji w nadchodzących latach, gdyż oczekuje się, że wygenerują one znaczny popyt na energię odnawialną. Porównywalnie duży potencjał w zakresie zintegrowanych rozwiązań infrastrukturalnych mają też obszary ekspansji miejskiej ze względu na rosnące potrzeby energetyczne w gęsto zaludnionych regionach.
W projektach dotyczących magazynowania interakcja z planami rozwoju sieci jest również kluczowa, ale mniej nakazowa. Oczekuje się, że plany rozwoju sieci nie będą wskazywać dokładnych lokalizacji, w których magazyny energii mają być podłączone do sieci, ale że będą zawierać istotne informacje dotyczące ograniczeń przesyłowych sieci, co pomoże promotorom projektów zidentyfikować najlepsze lokalizacje dla magazynów energii. Jeśli magazyny energii zostaną umieszczone w odpowiednich lokalizacjach, mogą przyczynić się do zmniejszenia ograniczeń przesyłowych sieci elektroenergetycznej oraz mogą stanowić alternatywę dla rozbudowy sieci.
Państwa członkowskie powinny również wziąć pod uwagę kwestie związane z planowaniem lokalnym, takie jak istniejące plany zagospodarowania przestrzennego, w tym plany dotyczące obiektów dziedzictwa kulturowego i urbanistyki, oraz wymogi w zakresie bezpieczeństwa sieci z perspektywy fizycznej i cyfrowej.
4.2. Współpraca transgraniczna w zakresie wyznaczania obszarów sieci i magazynowania dla infrastruktury transgranicznej
Szybkie wdrożenie infrastruktury odpowiadającej nowym potrzebom UE w zakresie transgranicznych mocy wytwórczych energii elektrycznej jest bardzo istotne w kontekście dokończenia budowy unii energetycznej. W związku z tym, w miarę możliwości zgodnie z art. 15e zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej, państwa członkowskie powinny ściśle współpracować w zakresie wyznaczania w pobliżu ich granic sieci i obszarów magazynowania, które mogą wchodzić w zakres art. 15e, aby przyspieszyć wdrażanie infrastruktury transgranicznej. Powinno to być możliwe w przypadku projektów, które prawdopodobnie nie będą miały znaczącego wpływu na środowisko w innym państwie członkowskim, nawet jeśli faktycznie mają charakter transgraniczny, jak opisano w sekcji 3.
W tym kontekście państwa członkowskie powinny współpracować oraz koordynować i dostosowywać swoje działania w zakresie wyznaczania obszarów, odpowiednich konsultacji z zainteresowanymi stronami, a także zbioru środków łagodzących wpływ na środowisko i ewentualnych środków kompensacyjnych stosowanych w przypadku występowania na tych obszarach znaczącego wpływu na środowisko, którego nie można uniknąć. Dla projektodawców transgranicznych niezwykle ważne jest, aby w zakresie rozwoju swoich projektów obowiązywały ich wyłącznie dostosowane wymagania.
4.3. Ocena potrzeb w zakresie elastyczności
Państwa członkowskie mogą łączyć informacje dotyczące optymalnej lokalizacji aktywów pochodzące z planów rozwoju sieci z informacjami pozyskanymi w ramach już toczącego się procesu, aby ocenić potrzeby swojego systemu elektroenergetycznego w zakresie elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi. Na potrzeby przeprowadzenia tych ocen przyjęto metodologię obowiązującą na szczeblu UE, w oparciu o przepisy rozporządzenia w sprawie rynku energii elektrycznej. Na tej podstawie państwa członkowskie dokonają oceny potrzeb swoich systemów elektroenergetycznych w zakresie elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi do 2030 r. Potrzeby te rozumie się w szczególności jako konieczność włączenia energii ze źródeł odnawialnych, co jest tożsame z celem dla obszarów infrastruktury określonych w art. 15e. Ocena potrzeb pozwoli na całościowe oszacowanie zakresu elastyczności, jaki musi być dostępny w danym państwie członkowskim do 2030 r. Ocena ta zostanie wykorzystana do przyjęcia celu orientacyjnego. W oparciu o ten proces oceny oczekuje się, że państwa członkowskie uzyskają szacunkowe dane na temat (i) przewidywanej pojemności magazynowej systemu elektroenergetycznego do 2030 r., oraz (ii) zapotrzebowania systemów na inne źródła elastyczności niezwiązanej z paliwami kopalnymi. Co prawda nie wszystkie magazyny energii zostaną zainstalowane na specjalnych obszarach infrastruktury, jednak taki proces oceny potrzeb powinien stanowić podstawę do wyznaczenia takich obszarów, ponieważ umożliwia oszacowanie całkowitej wymaganej pojemności magazynowej. Ponadto ocena obejmie aspekty lokalizacyjne uwzględniające zaangażowanie operatorów systemów przesyłowych i dystrybucyjnych.
4.4. Aspekty środowiskowe
Jeżeli obszary alternatywne zaspokajają te same potrzeby w zakresie rozwoju sieci i charakteryzują się porównywalnym poziomem rentowności (z ekonomicznego i systemowego punktu widzenia), należy nadać priorytet obszarowi o mniejszym oddziaływaniu. W związku z tym od państw członkowskich oczekuje się, że przy określaniu specjalnych obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania ocenią skutki, jakie mogą wyniknąć z rozwoju projektów dotyczących sieci i magazynowania na danych obszarach. Od samego początku należy preferować korytarze z istniejącą infrastrukturą,
takie jak linie przesyłowe lub trasy transportowe. Ich rozszerzenie ma pierwszeństwo przed tworzeniem nowych tras, ponieważ pozwala zminimalizować zakłócenia w środowisku i przyspieszyć realizację projektów. Ponadto państwa członkowskie powinny priorytetowo traktować obszary sztuczne i zabudowane, obszary, na których nadal prowadzona jest działalność gospodarcza, na przykład transportowa lub przemysłowa, lub tereny zdegradowane, które nie nadają się do wykorzystania w rolnictwie, ponieważ przewiduje się, że niepożądany wpływ na środowisko na tych obszarach będzie mniej znaczący niż na innych. Należy uwzględnić wnioski z poprzednich ocen wpływu na środowisko lub dane obejmujące dany obszar, jeżeli są dostępne.
