Zalecenie 2026/311 w sprawie przyciągania talentów na potrzeby innowacji
ZALECENIE KOMISJI (UE) 2026/311z dnia 29 stycznia 2026 r.w sprawie przyciągania talentów na potrzeby innowacji
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 292,
(1) Przyciąganie i zatrzymywanie obywateli państw trzecich posiadających specjalistyczne umiejętności lub duży potencjał innowacyjny, w tym naukowców, studentów i absolwentów nauk przyrodniczych, technologii, inżynierii i matematyki (STEM), pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców, ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania wzrostu gospodarczego, konkurencyjności i wiodącej pozycji technologicznej Unii.
(2) Przyciąganie talentów na potrzeby innowacji jest szczególnie ważne w sektorach kluczowych dla konkurencyjności i autonomii strategicznej Unii, w tym w sektorach technologii informacyjno-komunikacyjnych, najbardziej zaawansowanych technologii i pionierskich innowacji, takich jak sztuczna inteligencja ("AI"), obliczenia kwantowe i półprzewodniki, światy wirtualne, czyste technologie i technologie energii odnawialnej (w tym technologia jądrowa), biotechnologia (w tym zastosowania w dziedzinie zdrowia i biogospodarce), zaawansowana produkcja i materiały oraz cyberbezpieczeństwo.
(3) Utrzymujące się niedobory pracowników i kwalifikacji w sektorach wysoce innowacyjnych osłabiają zdolność Unii do osiągania jej celów. Od 2015 r. niedobory te wzrosły niemal dwukrotnie i według prognoz będą się nadal utrzymywać, a do 2035 r. ponad połowa nowych miejsc pracy będzie wymagała wysoko wykwalifikowanych pracowników. Jedną z przyczyn tych niedoborów jest nierówność płci, szczególnie jeśli chodzi o pracowników naukowych i inżynierów oraz pracowników sektora przedsiębiorstw. Niedobory te wynikają również z barier utrudniających pełne wykorzystanie umiejętności obywateli państw trzecich już przebywających w Unii, w tym trudności z uznawaniem kwalifikacji i ograniczony dostęp do zatrudnienia odpowiadającego ich profilom. Problem ten dotyka w nieproporcjonalnie dużym stopniu małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) oraz przedsiębiorstwa typu startup, które napotykają trudności w przyciąganiu talentów niezbędnych do zwiększenia skali działalności i konkurowania na arenie międzynarodowej 1 .
(4) Zasadnicze znaczenie ma wykorzystanie potencjału siły roboczej samej Unii. Przyciągnięcie wykwalifikowanych i innowacyjnych osób spoza Unii jest jednak również niezbędne, aby zapewnić zrównoważoną rezerwę talentów, która wzmocni konkurencyjność Unii i umożliwi postępy w realizacji jej priorytetów strategicznych. W związku z coraz bardziej niepewną sytuacją na świecie otwartość Unii, poszanowanie praw podstawowych, wolność akademicka i silne instytucje demokratyczne stanowią o atrakcyjności Unii w oczach wykwalifikowanych i innowacyjnych osób poszukujących stabilnego i otwartego otoczenia, które umożliwia im swobodne życie, pracę i tworzenie.
(5) W pakcie o migracji i azylu 2 potwierdzono znaczenie przyciągania do Unii umiejętności i talentów. W ostatnich latach Komisja przedstawiła zestaw środków ustawodawczych, operacyjnych i przyszłościowych, w tym wniosek dotyczący ustanowienia unijnej puli talentów 3 mający na celu rozwijanie międzynarodowej rekrutacji oraz ustanowienie partnerstw w zakresie talentów z myślą o wspieraniu ustrukturyzowanych ram współpracy z krajami partnerskimi.
(6) Skutecznemu wdrażaniu środków przyciąganiu talentów powinna służyć współpraca z krajami partnerskimi, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa dokumentów, zarządzania tożsamością i wymiany informacji, a także w zakresie rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z drenażem mózgów. Taka współpraca powinna mieć na celu pogłębianie wzajemnego zaufania, przyczynianie się do integralności procedur przyjmowania i uzupełnianie szerszych partnerstw UE, w tym partnerstw w zakresie talentów oraz zaangażowania w kontekście rozszerzenia i sąsiedztwa. W związku z tym w Pakcie na rzecz regionu śródziemnomorskiego 4 podkreśla się znaczenie mobilności talentów dla budowania kompleksowych partnerstw, m.in. przez wspieranie szkolnictwa wyższego, zwiększanie mobilności studentów i zaproponowanie utworzenia Uniwersytetu Śródziemnomorskiego.
(7) W dokumencie "Unia umiejętności" 5 wskazano rezultaty na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym i lokalnym, jakie należy osiągnąć, aby przyciągać i zatrzymywać umiejętności z państw trzecich w celu rozwiązania problemu niedoboru wykwalifikowanej siły roboczej i rozwoju talentów w Unii. Podkreślono w nim również znaczenie wspierania integracji i życia rodzinnego w celu przyciągnięcia i zatrzymania wykwalifikowanych pracowników i naukowców, w tym konieczność rozwoju atrakcyjnej kariery naukowej zgodnie z Europejską kartą naukowca.
(8) W ramach unii umiejętności dąży się do tego, aby do 2030 r. roczna liczba osób uczących się spoza UE przyjeżdżających na studia i pragnących uzyskać dyplom ukończenia studiów wyższych w UE wynosiła co najmniej 350 000. Program Erasmus+ jest ważnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi unii umiejętności, m.in. przez inicjatywy przewodnie, takie jak program Erasmus Mundus, sojusze w ramach inicjatywy Uniwersytety Europejskie i przyszły wspólny europejski dyplom/znak jakości.
