We wtorek, 26 maja, skończyła się kadencja prof. Małgorzaty Manowskiej na stanowisku I prezesa Sądu Najwyższego i Zbigniewa Kapińskiego, prezesa Izby Karnej. I okazuje się, że sędzia Kapiński zastąpi panią profesor na stanowisku. Bilans tych kadencji trudno ocenić, gdyż Sąd Najwyższy od lat nie przedstawia sprawozdań informacyjnych, bo nie odbywają się Zgromadzenia Ogólne Sędziów. Stanowiska sędziowskie nie są obsadzane. Trwa rozłam i ostry spór. Co więcej - nawet po wyborze nowych władz problemy pozostaną. Mamy konflikt systemowy - wadliwe powołania na stanowiska sędziowskie przez Krajową Radę Sądownictwa.

Przejście od rozwiązań papierowych do procesów cyfrowych, w których komunikacja, dostęp do akt, wymiana danych oraz wykonywanie czynności w toku postępowania mogą odbywać się w bezpiecznych systemach teleinformatycznych - to cele zmian proponowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Dotyczyć one mają całej procedury cywilnej, ale w postępowaniach w sprawach gospodarczych i własności intelektualnej na pewne ułatwienia pozwoli Portal Informacyjny Sądów Powszechnych.

Międzynarodowy Dzień Wymiaru Sprawiedliwości upamiętnia rocznicę śmierci włoskiego sędziego Giovanniego Falcone - symbolu walki z mafią i przestępczością zorganizowaną. Obchodzony jest co roku 23 maja. Sądy w całej Polsce otworzyły swoje budynki dla lokalnych społeczności, oferując różnorodne formy poznania ich pracy, a np. Sąd Okręgowy w Tarnowie uroczyście uczcił Międzynarodowy Dzień Wymiaru Sprawiedliwości, organizując konferencję sędziów tego Sądu pod hasłem „Sąd/Konstytucja”.

Zbigniew Józef Kapiński, sędzia Sądu Najwyższego, prezes Izby Karnej, orzekający w SN od 27 czerwca 2022 r., został powołany przez Prezydenta RP na stanowisko pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w miejsce prof. Małgorzaty Manowskiej. Uchodzi za osobę o umiarkowanych poglądach, wśród sędziów, powołanych od 2018 r., których status jest kwestionowany przez międzynarodowe trybunały. Ma 63 lata i za dwa lata osiągnie stan spoczynku.

Mobbing, którego doświadczają pracownicy sądów, wynika ze specyfiki tego miejsca pracy. W grę wchodzi często kilku przełożonych, presja czasu, sprzeczne polecenia, duże obciążenie pracą, nierówny podział obowiązków. Dodatkowo, jak wynika z badań, 1/4 osób, które miały mobbingować, ma immunitet sędziowski, co dodatkowo utrudnia przeciwstawianie się agresywnym zachowaniom i walkę o swoje prawa – mówi dr Katarzyna Orlak, autorka trzech raportów o sytuacji pracowników sądów administracyjnych, prokuratury i sądów powszechnych na podstawie danych z badania TEMIDA, edycja 2022/2023, które zostały opublikowane w 2026 r.

Prezydent Karol Nawrocki ma do 26 maja podjąć decyzję w sprawie I prezesa Sądu Najwyższego. Zostało mu przedstawionych, zgodnie z przepisami, pięciu kandydatów, a wśród nich są sędziowie: Paweł Czubik, Tomasz Demendecki, Zbigniew Kapiński, Aleksander Stępkowski i Mariusz Załucki. Wszystko wskazuje na to, że to nowy I prezes SN zdecyduje o wyznaczeniu pierwszego posiedzenia nowego składu Krajowej Rady Sądownictwa.

Jakie są nowe funkcjonalności portalu informacyjnego sądów, jaka przyszłość informatyzacji w postępowaniu rozpoznawczym oraz w postępowaniu egzekucyjnym – m.in. nad tym dyskutować będą uczestnicy ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „Nowoczesne sposoby doręczeń w postępowaniu sądowym", która odbędzie się w piątek 29 maja w Auli Starej Biblioteki UW. Organizuje ją Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego wraz z Izbą Komorniczą w Warszawie oraz Okręgową Izbą Radców Prawnych w Warszawie.

Sześcioro nowych prawidłowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego skierowało do prezesa Święczkowskiego wniosek o zwołanie zgromadzenia ogólnego sędziów TK. We wniosku zaznaczają, że wszyscy sędziowie mają obowiązek podjąć działania zmierzające do rozwiązania kryzysu konstytucyjnego wywołanego niedopuszczeniem nowych sędziów do orzekania.

Stowarzyszenie Sędziów Polskich Iustitia, w swojej opinii do ustawy o biegłych sądowych, proponuje, by ustawowo uregulować wykorzystywanie przez biegłych AI. Jak wyjaśnia, chodzi o to, by przepisy przesądzały, że sztuczna inteligencja ma być wykorzystywana przy sporządzaniu opinii wyłącznie pomocniczo i nie może zastępować samodzielnego osądu biegłego. Co więcej, odpowiedzialność za treść opinii ma pozostawać po stronie człowieka. Zgodnie z propozycją sędziów m.in. prezes sądu będzie mógł wyłączyć możliwość korzystania z AI przy opinii w konkretnej sprawie.

Blisko 30 proc. ankietowanych pracowników sądów przyznało, że doświadczyło mobbingu, a blisko 1/4 wskazywała przy tym na sędziów – wynika z raportu z badania Temida opublikowanego w 2026 r. I choć dane zbierane były w latach 2022–2023, sami pracownicy i reprezentujące ich związki zawodowe podkreślają, że problem nadal jest istotny. Jak wskazują, wynika to ze specyfiki sądów: hierarchiczności, presji czasu, obciążenia pracą i braku systematycznych szkoleń. A prawnicy podkreślają, że powinna zmienić się praktyka sądowego podejścia do takich spraw i być może zwiększyć się nadzór nad nimi ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości.