Jeżeli chodzi o projekty w zakresie magazynowania, oczekuje się, że państwa członkowskie ocenią szczególną rolę elektrowni szczytowo-pompowych (PHS). Z perspektywy transformacji energetycznej PHS już teraz odgrywają kluczową rolę w wielu państwach członkowskich, a obecnie realizowanych jest wiele projektów mających na celu budowę dodatkowych mocy. Ponieważ projekty PHS wykorzystują wpływ grawitacji na masy wody, wymagają szczególnych warunków topograficznych i często do ich budowy wykorzystuje się istniejące zbiorniki. Innymi słowy, można je budować wyłącznie w określonych lokalizacjach i mają one bardzo konkretny wpływ na środowisko, który należy ocenić i starannie nim zarządzać.
Skoordynowane planowanie sieci, zdolności magazynowania i mocy wytwórczych energii ze źródeł odnawialnych powinno sprzyjać strategicznemu i kompleksowemu podejściu, w którym uwzględnia się ograniczenia wynikające z ochrony środowiska, ale również synergie, w tym związane z obszarami chronionymi lub obszarami, na których stosuje się środki odtworzenia. W tym kontekście, z punktu widzenia zapewnienia maksymalnej efektywności, kluczowe znaczenie ma wzmocnienie współpracy między właściwymi organami odpowiedzialnymi za wydawanie zezwoleń na aktywa sieciowe i aktywa wytwórcze oparte na odnawialnych źródłach energii.
4.5. Integracja odnawialnych źródeł energii
Priorytetowo należy traktować obszary położone w pobliżu obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, obszary o znacznym potencjale w zakresie energii odnawialnej, obszary o przeciążonej przepustowości sieci oraz obszary, na których występują ograniczenia przesyłowe, co stwarza wąskie gardła w dostarczaniu energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do ośrodków popytu i hamuje inwestycje w elektryfikację, na przykład przemysłu. Projekty dotyczące sieci i magazynowania w tych lokalizacjach mogą zmaksymalizować włączenie energii odnawialnej do sieci, zmniejszając ograniczenia i zwiększając efektywność.
Przy opracowywaniu planów wyznaczania specjalnych obszarów infrastruktury i magazynowania należy uwzględnić opinie komercyjnych promotorów projektów i społeczności energetycznych. Specjalna platforma lub system powinny umożliwiać promotorom projektów dotyczących energii odnawialnej sygnalizowanie potrzeb w zakresie przyłączenia do sieci już na etapie planowania projektu, co potencjalnie może wiązać się z koniecznością zaangażowania finansowego i przyspieszeniem procesów uzyskiwania zezwoleń.
4.6. Połączenie między obszarami przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych a obszarami dla infrastruktury sieci i magazynowania
Art. 15e ust. 1 stanowi, że celem obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania jest wsparcie i uzupełnienie obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. W szczególności w art. 15 ust. 1 lit. c) wskazano, że plan dotyczący obszarów infrastruktury musi zapewniać synergię z wyznaczaniem obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych. Jak już wspomniano, przy określaniu specjalnych obszarów infrastruktury państwa członkowskie powinny uwzględnić istniejące i planowane obszary przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, a także istniejącą infrastrukturę.
Jako specjalne obszary sieci należy wyznaczyć - jako minimum - obszary niezbędne do podłączenia obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych do sieci oraz do włączenia ich do systemu energetycznego. Są one szczególnie konieczne, jeżeli obszary przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych nie są w stanie pomieścić budowy wszystkich urządzeń sieciowych, które są niezbędne do integracji obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych.
Państwa członkowskie mogą wyznaczyć ten sam obszar jako obszar przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych oraz specjalny obszar infrastruktury sieci i magazynowania. Należy jednak spełnić różne wymagania określone w art. 15c i art. 15e. Jeden plan krajowy mógłby dotyczyć obu obszarów, ale musi zawierać odrębne i specjalne sekcje poświęcone infrastrukturze i odnawialnym źródłom energii.
W art. 15b zobowiązano państwa członkowskie do przeprowadzenia do dnia 21 maja 2025 r. mapowania obszarów niezbędnych do wniesienia krajowych wkładów w realizację ogólnego celu unijnego w zakresie energii odnawialnej wyznaczonego na 2030 r. Zgodnie z art. 15b ust. 2 lit. c) państwa członkowskie muszą uwzględnić na potrzeby celów mapowania m.in. "dostępność odpowiedniej infrastruktury energetycznej, w tym sieci, magazynów i innych narzędzi elastyczności lub możliwości stworzenia lub modernizacji tego rodzaju infrastruktury sieciowej i magazynowania". W związku z tym plany dotyczące specjalnych obszarów infrastruktury opracowane zgodnie z art. 15e powinny w idealnym przypadku opierać się na mapowaniu zrealizowanym według art. 15b ust. 2 zmienionej dyrektywy w sprawie odnawialnych źródeł energii, a nie na samodzielnym działaniu.
Jeżeli nie jest możliwe jednoczesne wyznaczenie specjalnych obszarów sieci i magazynowania oraz obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, należy je następnie zidentyfikować w sposób zapewniający dostępność przepustowości sieci wystarczającej do przyłączenia i zintegrowania nowych elektrowni wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych i powiązanej z nimi infrastruktury.
4.7. Udział społeczeństwa
Udział społeczeństwa odgrywa kluczową rolę w procesach zatwierdzania projektów dotyczących infrastruktury energetycznej, gdyż może wpływać zarówno na ich tempo, jak i rezultat, w szczególności jeżeli projekty budzą sprzeciw, który może prowadzić do wyzwań administracyjnych i prawnych. SOOŚ wymagana do przyjęcia planów wyznaczających obszary infrastruktury sieci i magazynowania 27 jest równoznaczna z tym, że w ramach procesu wyznaczania odbywają się konsultacje publiczne. Państwa członkowskie mogą pozyskiwać społeczną akceptację dla projektów dotyczących sieci i magazynowania, podejmując już na wczesnym etapie działania na rzecz zaangażowania publicznego, dbając o przejrzystość w zakresie mapowania i przeprowadzając inkluzywne konsultacje publiczne, pozwalające na wczesnym etapie zidentyfikować możliwe skutki dla społeczności lokalnych.