(9) Przyszła strategia kształcenia i szkolenia zawodowego (VET), zapowiedziana w komunikacie w sprawie unii umiejętności, również przyczyni się do zwiększenia atrakcyjności studentów i absolwentów VET, którzy mogą wspierać innowacje w Unii.
(10) Inicjatywa "Wybierz naukę. Wybierz Europę" 6 promuje Europę jako doskonałe miejsce dla międzynarodowych studentów, naukowców i specjalistów, a unijna strategia na rzecz przedsiębiorstw typu startup i scale-up 7 ma na celu uczynienie Europy najlepszym miejscem na świecie do zakładania i rozwijania globalnych przedsiębiorstw technologicznych, w tym przedsiębiorstw w dziedzinie najbardziej zaawansowanych technologii. Inicjatywy te, wraz z Planem działania na rzecz kontynentu sztucznej inteligencji 8 , uwypuklają strategiczne znaczenie sektorów najbardziej zaawansowanych technologii, sztucznej inteligencji, czystych technologii, zdrowia i technologii cyfrowych dla konkurencyjności i suwerenności Europy, a także potrzebę zapewnienia, aby UE mogła przyciągnąć wykwalifikowanych specjalistów, którzy będą pobudzać rozwój tych sektorów. Działania "Maria Skłodowska-Curie" są kluczowym instrumentem przyciągania i zatrzymywania międzynarodowych talentów w Europie, wspierającym szkolenie i rozwój kariery naukowców z całego świata na wszystkich etapach ich drogi zawodowej. Ponadto inicjatywa UE "Niebieski dywan", uruchomiona w ramach unijnej strategii na rzecz przedsiębiorstw typu startup i scale-up, ułatwi przyciąganie i zatrzymywanie wysoko wykwalifikowanych i zróżnicowanych talentów, oraz będzie ukierunkowana na kształcenie w zakresie przedsiębiorczości, aspekty opcji na akcje dla pracowników związane z podatkami i zatrudnienie transgraniczne.
(11) Komisja oferuje wsparcie za pomocą trwających i planowanych inicjatyw mających wzmocnić atrakcyjność UE dla talentów, zwłaszcza za pośrednictwem działań pt. "Wybierz Europę" w dziedzinie badań naukowych i innowacji. Wysiłki te będą również polegać na oferowaniu możliwości finansowania i prowadzeniu działań w zakresie informowania talentów o możliwościach zatrudnienia w unijnych organizacjach badawczych.
(12) Przyszły europejski plan na rzecz innowacji ma na celu zwiększenie i przyspieszenie wdrażania innowacji oraz poprawę otoczenia regulacyjnego pod kątem innowacyjnych przedsiębiorstw, w tym przedsiębiorstw typu startup i scale-up. Wniosek Komisji dotyczący aktu o europejskiej przestrzeni badawczej (EPB) wesprze również inwestycje w badania i rozwój, dostosuje unijne i krajowe priorytety inwestycji oraz ułatwi mobilność naukowców do Unii i w jej obrębie. Plan działania Komisji na rzecz kobiet w badaniach naukowych, innowacjach i przedsiębiorstwach typu startup będzie dotyczył utrzymujących się nierówności płci, które utrudniają pełne wykorzystanie talentów i potencjału innowacyjnego, a jego celem będzie uczynienie UE do 2030 r. najbardziej atrakcyjnym miejscem na świecie dla kobiet, jeżeli chodzi o te dziedziny.
(13) Przyciąganie międzynarodowych talentów na potrzeby innowacji i konkurencyjności jest również jednym z kluczowych celów strategii UE w zakresie polityki wizowej 9 , w której określono ramy polityki wizowej sprzyjające długoterminowym interesom Europy dzięki zwiększeniu bezpieczeństwa w całej strefie Schengen, wspieraniu dobrobytu i konkurencyjności UE oraz eksponowaniu pozycji i odporności Europy na arenie międzynarodowej.
(14) Unia powinna wdrożyć już rozpoczęte działania i zwiększyć swoje starania przez wprowadzenie dodatkowych środków, aby stać się atrakcyjnym miejscem docelowym dla międzynarodowych talentów, których umiejętności, wiedza lub działalność mogą przyczynić się do poprawy jej konkurencyjności i rozwoju ekosystemów innowacji. Środki te powinny poprawić dostęp do unijnych i krajowych ram dotyczących studiów, badań naukowych, zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji i umiejętności, założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców, oraz wdrażanie tych ram.
(15) Elastyczność przewidzianą w unijnych ramach prawnych należy wykorzystać do przyspieszenia i ułatwienia przyjmowania międzynarodowych talentów oraz zwiększenia atrakcyjności Unii. Środkom tym powinny towarzyszyć środki operacyjne zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym.
(16) Dorobek prawny UE zapewnia ramy przyciągania i zatrzymywania talentów z państw trzecich. Dyrektywa (UE) 2016/801 ("dyrektywa w sprawie studentów i naukowców") 10 harmonizuje warunki wjazdu i pobytu studentów i naukowców, co ułatwia mobilność oraz możliwości odbycia studiów i prowadzenia badań naukowych; w dyrektywie (UE) 2021/1883 ("dyrektywie w sprawie niebieskiej karty UE") 11 ustanowiono wspólne zasady dotyczące przyjmowania oraz praw pracowników o wysokich kwalifikacjach. Uzupełnieniem tych przepisów jest dyrektywa Rady 2003/86/WE ("dyrektywa w sprawie łączenia rodzin") 12 określająca warunki łączenia rodzin, które odgrywa ważną rolę w przyciąganiu i zatrzymywaniu utalentowanych obcokrajowców oraz propagowaniu długoterminowej integracji.
(17) Długotrwałe procedury, trudności utalentowanych pracowników w dostępie do konsulatów, brak informacji i złożone systemy krajowe, w tym dotyczące założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców, nadal osłabiają skuteczność unijnych ram oraz ograniczają ich atrakcyjność i widoczność na szczeblu globalnym.
