Zgodnie z Konstytucją to rząd odpowiada za politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa. Prezydent może wkraczać w obszar polityki wyłącznie na podstawie przyznanych mu kompetencji. Po wejściu w życie Konstytucji początkowo zakładano, że będzie pełnił przede wszystkim rolę neutralnego arbitra. Wkraczanie przez niego w politykę państwa nie będzie powodować zasadniczych konfliktów z rządem. Problem polega jednak na tym, że kolejni prezydenci interpretowali swoje kompetencje rozszerzająco, a obecny prezydent dodatkowo uzurpuje te, które mu nie przysługują – mówi prof. Piotr Tuleja, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku oraz kierownik Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Już 17 kwietnia, w piątek, mają odbyć się pierwsze zgromadzenia ogólne sędziów w celu zaopiniowania 60 kandydatów zgłoszonych na sędziów/członków KRS. Kolejne zgromadzenia, ale też zebrania, zaplanowano do 22 kwietnia. Głosy mają być zliczane przez komisje skrutacyjne, następnie przekazywane do sądów apelacyjnych, a stamtąd – po przeliczeniu ze wszystkich podległych sądów – do rąk marszałka Sejmu. Co ważne, nie będą podejmowane w tym zakresie uchwały. Problem może być z samą frekwencją – część sędziów już zapowiada, że nie weźmie w tym udziału, podkreślając, że takie „prawybory" nie mają podstawy prawnej.

Prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski zażądał od premiera Donalda Tuska opublikowania 67 orzeczeń Trybunału, wydanych w latach 2024–2026. Jak wskazał, chodzi m.in. o wyrok, w sprawie którego interweniował RPO, a który dotyczy sytuacji wcześniejszych emerytów, oraz kolejny w sprawie świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami. O publikację orzeczeń dotyczących m.in. wynagrodzenia dla kuratorów, w tym dla osób nieznanych z miejsca pobytu, apelowali adwokaci.

Trybunał Konstytucyjny orzekł w czwartek, 16 kwietnia, że przepis ustawy o KRS dający ministrowi sprawiedliwości uprawnienie do potwierdzenia statusu sędziów popierających kandydatów do Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z Konstytucją. Niekonstytucyjne, w ocenie Trybunału, jest też uregulowanie o możliwości zaskarżenia nieprzyjęcia zgłoszenia kandydata do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od dnia doręczenia decyzji.

Samorządy prawnicze chciałyby jak najszybszego wprowadzenia narzędzia, pozwalającego adwokatom i radcom na zaznaczanie swoich urlopów w specjalnym kalendarzu w portalu informacyjnym sądów. Możliwości techniczne – jak wynika z sygnałów płynących z resortu sprawiedliwości – już są. Propozycje NRA zakładają zmiany w Prawie o adwokaturze oraz w rozporządzeniu dotyczącym portalu informacyjnego sądów – adwokat mógłby wpisać w ten sposób 20 dni roboczych urlopu. Samorząd radcowski rozważa natomiast nowele procedur cywilnej i karnej.

Prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski oczekuje od ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka sprostowania informacji – jak wskazano w komunikacie – sugerujących, że sprawuje urząd niezgodnie z prawem. TK informuje, że prezes złożył oświadczenie majątkowe w terminie. Szef MS, prokurator generalny, mówił 13 kwietnia, że jego zdaniem sprawdzona powinna zostać kwestia terminu złożenia przez Święczkowskiego oświadczenia o stanie majątkowym.

Sztuczna inteligencja w elektronicznym arbitrażu gospodarczym jeszcze niedawno była eksperymentem, dziś realnie skraca postępowania, obniża koszty i wchodzi do największych instytucji arbitrażowych świata. Ale granica wciąż jest wyraźna: decyzję musi podjąć prawnik i nikt inny – pisze Robert Szczepanek, założyciel Ultima RATIO., dostawcy systemu IT Elektronicznego Centrum Arbitrażu i Mediacji przy Stowarzyszeniu Notariuszy RP.