Kluczowym instrumentem, którym dysponują państwa członkowskie, aby ułatwić udział społeczeństwa w rozmieszczaniu sieci i magazynów, jest europejski pakt na rzecz zaangażowania i jego zasady przewodnie 28 . W pakcie wzywa się do wczesnego, regularnego i znaczącego zaangażowania zainteresowanych stron z sektora publicznego oraz wskazuje potrzebę odpowiedniego wsparcia regulacyjnego. Podpisując pakt i przestrzegając jego zasad, właściwe organy mogą zadbać o to, aby działania z udziałem społeczeństwa w ramach wyznaczania specjalnego obszaru infrastruktury były prowadzone w sposób eliminujący lub łagodzący sprzeciw społeczny.
| Przykład planowania we Francji |
|
Francuski proces wyznaczania obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych może być źródłem istotnych dobrych praktyki. Proces ten obejmuje określenie odpowiednich stref dla obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych oraz ocenę strategiczną i konsultacje z operatorami systemów. Po przeprowadzeniu konsultacji publicznych władze lokalne wyznaczają obszary i informują o tym właściwe organy, w tym organ regulacyjny ds. energetyki. Przy udziale operatorów systemów dystrybucyjnych (OSP) operator systemu przesyłowego (OSP) opracowuje plan S3REnR 29 , który optymalizuje rozwój, wykorzystanie i koszt infrastruktury niezbędnej do przyłączenia energii odnawialnej przy zapewnieniu bezpieczeństwa systemu. Plan ten obejmuje ocenę potencjału rozwoju energii ze źródeł odnawialnych na szczeblu krajowym i regionalnym oraz określenie przepustowości sieci na danym obszarze, niezbędnej do rozwoju aktywów wytwórczych. OSD analizują teren, aby ustalić, czy podłączenie do sieci znajduje się na obszarze wrażliwym pod względem środowiskowym. Przed rozpoczęciem prac nad rozwojem sieci organizowane są konsultacje publiczne z udziałem samorządów lokalnych, wybranych przedstawicieli, organizacji pozarządowych i społeczności lokalnej. |
| Przykład planowania w Niemczech |
|
Organ regulacyjny, BNetzA, określa obszary preferencyjne i obszary rezerwowe, które w niemieckiej ustawie o planowaniu regionalnym zostały sklasyfikowane jako "obszary priorytetowe" i "obszary rezerwowe dla linii przesyłowych energii". Organ wydający pozwolenie na budowę określa obszary infrastruktury, w których oceny oddziaływania na środowisko i oceny ochrony gatunków nie są obowiązkowe. Przeprowadza się proces przeglądu, ukierunkowany na złagodzenie lub zrekompensowanie nieprzewidzianego niepożądanego wpływu. BNetzA przeprowadza opartą na oprogramowaniu analizę stosunku oporu do odległości, korzystając z systemu informacji geograficznej, aby identyfikować odcinki terenu z korzystnymi połączeniami pomiędzy punktem początkowym i końcowym, biorąc pod uwagę opory przestrzeni i konstrukcji oraz długość. Regionalny urząd planowania określa sposób wykorzystania gruntów i zapewnia włączenie infrastruktury energetycznej do planowania przestrzennego. Lokalne przepisy dotyczące podziału na strefy pozwalają gminom przeznaczać grunty na określone cele, w tym na infrastrukturę energetyczną. Władze lokalne są zobowiązane uwzględniać potrzeby infrastruktury energetycznej w swoim planowaniu. W ustawie federalnej o przemyśle energetycznym podkreślono potrzebę rozwoju infrastruktury energetycznej, w tym sieci elektroenergetycznych i obiektów magazynowania energii, w celu wsparcia transformacji energetycznej, a w federalnym planie rozwoju sieci wskazano obszary krytyczne dla rozwoju sieci. Uwzględnia się kwestie środowiskowe i obszary ochrony. Ponadto niemiecka ustawa o morskiej energii wiatrowej ustanawia jasne ramowe zasady wyznaczania obszarów nadających się do rozbudowy infrastruktury morskiej energii wiatrowej, w tym obszarów wytwarzania, podłączenia do sieci i powiązanej infrastruktury sieci. Federalny Instytut Badań nad Budownictwem, Urbanistyką i Rozwojem Przestrzennym sporządza ogólnokrajowy plan zagospodarowania przestrzennego. Plan ten zawiera specyfikacje planowania na szczeblu krajowym i regionalnym. |
Zgodnie z dyrektywą 2014/89/UE 30 państwa członkowskie są zobowiązane zorganizować planowanie przestrzenne obszarów morskich w oparciu o odpowiednie obecne i przyszłe działania i sposoby wykorzystania swoich wód morskich. W tym celu państwa członkowskie sporządzają plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich.
Opracowując plany zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, państwa członkowskie ułatwiają wykorzystanie przestrzeni morskiej do różnych celów, w tym do wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych 31 .. Wyznaczaniu obszarów do różnych celów towarzyszy strategiczna ocena oddziaływania na środowisko zgodnie z dyrektywą SOOŚ. Ponadto, aby uniknąć powielania i dodatkowych obciążeń administracyjnych, w zmienionej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej zachęca się państwa członkowskie, aby wykorzystywały własne procesy robocze oraz istniejące dokumenty lub plany planowania przestrzennego do opracowywania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich podczas mapowania obszarów o potencjale w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych oraz obszarów niezbędnych do wniesienia przynajmniej krajowego wkładu w realizację ogólnego celu unijnego w zakresie energii odnawialnej wyznaczonego na rok 2030 32 .