(18) Aby przyciągnąć do Unii międzynarodowe talenty, konieczne są szybkie, przejrzyste i przewidywalne procedury przyjmowania. Można podjąć konkretne działania służące uproszczeniu i zwiększeniu przewidywalności procesów przyjmowania, skróceniu okresu Ograniczają one również wpływ działań Unii w innych obszarach, takich jak edukacja, badania naukowe czy innowacje.rozpatrywania wniosków oraz odpowiedniemu wyposażeniu systemów konsularnych i administracyjnych, aby mogły one sprawnie rozpatrywać wnioski oraz zapewniać ochronę przed potencjalnymi nadużyciami, m.in. przy wsparciu finansowym Unii.
(19) Poprawa perspektyw długoterminowych ma kluczowe znaczenie dla przyciągnięcia i zatrzymania naukowców, międzynarodowych studentów, pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach oraz założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców. Dyrektywa Rady 2003/109/WE ("dyrektywa w sprawie rezydentów długoterminowych") 13 daje możliwość uzyskania statusu rezydenta długoterminowego UE po pięciu latach legalnego i nieprzerwanego pobytu w państwie członkowskim oraz wspiera bardzo mobilne talenty, takie jak naukowcy i wysoko wykwalifikowani pracownicy. Przyjęcie wniosku Komisji 14 dotyczącego przekształcenia dyrektywy w sprawie rezydentów długoterminowych przyczyniłoby się do zwiększenia atrakcyjności Unii.
(20) Ułatwienie uznawania kwalifikacji i walidacji umiejętności obywateli państw trzecich ma również kluczowe znaczenie dla skuteczności polityki przyciągania i zatrzymywania pracowników. W ramach inicjatywy na rzecz przenoszenia umiejętności, która ma zostać przyjęta w 2026 r., zbadana zostanie możliwość przedstawienia wniosku w sprawie wspólnych zasad umożliwiających uproszczenie procedur uznawania i walidacji kwalifikacji i umiejętności obywateli państw trzecich.
(21) Usprawnienie przekazywania informacji talentom za granicą, wzmocnienie koordynacji między kształceniem, szkoleniem, instytucjami badawczymi i podmiotami zajmującymi się innowacjami oraz zapewnienie odpowiednich zdolności administracyjnych mają zasadnicze znaczenie dla przyspieszenia procedur oraz zwiększenia ich przejrzystości i skuteczności.
(22) Należy przedstawić ukierunkowane zalecenia, aby ułatwić talentom dostęp do Unii i państw członkowskich oraz usprawnić procedury składania wniosków, wzmocnić środki mające na celu przyciągnięcie i zatrzymanie międzynarodowych talentów, które mogą przyczynić się do konkurencyjności i wzrostu gospodarczego Unii, zwiększyć zdolności oraz dostęp do informacji i promowania mechanizmów koordynacji.
(23) Beneficjenci ochrony międzynarodowej przebywający w UE lub obywatele państw trzecich potrzebujący ochrony przesiedleni w państwie trzecim mogą również posiadać umiejętności potrzebne na europejskim rynku pracy lub duży potencjał innowacyjny. Mogą jednak napotkać szczególne wyzwania związane z uzyskaniem dokumentów pobytowych w celu podjęcia studiów, badań naukowych i zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji. Obejmuje to rozwiązanie problemów związanych z dostępem do procedur uznawania zagranicznych dyplomów, świadectw i innych dowodów potwierdzających posiadanie kwalifikacji, w szczególności w sytuacji braku dokumentów potwierdzających lub niemożności pokrycia kosztów związanych z procedurami uznawania kwalifikacji. W tym względzie można wykorzystać doświadczenia zdobyte w ramach uzupełniających dróg migracji związanych z pracą lub edukacją, zgodnie z zaleceniem Komisji w sprawie legalnych dróg uzyskania ochrony w UE 15 .
(24) Należy wspierać współpracę i wymianę informacji w zakresie przyciągania talentów na potrzeby innowacji między państwami członkowskimi, partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, m.in. przez wzajemne uczenie się i wymianę dobrych praktyk. Należy stworzyć platformę przyciągania talentów na potrzeby innowacji, skupiającą ekspertów - udzielających się na istniejących forach - ds. migracji, zatrudnienia, kształcenia i innowacji w celu wytworzenia synergii, zapewnienia koordynacji i monitorowania wdrażania zalecenia.
(25) Począwszy od 2026 r. Komisja powinna regularnie podsumowywać wdrażanie niniejszego zalecenia, m.in. aby ocenić, czy konieczne są ukierunkowane zmiany legislacyjne mające na celu uproszczenie procedur i lepsze dostosowanie ich do ambitnych zamierzeń UE w zakresie konkurencyjności i innowacji. W tym celu należy zwrócić się do państw członkowskich o informowanie Komisji o istotnych krajowych inicjatywach, reformach, dobrych praktykach i statystykach.
(26) Niniejsze zalecenie powinno koncentrować się na ramach przyjmowania i pobytu w przypadku pobytów trwających dłużej niż 90 dni. Państwa członkowskie mogą również podjąć decyzję o stosowaniu środków przewidzianych w niniejszym zaleceniu do odpowiednich kategorii obywateli państw trzecich podlegających obowiązkowi wizowemu, którzy odwiedzają UE w celu podjęcia studiów, badań naukowych lub w celach biznesowych, na pobyt do 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu, pod warunkiem że jest to zgodne z obowiązującymi ramami prawnymi UE dotyczącymi wiz krótkoterminowych 16 .