Senat nie wniósł poprawek do nowelizacji ustawy o kuratorach sądowych, regulującej m.in. kwestie kuratorskiej legitymacji służbowej i wprowadzającej możliwość zwolnienia aplikanta z pozostałej części aplikacji. Kuratorzy, choć podkreślają, że wprowadzane zmiany są raczej pozytywne, nie ukrywają, że zakres noweli budzi ich niedosyt. Ogólnopolski Związek Zawodowy Kuratorów Sądowych postulował m.in. uchylenie przepisu nakładającego obowiązek dbania o należyty stan legitymacji służbowej, a także chronienia jej przed uszkodzeniem, jako zbędny i powodujący ryzyko dyscyplinarek.

Prezydencka prerogatywa w zakresie powoływania sędziów nie oznacza pełnej dowolności. Kandydaci powinni mieć m.in. prawo do kontroli sądowej decyzji odmawiającej ich powołania – wynika z wyroku ETPCz w sprawie sześciu kandydatów na stanowiska sędziowskie, których mimo pozytywnej opinii ówczesnej Krajowej Rady Sądownictwa, nie powołał prezydent Lech Kaczyński. Trybunał uznał, że doszło do naruszenia art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

29 kwietnia br. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że nastąpiła reasumpcja decyzji o delegowaniu na czas nieokreślony do Sądu Okręgowego w Katowicach sędziego Marcina Gudowskiego, w wyniku czego ma on wrócić do swojego sądu rejonowego. Chodzi o sędziego, który kandydował do nowej Krajowej Rady Sądownictwa. Teraz sprawą zajmie się Sąd Rejonowy w Gliwicach, sędzia skierował bowiem pozew o ustalenie stosunku służbowego. W jego ocenie decyzja ministra nie miała podstawy prawnej i nie dochowano przy niej standardów odwołania z delegacji.

13 sędziów wybranych w minionym tygodniu do Krajowej Rady Sądownictwa, z największym poparciem zgromadzeń i zebrań sędziowskich, apeluje o jak najszybsze zwołania pierwszego posiedzenia Rady, na którym ma zostać wyłoniony m.in. nowy przewodniczący. Gotowość do pracy tłumaczą kryzysem w sądownictwie, który wymaga pilnych działań. I prezes Sądu Najwyższego, zgodnie z przepisami, ma na to 30 dni. Tyle że do 26 maja prezydent Karol Nawrocki ma zdecydować kto będzie nowych prezesem. Jest duże prawdopodobieństwo, że prof. Małgorzata Manowska pozostawi to swojemu następcy.

Ponieważ obowiązująca od blisko ćwierć wieku ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary w praktyce nie działa, proponowane w niej zmiany mają stworzyć realne warunki do egzekwowania takich kar, z jednoczesnym zracjonalizowaniem odpowiedzialności menedżerów. Jedną z nowości ma być możliwość poddania się podmiotu zbiorowego karze, co będzie łagodziło odpowiedzialność karną jego reprezentantów.

Kurator procesowy może ustanowić pełnomocnika procesowego, ze skutkiem bezpośrednio dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, gdyż możliwość działania w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika stanowi jedną z fundamentalnych zasad cywilnego procesu - taka jest istota uchwały podjętej w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego 19 maja br.

Bogdan Święczkowski, prezes Trybunału Konstytucyjnego, w piśmie skierowanym do Pawła Wierdaka, pełnomocnika ministra spraw zagranicznych do spraw postępowań przed ETPCz, wskazał, że Trybunał Konstytucyjny nie utrudnia objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez wybranych przez Sejm sędziów TK Annę Korwin-Piotrowską, Marcina Dziurdę, Krystiana Markiewicza i Macieja Taborowskiego, bo nawiązanie z nimi stosunku służbowego jest możliwe, zgodnie z przepisami, po złożeniu ślubowania wobec prezydenta. Dodał, że przed TK toczy się obecnie sprawa dotycząca sporu kompetencyjnego pomiędzy prezydentem a Sejmem, dotycząca ślubowania, które ci sędziowie złożyli w Sejmie.

Niedopuszczalne jest zażalenie na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie kosztów sądowych. Sąd w składzie trzyosobowym wyznaczonym do rozpoznania zażalenia może odrzucić zażalenie - taką uchwałę podjął Sąd Najwyższy w odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne budzące liczne wątpliwości sędziów.

15 maja Sejm wybrał 15 nowych sędziów/członków Krajowej Rady Sądownictwa. Zgodnie z nowelą o KRS, na podstawie której dokonano wyboru, ich wspólna, czteroletnia kadencja rozpoczyna się z dniem następującym po dniu, w którym dokonano wyboru. Kolejną istotną datą będzie pierwsze posiedzenie - ma je zwołać pierwszy prezes Sądu Najwyższego, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zwolnienia stanowiska przewodniczącego. Dagmara Pawełczyk-Woicka, złożyła rezygnację z dniem 15 maja. Pytaniem pozostaje też, jak do "nowej" KRS podejdzie prezydent Karol Nawrocki, biorąc pod uwagę choćby zabezpieczenie Trybunału Konstytucyjnego.

Syn więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego, który trafił tam jako włoski jeniec wojenny, otrzyma 108 tysięcy euro odszkodowania. Środki zostaną jednak wypłacone nie przez niemiecki rząd, ale specjalny włoski fundusz rekompensat.