W dyrektywie 2014/89/UE wyraźnie określono "instalacje i infrastrukturę do produkcji energii ze źródeł odnawialnych" jako działania i sposoby wykorzystania, które państwa członkowskie mogą uwzględnić w swoich planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich. Chociaż infrastruktura potrzebna do przesyłu tej energii na lądzie nie została oddzielnie wymieniona wśród istotnych kwestii, należy ją uznać za część infrastruktury, o której mowa w dyrektywie. Biorąc pod uwagę rolę specjalnych obszarów infrastruktury we włączaniu energii odnawialnej do sieci elektroenergetycznej i uzupełnianiu obszarów przyspieszonego rozwoju energii ze źródeł odnawialnych, państwa członkowskie powinny uznać infrastrukturę służącą do przesyłu energii odnawialnej za możliwy sposób wykorzystania w swoich planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, analogicznie do "przebiegu podwodnych kabli i rurociągów", o którym mowa w dyrektywie 33 . W związku z tym przy wyznaczaniu specjalnych obszarów infrastruktury morskiej można polegać na pracy wykonanej na potrzeby opracowania planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich.
Zachęca się państwa członkowskie do zacieśnienia współpracy transgranicznej w zakresie planowania przestrzennego obszarów morskich na poziomie basenu morskiego oraz do ścisłej współpracy w zakresie planowania sieci przesyłowej energii morskiej w ramach organizacji regionalnych i w koordynacji z planami rozwoju sieci przesyłowej energii morskiej.
Szczególną uwagę należy zwrócić na kwestię planowania przestrzennego na obszarach morskich, ponieważ w większości przypadków opracowane projekty w zakresie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych i projekty infrastrukturalne mają szczególny charakter i nie da się ich zastąpić inną konfiguracją projektów lub innym projektem ze względu na koszty i oczekiwane korzyści społeczno-gospodarcze. W związku z tym w takich przypadkach, przy ocenie dostępności proporcjonalnych alternatyw dla projektów morskich, takich jak aktywa hybrydowe 34 lub infrastruktura łącząca projekty w zakresie energii odnawialnej bezpośrednio z lądem, państwa członkowskie powinny wziąć pod uwagę obszary określone w planach zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich, ponieważ plany określające takie obszary zostały już poddane strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko przy sporządzaniu planów zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich.
Ponadto, jeżeli chodzi o tworzenie specjalnych obszarów morskich, państwa członkowskie powinny rozważyć wykorzystanie europejskiej sieci informacji i obserwacji środowiska morskiego 35 , która jest usługą docelową w zakresie niebieskiej gospodarki UE i planowania nowych instalacji morskich.
Niektóre państwa członkowskie przedstawiły już dobre praktyki w zakresie koordynacji procesów ukierunkowanych na identyfikację konkretnych obszarów rozwoju obszarów morskich:
| Planowanie przestrzenne obszarów morskich na Litwie |
| Litwa wyznacza obszary morskie na potrzeby wdrażania energii z morskich źródeł odnawialnych. Plan zagospodarowania przestrzennego obszarów morskich został opracowany jako część krajowego kompleksowego planu, obejmującego również sekcję dotyczącą "terytoriów morskich", która stanowi uzupełnienie planu zagospodarowania przestrzennego obszarów lądowych. Plan powstał w oparciu o badanie identyfikujące priorytetowe obszary rozwoju morskiej energetyki wiatrowej. Obszary morskie wybrano w oparciu o kryteria technologiczne (tj. moc zainstalowaną, rozplanowanie elektrowni, gęstość mocy), terytorialne (tj. racjonalne wykorzystanie terenu, głębokość/teren, odległość od wybrzeża/portów, wykonalność stref, prędkość wiatru) i infrastrukturalne (tj. początkowa trasa Harmony Link, lokalizacja podstacji morskiej). Na tych obszarach można etapowo rozbudowywać i eksploatować morskie farmy wiatrowe, rezerwując korytarze dla infrastruktury i ruchu morskiego. Projekt uzyskał wsparcie finansowe ze środków Komisji Europejskiej w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności. |
4.9. Wykorzystanie narzędzi cyfrowych do wspierania wdrażania
Biorąc pod uwagę niedobór przestrzeni i możliwy niepożądany wpływ infrastruktury sieci, państwa członkowskie powinny korzystać z cyfrowych narzędzi planowania przestrzennego, takich jak: narzędzia do wydawania zezwoleń i składania wniosków o przyłączenie, narzędzia do zarządzania przetargami na energię odnawialną oraz mapy cieplne mocy w odniesieniu do wytwarzania, przesyłu i dystrybucji. Należy również korzystać z narzędzi mapowania wrażliwości środowiskowej i portali gromadzących dane środowiskowe, które pozwalają na identyfikację regionów wymagających szczególnego uwzględnienia kwestii środowiskowych. Na przykład państwa członkowskie mogłyby korzystać z przeglądarki sieci Natura 2000, prezentującej położenie geograficzne obszarów Natura 2000 oraz informacje na temat konkretnych obszarów 36 . Ponadto mapowanie i monitorowanie terenu można usprawnić, opracowując portale zawierające cyfrowe dane środowiskowe. Na przykład w Danii duński portal środowiskowy będący własnością rządu krajowego, regionów i gmin 37 zapewnia zarejestrowanym użytkownikom dostęp do kompleksowych, interoperacyjnych danych środowiskowych. Portal podzielony jest na "grupy tematyczne" obejmujące wodę, przyrodę, oceny wpływu na środowisko i inne obszary, ze szczególnym uwzględnieniem "analiz opartych na ekosystemach" w odniesieniu do skumulowanych skutków. Dane są powiązane z lokalizacjami, co umożliwia użytkownikom oznaczanie określonych obszarów i uzyskanie przeglądu wszystkich danych środowiskowych z wybranego obszaru. W przypadku OOŚ portal jest punktem odniesienia do udostępniania danych dotyczących projektów, a dodatkowe dane opracowane na potrzeby OOŚ są przekazywane do portalu do wykorzystania w kolejnych ocenach. W ramach portalu opracowano szereg narzędzi, które mają pomóc projektodawcom w procesie OOŚ, w tym narzędzie przesiewowe wykorzystujące sztuczną inteligencję, służące do przeszukiwania poprzednich OOŚ, oraz "repozytorium centralne OOŚ" do wyszukiwania danych na temat konfliktów w określonych lokalizacjach. Wśród tych narzędzi znajdują się "narzędzia OOŚ", które gromadzą dane na potrzeby procesu OOŚ (obecnie dostępne wyłącznie dla projektów lądowych) i umożliwiają użytkownikom wskazanie regionów na mapach do analizy dostępnych danych i potencjalnych skutków.