(27) Zgodnie z art. 79 ust. 5 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej niniejsze zalecenie nie ma wpływu na kompetencje państw członkowskich w zakresie ustalania wielkości napływu obywateli państw trzecich w poszukiwaniu pracy,
ZALECA:
UŁATWIENIE TALENTOM DOSTĘPU DO UNII I PAŃSTW CZŁONKOWSKICH ORAZ USPRAWNIENIE PROCEDUR SKŁADANIA WNIOSKÓW DOTYCZĄCYCH TALENTÓW
Środki ułatwiające składanie i ocenę wniosków o wydanie wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych
1. Państwa członkowskie powinny zapewniać proste, szybkie, przejrzyste i cyfrowe procedury składania wniosków, aby zachęcać pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, a także instytucje badawcze, instytucje ds. kształcenia i szkolenia oraz pracodawców do korzystania z możliwości w zakresie mobilności międzynarodowej.
2. Państwa członkowskie powinny umożliwić wnioskodawcom składanie wniosków zdalnie lub osobiście. Osobiste spotkania powinny być wymagane jedynie wtedy, gdy jest to absolutnie niezbędne, na przykład w celu dostarczenia danych biometrycznych, lub w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do tego, czy obywatele państw trzecich będą zamieszkiwać w Unii w celach innych niż te, w odniesieniu do których ubiegają się o przyjęcie. W przypadku gdy wymagane jest złożenie wniosku osobiście, państwa członkowskie powinny zapewnić wystarczające i łatwo dostępne terminy składania wniosków, przeprowadzenia rozmów i odbioru wiz długoterminowych lub dokumentów pobytowych.
3. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby środkom ułatwiającym składanie wniosków towarzyszyły odpowiednie zabezpieczenia mające na celu zapewnienie, aby obywatele państw trzecich nie stanowili zagrożenia dla porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego czy zdrowia publicznego, oraz aby zapobiegać nadużyciom i oszustwom, w tym przez weryfikację autentyczności i wiarygodności podmiotów przyjmujących i pracodawców, dokumentów uzupełniających oraz profilu wnioskodawców zamierzających prowadzić badania naukowe, studiować lub pracować w obszarach o znaczeniu strategicznym (takich jak obronność, energia jądrowa, wywiad itp.). Państwa członkowskie powinny również wprowadzić proporcjonalne mechanizmy monitorowania po wjeździe obywateli państw trzecich na ich terytorium, aby warunki przyjmowania pozostawały spełnione, w tym powinny monitorować, czy nie pojawiły się nowe zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego, zwłaszcza ryzyko wycieku technologii.
4. Państwa członkowskie powinny wdrożyć systemy składania wniosków online, które są przyjazne dla użytkownika, efektywne oraz które umożliwiają bezpieczną i interoperacyjną 17 wymianę danych i koordynację między właściwymi organami krajowymi zajmującymi się przetwarzaniem wniosków.
5. Zachęca się państwa członkowskie do łączenia i koordynowania zasobów konsularnych w państwach trzecich, w stosownych przypadkach, w celu rozwiązania problemu ograniczonych zdolności organów konsularnych. Współpraca taka mogłaby obejmować dzielone lub wspólne wydziały wizowe, dostarczanie ukierunkowanych informacji na temat procedur składania wniosków oraz ułatwianie procedur wydawania wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych międzynarodowym studentom, naukowcom, pracownikom o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, założycielom przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnym przedsiębiorcom. Te specjalne sekcje mogłyby powstać we współpracy z delegaturami Unii, krajowymi agencjami ds. innowacji i izbami handlowymi, oraz mogłyby również prowadzić działania promocyjne.
6. W przypadku gdy państwo członkowskie nie posiada przedstawicielstwa dyplomatycznego lub konsularnego w państwie trzecim, powinno wprowadzić środki niezbędne do ułatwienia składania wniosków, na przykład za pośrednictwem systemu składania wniosków online lub w drodze porozumienia o reprezentacji z innymi państwami członkowskimi obecnymi w tym państwie trzecim.
Środki mające na celu uproszczenie warunków przyjmowania
7. Państwa członkowskie powinny stosować procedury zatwierdzania lub uznawania instytucji badawczych, instytucji szkolnictwa wyższego i pracodawców w celu zwolnienia wnioskodawców z niektórych wymogów dotyczących dokumentacji, zgodnie z możliwościami przewidzianymi w art. 9 i 15 dyrektywy (UE) 2016/801 oraz art. 13 dyrektywy (UE) 2021/1883. W celu zapewnienia przejrzystości oraz aby wnioskodawcy mieli świadomość ułatwień zapewnianych zatwierdzonym i uznanym instytucjom badawczym, instytucjom szkolnictwa wyższego i pracodawcom, państwa członkowskie powinny regularnie publikować zaktualizowane wykazy zatwierdzonych podmiotów przyjmujących i wspierających oraz zatwierdzonych pracodawców na tych samych stronach internetowych, na których wnioskodawcy mogą znaleźć informacje na temat procedur wydawania wiz długoterminowych i dokumentów pobytowych.
8. Państwa członkowskie powinny ograniczyć liczbę dokumentów lub dowodów, które wnioskodawcy muszą przedstawić przy ubieganiu się o przyjęcie na studia, prowadzenie badań naukowych lub zatrudnienie w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji i umiejętności w zatwierdzonej instytucji badawczej, instytucji szkolnictwa wyższego lub u zatwierdzonego pracodawcy, zgodnie z art. 8 ust. 3 i art. 11 ust. 3 dyrektywy (UE) 2016/801 oraz art. 13 ust. 2 dyrektywy (UE) 2021/1883. Państwa członkowskie powinny co najmniej zwolnić wnioskodawców z obowiązku przedstawienia dokumentów, które podmiot przyjmujący lub inny właściwy organ już zweryfikował, takich jak dowód zakwaterowania, tłumaczenia dyplomów, dowód ubezpieczenia zdrowotnego, testy rynku pracy lub inne dokumenty uzupełniające uprzednio ocenione podczas procesu zatwierdzania lub uznawania.