Gdy prezes Trybunału Konstytucyjnego odmawia dopuszczenia do orzekania czworga z szóstki wybranych przez Sejm sędziów, pojawiają się pytania o możliwości przymuszenia go do tego lub „obejścia” tej blokady. Przydatnym doświadczeniem może być batalia o przywrócenie do orzekania sędziego Pawła Juszczyszyna i kilkorga innych sędziów zawieszonych przez Izbę Dyscyplinarną SN. Zapadło w tych sprawach wiele wyroków sądów powszechnych, ale z ich egzekucją trzeba było czekać do wymiany prezesów sądów.

Nowo wybrany sędzia Trybunału Konstytucyjnego prof. Krystian Markiewicz zrzekł się urzędu sędziego Sądu Okręgowego w Katowicach. Według nieoficjalnych informacji Prawo.pl, ze względu na to, że wybrano go do Trybunału, miał też zrezygnować z funkcji przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury przy MS. Z kolei sędzia TK Anna Korwin‑Piotrowska poinformowała ministra sprawiedliwości o zwolnieniu etatu w SO w Opolu i wskazała, że jej stanowisko sędziowskie przekształciło się w stanowisko sędziego Trybunału.

Zrzeczenie się urzędu sędziego winno nastąpić jeszcze przed złożeniem ślubowania przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego, a - zgodnie z utartą praktyką nie później niż po ślubowaniu, a przed stawieniem się w miejscu służbowym - czyli siedzibie TK, w celu podjęcia obowiązków służbowych. Pozostawanie przez osobę wybraną na sędziego TK w stosunku służbowym z sądem powszechnym obliguje prezesa Trybunału do odmowy dopuszczenia jej do wykonywania czynności - pisze dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji.

Począwszy od uchwalenia w 1997 roku obecnie obowiązującej Konstytucji, prawie każdy z prezydentów w którymś momencie próbował sobie uzurpować jakieś kompetencje, których nie miał. Skala tego zjawiska w dwóch ostatnich prezydenckich kadencjach jest jednak nieporównywalna z tym, z czym mieliśmy do czynienia wcześniej. Dlatego potrzebujemy jednoznacznego rozstrzygnięcia, czy prezydent ma być silny i aktywny w polityce, czy wręcz przeciwnie – jego kompetencje mają być ograniczone, jak w modelu kanclerskim – mówi prof. Sławomir Patyra z Instytutu Nauk Prawnych Wydziału Prawa i Administracji UMCS.

Zgodnie z przepisami sędzia, który został mianowany lub wybrany do pełnienia m.in. funkcji w organach państwowych, musi niezwłocznie zrzec się swojego urzędu, chyba że przechodzi w stan spoczynku. W ocenie prawników dotyczy to też sędziów Trybunału Konstytucyjnego - w tym prof. Krystiana Markiewicza i sędzi Anny Korwin‑Piotrowskiej. Jak wskazują, powinno to nastąpić po złożeniu ślubowania, bo to ono jest podstawą do zawiązania stosunku służbowego. Część prawników uważa, że następuje to z mocy prawa, a sędziowie w swoich sądach nie mogą już orzekać.

Osoba kierująca Trybunałem Konstytucyjnym nie ma prawa oceniać statusu powołanych do tego organu sędziów. Nie może też ograniczać im dostępu do pracy, na którą zawarli „umowę” z Narodem, a nie z prezesem, ani z prezydentem – twierdzi prof. Michał Romanowski z Uniwersytetu Warszawskiego. I dodaje, że po wielu wyrokach sądów krajowych i europejskich, sprawa ta jest obecnie znacznie prostsza od powadzonej przez niego, jako adwokata, batalii w mieniu Pawła Juszczyszyna i kilkorga innych sędziów zawieszanych w obowiązkach.