Należy jak najlepiej wykorzystywać istniejące mapy GIS, bazy danych i inne portale danych geologicznych, które łączą informacje o ograniczeniach środowiskowych i innych z informacjami na temat wymogów infrastrukturalnych, przepustowości lub obszarów o największym potencjale w zakresie energii odnawialnej i popycie na taką energię. Na przykład internetowe narzędzie Laboratorium Geografii Energetycznej i Przemysłowej Wspólnego Centrum Badawczego Komisji 38 łączy wrażliwe obszary z danymi dotyczącymi istniejącej i planowanej infrastruktury sieci elektroenergetycznej, odnawialnych źródeł energii i magazynowania. Atlas energetyczny zawiera informacje na temat centrów popytu 39 .
W miarę możliwości należy również w jak największym stopniu wykorzystywać narzędzia cyfrowe ułatwiające wymianę informacji z organami wydającymi zezwolenia i zainteresowanymi stronami, a także narzędzia cyfrowe służące do identyfikacji dostępnej infrastruktury energetycznej i wypełniania obowiązku mapowania wynikającego z art. 15b zmienionej dyrektywy w sprawie energii odnawialnej.
| Włochy - TE.R.R.A. |
|
Włoski operator systemu przesyłowego, Terna, wdrożył narzędzie ułatwiające planowanie terytorialne i środowiskowe oraz zapewniające efektywniejsze programowanie infrastruktury. Portal TE.R.R.A. rozpowszechnia informacje dotyczące rozwoju sieci, wniosków o przyłączenie, odnawialnych źródeł energii, instalacji magazynowania i instalacji odbiorczych (w tym poprzez sprawozdania monitorujące dotyczące stanu procedur przyłączenia, wizualizacje geolokalizacyjne i mapowanie ograniczeń środowiskowych i terytorialnych). Z portalu mogą korzystać instytucje i zainteresowane podmioty gospodarcze, co usprawnia programowanie i koordynację pomiędzy operatorem Terna a organami wydającymi zezwolenia. Ponadto we Włoszech stosuje się zasadę podziału na mikrostrefy, zgodnie z którą obecne strefy rynkowe dzieli się na mniejsze obszary, aby ułatwić skoordynowane planowanie wniosków o przyłączenie i usprawnienia sieci. Model ten umożliwia ilościowe określenie dodatkowych mocy w zakresie energii odnawialnej, którą można wprowadzić do sieci, biorąc pod uwagę zaplanowany rozwój tej sieci. |
| Portugalia |
| W Portugalii krajowe laboratorium energii i geologii, LNEG 40 , przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach planu odbudowy i zwiększania odporności, oceniło, które obszary (kontynentalnej) Portugalii charakteryzują się mniejszą wrażliwością pod względem środowiskowym i dziedzictwa kulturowego w kontekście rozwoju elektrowni wykorzystujących odnawialne źródła energii, oraz opracowało aplikację umożliwiającą użytkownikom przeglądanie map i informacji przestrzennych 41 . Jest to repozytorium centralne skupiające informacje georeferencyjne LNEG na temat obszarów energetyki i geologii. Dzięki identyfikacji obszarów najmniej |
| wrażliwych pod względem środowiskowym i dziedzictwa kulturowego stało się jasne, które obszary kwalifikują się |
| do uproszczonego procesu wydawania pozwoleń na budowę elektrowni słonecznych i wiatrowych, co umożliwi |
| przyspieszenie ich wdrażania bez uszczerbku dla walorów środowiskowych i terytorialnych. Powstałe w ten sposób |
| obszary kwalifikują się do uproszczonego procesu wydawania pozwoleń. |
5. Ocena występowania znaczącego oddziaływania na środowisko
W art. 15e zobowiązano państwa członkowskie do oceny potencjalnego znaczącego oddziaływania na środowisko przy wyznaczaniu specjalnych obszarów. Państwa członkowskie są zobowiązane ustanowić odpowiednie i proporcjonalne wymogi dla projektodawców, aby uniknąć niepożądanego wpływu na środowisko, który może wystąpić, lub znacznie go ograniczyć, na przykład z wykorzystaniem zbioru środków łagodzących wpływ na środowisko. Należy również wprowadzić kontrole pozwalające wykryć związany z projektem nieprzewidziany znaczący niepożądany wpływ, aby można go było w efekcie uniknąć, złagodzić lub - jeśli nie jest to możliwe - zrekompensować.
Chociaż informacje w tej sekcji nie dotyczą identyfikacji specjalnych obszarów infrastruktury i magazynowania, mają one pomóc państwom członkowskim w przeprowadzaniu odpowiednich ocen i ustanowieniu odpowiednich i proporcjonalnych wymogów.
Potencjalne oddziaływanie projektów dotyczących sieci i magazynowania będzie się różnić w zależności od tego, czy projekt obejmuje nowe aktywa, czy też wzmocnienie lub wymianę istniejących aktywów. Wpływ prac niezbędnych do modernizacji istniejących projektów (szacuje się, że modernizacji wymaga ponad 40 % europejskich sieci energetycznych 42 ) można uznać za tymczasowy.
Na etapie przygotowywania planów wyznaczenia specjalnych obszarów infrastruktury ocenia się potencjalne znaczące oddziaływanie na środowisko, biorąc pod uwagę charakterystykę istniejących i planowanych projektów, ich lokalizację, obszary geograficzne, na które takie specjalne obszary te mogą mieć wpływ, oraz charakterystykę potencjalnego oddziaływania 43 . Ustalenie potencjalnego znaczącego oddziaływania na środowisko ma zasadnicze znaczenie przy określaniu, na których obszarach takie oddziaływanie nie występuje, a w przypadku obszarów, na których takie oddziaływanie ma miejsce - czy można uniknąć tego oddziaływania, złagodzić je lub, jeżeli nie jest to możliwe, zrekompensować. Ocena ta pomaga również organom określić odpowiednie środki zapobiegawcze, łagodzące i kompensacyjne, które projektodawcy powinni wdrożyć na danym obszarze.