9. Obywatele państw trzecich przybywający do Unii w celu podjęcia studiów, badań naukowych lub zatrudnienia w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji i umiejętności często nie znają swojego przyszłego adresu w momencie składania wniosku ani nie mogą wynająć odpowiedniego zakwaterowania, jeżeli nie mają podpisanej umowy o pracę oraz ważnej wizy długoterminowej lub dokumentu pobytowego. Państwa członkowskie powinny powstrzymać się od wymagania od studentów, naukowców i pracowników o wysokich kwalifikacjach, by w momencie składania wniosku podali adres w danym państwie członkowskim, w tym adres tymczasowy, zgodnie z art. 7 ust. 2 dyrektywy (UE) 2016/801 i art. 5 ust. 7 dyrektywy (UE) 2021/1883.
10. Aby ułatwić innowacyjnym talentom dostęp do niebieskiej karty UE, państwa członkowskie powinny rozważyć:
- zastosowanie niższych progów wynagrodzenia w zawodach dotkniętych niedoborami strukturalnymi oraz w przypadku niedawnych absolwentów szkół wyższych, w ramach marginesów dozwolonych na podstawie art. 5 ust. 4 dyrektywy (UE) 2021/1883, oraz
- akceptowanie odpowiedniego doświadczenia zawodowego zamiast formalnych kwalifikacji w trakcie procedury rozpatrywania wniosku w sektorach strategicznych dla ekosystemu innowacji Unii poza sektorem ICT wskazanym w załączniku I do dyrektywy (UE) 2021/1883, zgodnie z art. 2 pkt 9 lit. b) tej dyrektywy.
Środki mające na celu skrócenie okresu rozpatrywania wniosków
11. Państwa członkowskie powinny ustanowić uproszczone lub przyspieszone procedury uzyskania wizy długoterminowej lub dokumentu pobytowego dla założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców, we współpracy z podmiotami zajmującymi się innowacjami uznanymi lub zatwierdzonymi przez organy krajowe (np. certyfikowanymi inkubatorami, akceleratorami, agencjami ds. innowacji, parkami technologicznymi). Państwa członkowskie powinny w szczególności stosować uproszczone lub przyspieszone procedury dla założycieli przedsiębiorstw typu startup i MŚP oraz innowacyjnych przedsiębiorców uczestniczących w krajowych lub wspieranych przez UE programach w zakresie innowacji, takich jak "Horyzont Europa", w tym Europejskiej Rady ds. Innowacji, Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii, Eureka Eurostars, lub uczestniczących w projektach wspieranych z InvestEU.
12. Państwa członkowskie powinny jak najszybciej - najlepiej w ciągu 30 dni od złożenia wniosku - rozpatrywać wnioski o wydanie wizy długoterminowej i dokumentów pobytowych (w tym wnioski o przedłużenie) międzynarodowych studentów, naukowców i pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach w dziedzinach STEM i innych sektorach związanych z innowacjami, a także wnioski założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców.
13. Również zgodnie z celami określonymi w zaleceniu Rady "Europa w ruchu" 18 państwa członkowskie powinny jak najszybciej - najlepiej w ciągu 30 dni od złożenia wniosku - rozpatrywać wnioski o wydanie wizy długoterminowej i dokumentów pobytowych (w tym wnioski o przedłużenie) międzynarodowych studentów i naukowców przybywających do Unii w ramach programów finansowanych przez Unię, takich jak Erasmus+, działania "Maria Skłodowska-Curie", grantów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych i innych programów mających przyciągać utalentowane zespoły ds. badań naukowych i innowacji.
14. Państwa członkowskie powinny powstrzymać się od wymagania - na różnych etapach procedury przyjmowania - dokumentacji innej niż niezbędna, która została już przedłożona na poprzednim etapie procedury, takiej jak kopie umów o pracę, dowód zakwaterowania, oficjalne tłumaczenia lub legalizacja dyplomów, oraz powinny działać na zasadzie wzajemnego zaufania co do autentyczności i dokładności dostarczonych dokumentów. Zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 2016/801 państwa członkowskie powinny rozważyć przyjmowanie dokumentów sporządzonych w językach urzędowych Unii innych niż ich języki urzędowe lub przynajmniej w języku angielskim.
15. Państwa członkowskie powinny zezwolić międzynarodowym studentom ubiegającym się o wizę lub dokument pobytowy na wszczęcie procedur imigracyjnych przed uiszczeniem pełnego czesnego, pod warunkiem że dowód uiszczenia pełnej kwoty zostanie dostarczony najpóźniej w momencie wydania wizy długoterminowej lub dokumentu pobytowego.
16. W przypadku gdy państwa członkowskie wydają dokumenty pobytowe wyłącznie na swoim terytorium, a wnioskodawcy potrzebują wizy, aby wjechać na ich terytorium, państwa członkowskie powinny rozpatrzyć wniosek o wydanie wymaganej wizy jak najszybciej, w tym samym ogólnym terminie nie przekraczającym 30 dni, zalecanym w pkt 12 i 13 niniejszego zalecenia. Termin ten powinien również obejmować, w stosownych przypadkach, czas potrzebny właściwym organom na sprawdzenie sytuacji na rynku pracy.
17. Zachęca się państwa członkowskie do tego, aby nie stosowały testów rynku pracy w odniesieniu do naukowców i pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, chyba że jest to należycie konieczne, a także aby nie stosowały takich testów w przypadku przedłużania ważności dokumentu pobytowego lub w przypadku mobilności wewnątrz UE. Ponadto zachęca się państwa członkowskie do tego, aby nie stosowały testów rynku pracy w odniesieniu do zawodów, w przypadku których występują strukturalne niedobory siły roboczej, oraz zawodów przyczyniających się do ekosystemu innowacji UE, m.in. w sektorach związanych z naukami przyrodniczymi, technologią, inżynierią i matematyką. Stosowane testy rynku pracy powinny być szybkie, proporcjonalne i przejrzyste.