Wyrok TSUE z 24 marca 2026 r. stanowi istotny krok w kierunku wygaszenia kryzysu sądownictwa w Polsce, ponieważ po raz pierwszy w sposób jednoznaczny i całościowy potwierdza, że niezawisłości nie można kwestionować zbiorczo, automatycznie ani w oparciu o kryteria czysto formalne. Jednocześnie daje jasny sygnał, że przyszłe reformy muszą mieścić się w standardach prawa Unii, tak aby nie prowadzić do destabilizacji wymiaru sprawiedliwości, lecz do jego wzmocnienia - pisze dr Monika Smusz-Kulesza, sędzia Sądu Okręgowego w Łodzi, członek zarządu OZS „Aequitas”

Zgodnie z Konstytucją to rząd odpowiada za politykę wewnętrzną i zewnętrzną państwa. Prezydent teoretycznie powinien pełnić rolę neutralnego arbitra, który wkracza w te obszary wyłącznie na podstawie przyznanych mu kompetencji. Problem w tym, że jest wybierany w wyborach powszechnych, a więc ma swój program polityczny, z którego jest przez obywateli rozliczany. Dlatego też w swoich kompetencjach próbuje się „rozpychać” – oceniają konstytucjonaliści. Ich zdaniem przydałyby się zmiany w modelu prezydentury – tyle że wyzwaniem może być wypracowanie konsensusu politycznego.

Krajowa Rada Notarialna, w stanowisku przyjętym po ślubowaniu w Sejmie, w obecności notariusza, nowo wybranych sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wskazuje, że zgodnie z przepisami ustawy – Prawo o notariacie notariusze są uprawnieni do sporządzania protokołów notarialnych, dokumentujących przebieg różnego rodzaju czynności i zdarzeń mogących wywoływać skutki prawne. Dodaje, że protokół notarialny nie kreuje skutków prawnych zdarzeń, których dotyczy.

Czwórka sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wybranych 13 marca, którzy złożyli ślubowanie w Sejmie, zwróciła się pismami do prezesa Trybunału o przygotowanie dla nich gabinetów do pracy, wydanie kart dostępu do budynku, umożliwienie dostępu do systemów informacyjnych oraz o przydzielenie im spraw. Do pism – jak ustaliło Prawo.pl – dołączyli notarialne potwierdzenie złożenia ślubowania wobec Prezydenta RP oraz notarialnie poświadczone potwierdzenie, że podpisany akt ślubowania został złożony prezydentowi i znajduje się w Kancelarii Prezydenta.

Cała szóstka sędziów Trybunału Konstytucyjnego, wybranych 13 marca br., złożyła ślubowanie skutecznie, zgodnie z Konstytucją i przepisami ustawy o statusie sędziów TK. Ślubowanie w Pałacu Prezydenckim nie wynika bowiem z przepisów, a jest pewnym zwyczajem konstytucyjnym, który może ulec zmianie. Nie jest wykluczone, że forma ślubowania w Sejmie i przekazania prezydentowi dokumentów z rotą ślubowania podpisaną przez sędziego stanie się praktyką. Analizy wymaga natomiast kwestia wyboru nowych sędziów na miejsca po tzw. sędziach dublerach – mówi dr hab. Monika Haczkowska, prof. Uniwersytetu Opolskiego, adwokatka, mediatorka, konstytucjonalistka (Kancelaria Adwokacka dr Monika Haczkowska).

Czwórka sędziów, którzy 9 kwietnia złożyli w Sejmie ślubowanie, lecz nie zostali dotąd zaproszeni w tym celu do Pałacu Prezydenckiego, zamierza udać się do Trybunału Konstytucyjnego i zażądać dopuszczenia do pracy. Rozważają również złożenie pozwu do sądu pracy o dopuszczenie ich do wykonywania tych czynności. Bogdan Święczkowski, prezes TK, poinformował, że dwoje sędziów, którzy złożyli ślubowanie wobec prezydenta, objęło urzędy, a w przypadku pozostałych czterech będzie to możliwe, jeśli prezydent potwierdzi, że ich ślubowanie było formalnie ślubowaniem złożonym wobec niego.

Prezydent powinien być autorytetem, jego wybór nie powinien następować w wyborach powszechnych, a rola powinna mieć charakter przede wszystkim reprezentacyjny. Sytuacja, w której prezydenci rozpychają się w swoich konstytucyjnych kompetencjach, nie służy bowiem ani państwu, ani obywatelom. Za politykę wewnętrzną i zewnętrzną, zgodnie z Konstytucją, odpowiada rząd, który jest bezradny, np. w sytuacji stosowania przez prezydenta weta – mówi dr hab. Joanna Juchniewicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.