Znaczące oddziaływania na środowisko związane z projektami dotyczącymi sieci i magazynowania może różnić się w zależności od fazy cyklu życia: budowy, utrzymania, eksploatacji i wycofywania z eksploatacji.
| Typowe oddziaływanie na środowisko projektów dotyczących sieci i magazynowania |
|
- Etap budowy może mieć następujący wpływ na środowisko: zanieczyszczenie hałasem, naruszenie i fragmentacja siedlisk, zanieczyszczenie światłem, erozja lub degradacja gleby, zanieczyszczenie wody oraz zmiany w sieciach pokarmowych. - Etap eksploatacji może mieć następujący wpływ na środowisko: zanieczyszczenie hałasem, zakłócenia elektromagnetyczne, zanieczyszczenie światłem, erozja i degradacja gleby, zderzenia z ptakami, nietoperzami i innymi ssakami oraz porażenia prądem, zakłócenia w modelach migracji (ptaków, ryb, ssaków i owadów), zmiany w sieciach pokarmowych oraz naruszenie siedlisk spowodowane zmianami w schemacie przepływu. |
Aby przeciwdziałać znaczącemu oddziaływaniu infrastruktury na środowisko, należy w dalszym ciągu promować najlepsze praktyki i działania korzystne dla przyrody, takie jak rozwiązania oparte na przyrodzie, oraz należy wprowadzić solidne procesy gromadzenia i oceny danych.
| Belgia - zintegrowane zarządzanie roślinnością |
| Belgijski operator systemu przesyłowego, Elia, współpracuje ze spółdzielnią Ecofirst, działającą w branży inżynierii ekologicznej i leśnej, w zakresie monitorowania rozwoju belgijskich korytarzy ekologicznych. Monitorowanie to prowadzone jest zgodnie ze standardami naukowymi w oparciu o badania kilku grup taksonomicznych fauny i flory, a w sprawozdaniu uwzględnia się opinie ekspertów na temat rozwoju, różnorodności i struktury roślinności. Proces monitorowania odbywa się raz w sezonie i obejmuje szeroko zakrojone monitorowanie terenu przez ekologów w okresach wzmożonej aktywności organizmów, regularną dokumentację fotograficzną i klasyfikację siedlisk. Elia realizuje również cele w zakresie stosowania odstraszaczy ptaków. |
5.1. Narzędzia współpracy i wsparcia służące identyfikacji znaczącego oddziaływania na środowisko
Aby ocenić potencjalnie znaczące oddziaływanie na środowisko, właściwe organy odpowiedzialne za ochronę środowiska i wydawanie zezwoleń (na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym) powinny być zaangażowane w proces od samego początku, tak aby w procedurach wydawania pozwoleń środowiskowych uwzględnić jak najdokładniejsze informacje. Należy zastosować odpowiednie narzędzia, zestawy danych i istniejące oceny, aby zidentyfikować obszary, w których wdrożenie infrastruktury sieci i magazynowania nie będzie znacząco oddziaływać na środowisko. Wspomniany powyżej duński portal ochrony środowiska jest dobrym przykładem współpracy właściwych organów z wykorzystaniem odpowiednich narzędzi. Ważne jest też, aby państwa członkowskie współpracowały transgranicznie z organami w sąsiadujących państwach członkowskich, aby zapewnić dostosowanie podejść i wymogów w wymiarze transgranicznym, a tym samym w jak największym stopniu ułatwić rozwój transgranicznych projektów dotyczących sieci.
5.2. Zbiór środków łagodzących wpływ na środowisko
Zgodnie z art. 15e ust. 1 lit. e) państwa członkowskie powinny ustanowić odpowiednie i proporcjonalne przepisy, które mają być częścią planów wyznaczających specjalne obszary infrastruktury sieci i magazynowania, aby uniknąć ewentualnego niepożądanego wpływu na środowisko lub znacznie go ograniczyć. Obejmuje to działania zapobiegawcze i, jeżeli negatywnych skutków dla środowiska nie da się uniknąć, środki i warunki łagodzące. Zgodnie z art. 15e ust. 1, jeżeli spodziewanego znaczącego wpływu na środowisko nie można odpowiednio złagodzić, należy go zrekompensować (zob. sekcja 5.3 poniżej dotycząca środków kompensacyjnych).
W związku z tym państwa członkowskie mogą opracować zbiór środków łagodzących wpływ na środowisko w odniesieniu do każdego specjalnego obszaru infrastruktury sieci i magazynowania, określając dostosowane do potrzeb środki mające na celu przeciwdziałanie potencjalnym znaczącym skutkom, które mogą wyniknąć z realizacji planu 44 . Państwa członkowskie mogą opierać się na potencjalnym znaczącym oddziaływaniu określonym w SOOŚ oraz we wcześniejszych OOŚ i odpowiednich ocenach w odniesieniu do projektów na danym obszarze. Jeśli chodzi o środki, które mają zaradzić znaczącemu oddziaływaniu projektów w specjalnych obszarach infrastruktury, powinny one być ukierunkowane na uniknięcie zidentyfikowanego oddziaływania lub, jeżeli nie jest to możliwe, jego znaczne ograniczenie 45 . Państwa członkowskie mogłyby również korzystać z biblioteki środków łagodzących w odniesieniu do wpływu na jednolite części wód 46 .