OD PRZYCIĄGNIĘCIA DO ZATRZYMANIA - UTRZYMANIE MIĘDZYNARODOWYCH TALENTÓW W UNII
Środki mające na celu zwiększenie możliwości w zakresie przedsiębiorczości i długoterminowego zatrudnienia
18. Państwa członkowskie powinny zwiększać wiedzę międzynarodowych studentów i naukowców na temat możliwości pobytu na ich terytorium przez co najmniej dziewięć miesięcy po zakończeniu studiów lub badań naukowych w celu poszukiwania zatrudnienia lub założenia działalności gospodarczej, jak przewidziano w art. 25 ust. 1 dyrektywy (UE) 2016/801. W stosownych przypadkach okres ten można wydłużyć, aby zapewnić absolwentom i naukowcom wystarczająco dużo czasu na znalezienie pracy odpowiadającej ich poziomowi umiejętności lub na rozpoczęcie działalności gospodarczej.
19. Państwa członkowskie powinny skorzystać z przewidzianej w art. 15 ust. 5 dyrektywy (UE) 2021/1883 możliwości zezwolenia posiadaczom niebieskiej karty UE na podjęcie innej działalności zawodowej uzupełniającej ich główną działalność jako posiadaczy niebieskiej karty UE, co nie powinno wpływać na ich prawo pobytu w charakterze posiadaczy niebieskiej karty UE. Elastyczność ta jest szczególnie istotna w sektorze ICT i innych sektorach opartych na innowacjach, ponieważ może zachęcić pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach do testowania i rozwijania projektów biznesowych, przy jednoczesnym utrzymaniu ich głównej działalności w ramach statusu posiadacza niebieskiej karty UE.
Środki mające na celu zatrzymanie talentów
20. Państwa członkowskie powinny ułatwiać dostęp międzynarodowych studentów, naukowców, pracowników o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców do odpowiednich krajowych i unijnych usług i sieci wsparcia, aby pomóc im w osiedleniu się i prowadzeniu działalności zawodowej w UE. Punktem odniesienia dla naukowców jest już portal EURAXESS. Dalsze wsparcie innowacji może obejmować:
- informacje o programach akceleratorów przedsiębiorstw i programach mentorskich dla założycieli przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnych przedsiębiorców,
- rozwój kariery, w tym usługi poszukiwania pracy i pośrednictwa pracy dla międzynarodowych absolwentów i pracowników akademickich,
- promowanie kształcenia w zakresie przedsiębiorczości, a także inicjatyw na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji dla specjalistów,
- wsparcie w znalezieniu zakwaterowania, informacje na temat wynajmu nieruchomości, kontaktów z dostawcami mieszkań i administracją lokalną,
- wsparcie w nauce lub doskonaleniu umiejętności językowych,
- pomoc w zakresie formalności administracyjnych, w tym lokalnej rejestracji, opodatkowania, dostępu do świadczeń zdrowotnych i zabezpieczenia społecznego,
- wsparcie dla małżonków lub partnerów w poszukiwaniu pracy lub zakładaniu działalności gospodarczej, w tym szkolenia językowe,
- ułatwienie opieki nad dziećmi i zapisywania ich do szkół, od wczesnego etapu i przez cały rok, a także zapewnienie należytego uznawania wcześniejszych studiów za równoważne.
21. Państwa członkowskie powinny zapewnić uprawnionym naukowcom, pracownikom o wysokich kwalifikacjach i umiejętnościach, założycielom przedsiębiorstw typu startup i innowacyjnym przedsiębiorcom skuteczny dostęp do statusu rezydenta długoterminowego UE. W tym celu państwa członkowskie powinny przekazywać jasne informacje na temat warunków kwalifikowalności, procedur i związanych z nimi praw oraz ułatwiać koordynację między władzami lokalnymi, podmiotami przyjmującymi i wspierającymi w celu weryfikacji okresów pobytu i warunków w zakresie integracji.
22. Państwa członkowskie powinny ułatwić posiadaczom niebieskiej karty UE dostęp do statusu rezydenta długoterminowego UE, jak przewidziano w art. 18 ust. 2 dyrektywy (UE) 2021/1883, przez umożliwienie łączenia okresów pobytu odbytych w różnych państwach członkowskich. Powinny one również ułatwiać dostęp do statusu rezydenta długoterminowego UE byłym międzynarodowym studentom, którzy pozostają w UE po ukończeniu studiów i znalezieniu pracy. W takich przypadkach, zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 2003/109/WE, zachęca się państwa członkowskie do uwzględniania połowy okresów zamieszkania w celu odbycia studiów przy obliczaniu pięcioletniego okresu niezbędnego do uzyskania statusu rezydenta długoterminowego UE.
23. Zgodnie z art. 26 ust. 4 dyrektywy (UE) 2016/801 i art. 17 ust. 4 dyrektywy (UE) 2021/1883 państwa członkowskie powinny stosować ten sam 30-dniowy okres rozpatrywania wniosków, jak określono w pkt 12 i 13, w odniesieniu do członków rodziny towarzyszących naukowcom i pracownikom o wysokich kwalifikacjach, którzy mogą ubiegać się o dokument pobytowy w tym samym czasie co naukowiec lub pracownik o wysokich kwalifikacjach. Naukowcy i pracownicy o wysokich kwalifikacjach powinni być informowani o tej możliwości, a także o prawach członków rodziny do dostępu do rynku pracy, usług opieki zdrowotnej, edukacji i szkolenia zawodowego.
Środki mające na celu wspieranie mobilności wewnątrz UE
24. Państwa członkowskie powinny informować wnioskodawców o możliwości mobilności wewnątrz UE dotyczącej międzynarodowych studentów, naukowców i posiadaczy niebieskiej karty UE. Państwa członkowskie powinny również zapewnić, aby właściwe organy krajowe oraz instytucje badawcze i edukacyjne były informowane o zasadach mobilności wewnątrz UE.
25. Państwa członkowskie powinny korzystać z elastyczności przewidzianej w art. 27-31 dyrektywy (UE) 2016/801 oraz w art. 20, 21 i 22 dyrektywy (UE) 2021/1883 w celu uproszczenia i usprawnienia procedur dotyczących mobilności wewnątrz UE. W tym celu państwa członkowskie powinny rozważyć:
- umożliwienie mobilności międzynarodowych studentów bez konieczności powiadamiania przez studenta lub instytucję szkolnictwa wyższego właściwych organów obu państw członkowskich 19 ,
- umożliwienie krótkoterminowej mobilności naukowców (i członków ich rodzin) bez konieczności powiadamiania właściwych organów przez naukowca i instytucję badawczą, jak przewidziano w art. 28 i 30 dyrektywy (UE) 2016/801,
- umożliwienie posiadaczom niebieskiej karty UE prowadzenia działalności zawodowej podczas krótkoterminowej mobilności wewnątrz UE, oprócz działalności wymienionej w art. 2 pkt 13 dyrektywy (UE) 2021/1883, na przykład udziału w projektach w dziedzinie innowacji, działaniach mentorskich lub działaniach związanych z dzieleniem się wiedzą, przedsięwzięciach związanych z przedsiębiorczością (np. inkubacja przedsiębiorstw typu startup, programy akceleratorów, uruchomienie innowacyjnego przedsiębiorstwa lub przystąpienie do takiego przedsiębiorstwa), oraz tymczasowych zadaniach dydaktycznych lub badawczych na uniwersytetach lub w instytucjach badawczych. Wykaz takiej działalności powinien być regularnie aktualizowany i udostępniany zgodnie z art. 24 ust. 1 akapit drugi lit. a) dyrektywy (UE) 2021/1883,
- stosowanie uproszczonej procedury powiadamiania w przypadku długoterminowej mobilności naukowców i członków ich rodzin, przewidzianej w art. 29 ust. 1 lit. a) i art. 30 ust. 2 dyrektywy (UE) 2016/801, zamiast procedury wymagającej złożenia nowego wniosku,
- ograniczenie dokumentacji wymaganej w przypadku mobilności wewnątrz UE międzynarodowych studentów, naukowców i posiadaczy niebieskiej karty UE oraz członków ich rodzin do podstawowych elementów, takich jak ważny dokument podróży i zezwolenie wydane przez pierwsze państwo członkowskie. Nie należy ponownie wymagać innych dokumentów, takich jak dowód ubezpieczenia zdrowotnego, dowód posiadania środków finansowych czy adres, chyba że jest to absolutnie niezbędne. Dokumenty powinny być akceptowane w języku angielskim.
ZWIĘKSZANIE ZDOLNOŚCI I DOSTĘPU DO INFORMACJI, PROMOWANIE MECHANIZMÓW KOORDYNACJI
Środki mające na celu wzmocnienie zdolności administracyjnych
26. Państwa członkowskie powinny wyposażyć swoje właściwe organy, w tym przedstawicielstwa dyplomatyczne i konsularne, w odpowiednie zasoby ludzkie i finansowe umożliwiające sprawne rozpatrywanie wniosków, w szczególności w miejscach, do których wpływa duża liczba wniosków, oraz w okresach sezonowego obciążenia napływem wniosków (np. w miesiącach poprzedzających rozpoczęcie roku akademickiego).
27. Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby odpowiedni personel, w szczególności pracownicy konsularni, przechodził regularne i kompleksowe szkolenia w zakresie oceny wniosków i odpowiedniej dokumentacji oraz doradzania wnioskodawcom w celu zapewnienia terminowości i kompletności wniosków.
28. Zachęca się państwa członkowskie do korzystania z dostępnych instrumentów unijnych, w szczególności z Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI), służących wsparciu budowania zdolności oraz wzmacniania personelu i szkoleń, a także z Instrumentu Wsparcia Technicznego mającego na celu wspieranie ich starań na rzecz opracowywania, wdrażania i oceny reform strukturalnych niezbędnych do zwiększenia zdolności w zakresie zarządzania migracjami i poprawy koordynacji międzysektorowej, a także z programu ramowego w zakresie badań naukowych i innowacji "Horyzont Europa" mającego na celu wspieranie gromadzenia istotnych dowodów i danych 20 .
Środki mające na celu poprawę dostępu do informacji
29. Państwa członkowskie powinny przedstawić jasne informacje na temat dokumentów wymaganych do złożenia wniosku o wizę długoterminową lub dokument pobytowy, w tym przykłady dopuszczalnych dowodów w odniesieniu do wymogów takich jak "wystarczające środki", a także na temat harmonogramu procedury składania wniosków o wizę i dokument pobytowy.
30. Państwa członkowskie powinny stosować i promować istniejące krajowe i ogólnounijne narzędzia i inicjatywy, aby ułatwić dostęp do informacji kierowanych do talentów spoza UE, takie jak unijny portal imigracyjny, centrum możliwości Europejskiego sojuszu na rzecz wspierania europejskich przedsiębiorstw typu startup, portale EURAXESS oraz portal "Wybierz Europę" dla naukowców. Przy projektowaniu i tworzeniu unijnej puli talentów Komisja będzie dążyć do zbieżności między istniejącymi narzędziami i inicjatywami na poziomie UE, aby promować synergię i uproszczenia.