5.2.1. Środki łagodzące
Podczas opracowywania zbioru środków można rozważyć różne środki mające na celu uniknięcie lub złagodzenie zidentyfikowanego niepożądanego wpływu na środowisko, który mogą wystąpić, między innymi: (i) wytyczenie alternatywnych tras omijających obszary wrażliwe pod względem ekologicznym i ograniczających fragmentację siedlisk, (ii) zakopywanie kabli miejscach, w których istnieje zwiększone ryzyko kolizji ze zwierzętami (najlepiej wzdłuż dróg i innych istniejących liniowych terenów zabudowanych) lub (iii) stosowanie wykopów kablowych lub innych innowacyjnych rozwiązań na danych obszarach.
| Przykłady strategii dotyczących środków łagodzących na etapie planowania: |
|
1. Zaangażowanie zainteresowanych stron: Współpraca z zainteresowanymi stronami, w tym społecznościami lokalnymi, ludnością rdzenną i organizacjami zajmującymi się ochroną środowiska. 2. Monitorowanie i sprawozdawczość: Monitorowanie i sprawozdawczość w zakresie wpływu na środowisko i skuteczności środków łagodzących. 3. Zarządzanie adaptacyjne: Przyjęcie adaptacyjnych strategii zarządzania w odpowiedzi na zmieniające się warunki środowiskowe lub nieoczekiwane oddziaływanie. |
Państwa członkowskie mogłyby również wprowadzać warunki dotyczące inwestycji na obszarach, na których sieci i magazynowanie są niezbędne, ale mają znaczący wpływ na środowisko.
| Przykłady wymogów projektowych i konstrukcyjnych: |
|
1. Konstrukcja wież i słupów: projektowanie wież w taki sposób, aby zminimalizować ryzyko zderzenia z ptakami, porażenia prądem i ograniczenia widoczności. 2. Oznakowanie przewodów i odstraszacze ptaków instalowanie znaczników wizualnych lub barier w celu ograniczenia kolizji z ptakami. 3. Izolacja przewodów i elementów przewodzących prąd elektryczny: izolowanie przewodów elektrycznych i innych elementów infrastruktury, które mogą stwarzać ryzyko porażenia prądem. 4. Systemy ogrodzeniowe i wyłączające: instalowanie systemów ogrodzeniowych lub wyłączających w celu ochrony dzikich zwierząt przed infrastrukturą pod napięciem. 5. Infrastruktura tunelowa i zakopywana: zakopywanie lub drążenie tuneli w celu ograniczenia naruszenia siedlisk i wpływu na widoczność. 6. Zapobieganie pożarom: w przypadku akumulatorów należy instalować technologie tłumienia pożaru. 7. Cieki wodne: w przypadku elektrowni szczytowo-pompowych instalowanie przepławek dla ryb, systemów kontroli sedymentacji itp. |
Państwa członkowskie mogłyby również wprowadzać warunki dotyczące eksploatacji aktywów na specjalnych obszarach infrastruktury w celu złagodzenia ewentualnego niepożądanego wpływu na środowisko.
|
Przykłady warunków eksploatacji: 1. Zmniejszone oświetlenie: ograniczenie lub wyeliminowanie oświetlenia infrastruktury energetycznej w celu |
|
zminimalizowania zanieczyszczenia światłem. 2. Redukcja hałasu: wdrażanie środków redukujących hałas, takich jak ekrany akustyczne lub materiały tłumiące dźwięk. 3. Redukcja pola elektromagnetycznego: wdrożenie środków mających na celu zmniejszenie natężenia pola elektromagnetycznego i zminimalizowanie wpływu na dzikie zwierzęta. 4. Plany monitorowania i utrzymania: regularne monitorowanie i konserwacja infrastruktury energetycznej w celu zapobiegania kolizjom z dzikimi zwierzętami i porażeniom prądem. 5. Zaawansowane systemy zarządzania magazynowaniem energii w akumulatorach: wdrożenie technologii wydłużających żywotność systemu i redukujących prawdopodobieństwo niestabilności cieplnej, zagrożenia pożarem i wycieków substancji chemicznych. 6. Recykling: wprowadzenie obowiązków w zakresie recyklingu akumulatorów wycofanych z eksploatacji. 7. Elektrownie szczytowo-pompowe: promowanie inicjatyw w zakresie odbudowy siedlisk i utrzymanie minimalnego przepływu. |
5.3. Środki kompensacyjne
Zgodnie z art. 15e ust. 1 w zmienionej dyrektywie w sprawie energii odnawialnej priorytetowo traktuje się środki łagodzące, które mają zaradzić znaczącemu wpływowi na środowisko. Państwa członkowskie wyznaczające specjalne obszary infrastruktury mogą jednak wprowadzić środki kompensacyjne również w sytuacjach, w których nie można złagodzić znaczącego wpływu specjalnych obszarów sieci i magazynowania na środowisko. Ich celem byłoby zrekompensowanie znaczącego nieprzewidzianego niepożądanego wpływu projektu na środowisko, którego nie można było uniknąć ani złagodzić.
| Przykład środka kompensacyjnego: |
| Tworzenie siedlisk kompensacyjnych dla dotkniętych gatunków: tworzenie nowych siedlisk w celu zrekompensowania strat spowodowanych wdrożeniem infrastruktury sieci lub magazynowania. |
5.4. Kontrola projektów w specjalnych obszarach infrastruktury
W przypadku gdy państwa członkowskie zamierzają skorzystać z odstępstw przewidzianych w art. 15e ust. 2, właściwe organy krajowe muszą przeprowadzić kontrolę projektów, które mają być realizowane na specjalnych obszarach infrastruktury. W ramach takiej kontroli ocenia się, czy istnieje duże prawdopodobieństwo, że projekt może mieć znaczący nieprzewidziany niepożądany wpływ, którego nie wskazano podczas oceny wpływu na środowisko planów wyznaczających specjalne obszary infrastruktury, przeprowadzonej zgodnie z dyrektywą SOOŚ oraz, w stosownych przypadkach, dyrektywą siedliskową lub uwzględnionej w odpowiednim zbiorze środków łagodzących wpływ na środowisko. Podczas kontroli w zakresie wpływu na środowisko związanego z projektami dotyczącymi infrastruktury właściwe organy krajowe powinny uwzględnić kryteria wymienione w załączniku III do dyrektywy OOŚ 47 oraz, w stosownych przypadkach, w ramowej dyrektywie wodnej.
Kontrola ta nie powinna trwać dłużej niż 30 dni i powinna opierać się na dotychczasowych informacjach z poprzednich ocen oddziaływania na środowisko oraz wszelkich dodatkowych już dostępnych informacjach, których organ zażąda od projektodawcy. Proces kontroli nie powinien wymagać od projektodawcy gromadzenia jakichkolwiek nowych informacji, które nie są jeszcze dostępne.
Zgodnie z art. 15e ust. 5 w procesie kontroli i oceny projektu mającego na celu wzmocnienie istniejącej infrastruktury sieci na specjalnym obszarze infrastruktury należy uwzględnić jedynie potencjalny znaczący wpływ wynikający ze zmian lub rozbudowy w porównaniu z pierwotną infrastrukturą. Należy wspomnieć, że przepisy art. 15e ust. 5 nie ograniczają się do specjalnych obszarów infrastruktury sieci i magazynowania ani projektów podlegających kontroli zgodnie z art. 15e ust. 3 i 4. Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich przypadków, w których włączenie energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego wymaga projektu wzmocnienia infrastruktury sieci (na specjalnych obszarach infrastruktury lub poza nimi). Art. 15e ust. 5 zawiera de facto obowiązkowe przepisy dla państw członkowskich, zgodnie z którymi w przypadku projektów wzmacniających sieć następujące procedury: (i) proces kontroli przeprowadzony zgodnie z art. 15e ust. 3, (ii) oceny oddziaływania na środowisko przeprowadzone zgodnie z art. 4 ust. 1 dyrektywy OOŚ oraz (iii) ustalenie zgodnie z at. 4 ust. 2 dyrektywy OOŚ, czy OOŚ jest konieczna, muszą być ograniczone do potencjalnego oddziaływania wynikającego ze zmiany lub rozbudowy w porównaniu z pierwotną infrastrukturą sieciową. W tym sensie, w przypadku projektów mających na celu wzmocnienie lub wymianę infrastruktury sieci, zakres tych trzech procedur musi być ograniczony do zmian lub rozbudowy, które mogą powodować znaczące oddziaływanie wykraczające poza pierwotny projekt. W przypadku gdy w procesie kontroli stwierdzono, że projekt z dużym prawdopodobieństwem będzie mieć znaczący nieprzewidziany wpływ, właściwy organ musi zapewnić, wyłącznie na podstawie istniejących danych 48 , zastosowanie odpowiednich i proporcjonalnych środków łagodzących. Jeżeli nie jest możliwe zastosowanie środków łagodzących w odniesieniu do nieprzewidzianego niepożądanego wpływu zidentyfikowanego w procesie kontroli, właściwy organ musi zapewnić, aby projektodawca przyjął odpowiednie środki kompensacyjne, które przeciwdziałają takiemu wpływowi. Podczas kontroli projektów właściwe organy krajowe będą odpowiedzialne za zapewnienie, aby proponowane przez projektodawcę środki łagodzące i kompensacyjne były odpowiednie.
W celu zachowania lub poprawy stanu ochrony gatunków, których to dotyczy, organ może wymagać ustanowienia środków kompensacyjnych lub rekompensaty pieniężnej na rzecz programów ochrony gatunków. W późniejszym terminie właściwy organ powinien obliczyć odpowiednią kwotę wkładu. Ponieważ projektodawcy nie specjalizują się w kwestiach środowiskowych, ten ostateczny środek umożliwia wyspecjalizowanym ekspertom ds. środowiska zapewnienie zachowania lub poprawy stanu ochrony gatunków, na które projekt ma wpływ, w miejscu innym niż lokalizacja projektu, w którym można zmaksymalizować korzyści dla fauny i flory wynikające ze środków kompensacyjnych. Umożliwia to również kontynuowanie projektów przy jednoczesnym wdrażaniu środków kompensacyjnych, co ma zasadnicze znaczenie ze względu na pilną potrzebę wdrażania infrastruktury energetycznej.
| Niemiecki program kompensacji środowiskowej |
| Obszary infrastruktury określa organ zatwierdzający planowanie. Oceny oddziaływania na środowisko i ochrony gatunków nie są już obowiązkowe w przypadku poszczególnych projektów na tych obszarach. Zamiast tego organ zatwierdzający planowanie przeprowadza przegląd, ukierunkowany na złagodzenie lub zrekompensowanie nieprzewidzianego niepożądanego wpływu. W przypadku gdy nie można określić odpowiednich środków łagodzących, właściwe organy oceniają, czy od projektodawcy należy pobrać odpowiednią składkę na fundusz ochrony przyrody lub programy wsparcia gatunków w celu zachowania lub poprawy liczebności odpowiednich populacji. Dzięki temu funduszami lub programami mogą zarządzać specjaliści ds. ochrony środowiska, a ich celem może być cała populacja, a nie tylko konkretne jednostki. Takie podejście umożliwia podejmowanie działań w miejscach, w których środki kompensacyjne przyniosą większe korzyści, oraz wprowadzenie kompleksowego monitorowania rozwoju populacji. |
Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.
09.01.2026
Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.
08.01.2026
Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.
08.01.2026
Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
08.01.2026
Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje podpisana przez prezydenta nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.
08.01.2026
W dniu 7 stycznia wchodzi w życie nowelizacja Prawa budowlanego, która ma przyspieszyć proces budowlany i uprościć go. W wielu przypadkach zamiast pozwolenia na budowę wystarczające będzie jedynie zgłoszenie robót. Nowe przepisy wprowadzają też ułatwienia dla rolników oraz impuls dla rozwoju energetyki rozproszonej. Zmiany przewidują także większą elastyczność w przypadku nieprawidłowości po stronie inwestora.
06.01.2026| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.128 |
| Rodzaj: | Informacja |
| Tytuł: | Zawiadomienie komisji w sprawie wytycznych dotyczących ustanowienia obszarów dla infrastruktury sieci i magazynowania niezbędnej do włączenia energii odnawialnej do systemu elektroenergetycznego zgodnie z art. 15e dyrektywy w sprawie energii odnawialnej |
| Data aktu: | 09/01/2026 |
| Data ogłoszenia: | 09/01/2026 |
| Data wejścia w życie: | 09/01/2026 |