31. Jeżeli chodzi o obowiązek zapewnienia studentom, naukowcom i pracownikom o wysokich kwalifikacjach łatwego dostępu do informacji na temat warunków przyjmowania i praw zgodnie z wymogami art. 35 dyrektywy (UE) 2016/801 i art. 24 dyrektywy (UE) 2021/1883, zachęca się państwa członkowskie do korzystania ze scentralizowanych portali internetowych pojedynczych punktów kontaktowych, dostępnych również w aplikacjach mobilnych, zawierających treści wielojęzyczne, FAQ, chatboty czy infolinie. Portale te powinny oferować interaktywne wskazówki dotyczące przygotowywania wniosków oraz praktycznych aspektów związanych z pobytem w państwie członkowskim, takich jak mieszkalnictwo, opieka zdrowotna, bankowość i opodatkowanie. Aktywny udział organów krajowych i podmiotów zajmujących się innowacjami ma zasadnicze znaczenie dla zachowania dokładności, kompleksowości i aktualności informacji. Obywatele państw trzecich powinni również mieć możliwość bezpośredniego ubiegania się o wizę długoterminową lub dokument pobytowy na tej samej platformie internetowej.
32. Zachęca się państwa członkowskie do współpracy z krajami partnerskimi w zakresie środków poprawiających bezpieczeństwo dokumentów, zarządzanie tożsamością i wymianę informacji, a także w zakresie rozwiązywania ewentualnych problemów związanych z drenażem mózgów. Taka współpraca może pogłębić wzajemne zaufanie i zwiększyć integralność procedur przyjmowania, może też stanowić uzupełnienie inicjatyw w ramach kompleksowych partnerstw UE, partnerstw w zakresie talentów i współpracy z krajami partnerskimi objętymi procesem rozszerzenia i polityką sąsiedztwa.
Środki mające na celu zwiększenie koordynacji
33. Państwa członkowskie powinny zapewnić skuteczną koordynację, komunikację i wymianę informacji między organami imigracyjnymi i organami ds. pracy z jednej strony a podmiotami przyjmującymi i wspierającymi, w szczególności instytucjami badawczymi i instytucjami szkolnictwa wyższego, akceleratorami dla przedsiębiorstw typu startup i inkubatorami przedsiębiorczości, agencjami ds. innowacji i izbami handlowymi z drugiej strony. Właściwe organy powinny wyznaczyć punkty kontaktowe w celu ułatwienia bezpośredniej i bezpiecznej wymiany informacji z podmiotami przyjmującymi i wspierającymi.
34. Państwa członkowskie powinny promować rozwiązania, w ramach których podmioty przyjmujące i wspierające mogą pomagać osobom wnioskodawcom w procesie składania wniosków, aby zapewnić kompletność wniosków przed ich wysłaniem do organów imigracyjnych.
35. Państwa członkowskie powinny informować podmioty przyjmujące i wspierające o średnim okresie rozpatrywania wniosków, aby umożliwić terminowe przedłożenie niezbędnych dokumentów (np. uzgodnień dotyczących przyjmowania, dowodu przyjęcia na studia) z dużym wyprzedzeniem, przy czym nie później niż 90 dni przed rozpoczęciem projektu badawczego lub roku akademickiego. Aby zapobiec opóźnieniom administracyjnym i zapewnić terminowe przyjmowanie, należy ustanowić bezpośrednie kanały informacyjne w celu powiadamiania organów imigracyjnych o późnym przyjęciu międzynarodowych studentów lub o zmianach dat rejestracji.
36. Państwa członkowskie powinny priorytetowo traktować wnioski o przyjęcie składane z opóźnieniem, aby umożliwić międzynarodowym studentom podróż przed rozpoczęciem roku akademickiego oraz wcześniejsze składanie wniosków o wizę długoterminową i dokument pobytowy, aby zapobiec sezonowemu obciążeniu napływem wniosków i ułatwić świadczenie usług konsularnych.
Wsparcie i zarządzanie ze strony Komisji
37. Zachęca się państwa członkowskie do współpracy i wymiany informacji, m.in. z partnerami społecznymi i zainteresowanymi stronami, w zakresie środków przyciągania talentów na potrzeby innowacji, w tym przez wzajemne uczenie się i wymianę dobrych praktyk. W tym celu państwa członkowskie powinny udzielać się w platformie przyciągania talentów na potrzeby innowacji, którą to platformę Komisja stworzy, aby skupić w niej ekspertów ds. migracji, zatrudnienia, kształcenia i innowacji, aktywnych na istniejących forach, takich jak grupa kontaktowa ds. legalnej migracji, platforma migracji pracowników, grupa robocza ds. szkolnictwa wyższego i Europejska Rada ds. Innowacji w celu wytworzenia synergii, zapewnienia koordynacji między organami publicznymi i zainteresowanymi stronami oraz monitorowania wdrażania zalecenia.
38. Do celów monitorowania wdrażania niniejszego zalecenia i przyciągania talentów na potrzeby innowacji państwa członkowskie powinny informować Komisję o istotnych krajowych inicjatywach, reformach, dobrych praktykach i statystykach, które Komisja podsumuje w 2026 r., a następnie będzie podsumowywać w regularnych odstępach czasu, m.in. aby ocenić, czy konieczne są ukierunkowane zmiany legislacyjne mające na celu uproszczenie procedur i lepsze dostosowanie ich do ambitnych zamierzeń UE w zakresie konkurencyjności i innowacji.
Sporządzono w Brukseli dnia 29 stycznia 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.311 |
| Rodzaj: | zalecenie |
| Tytuł: | Zalecenie 2026/311 w sprawie przyciągania talentów na potrzeby innowacji |
| Data aktu: | 2026-01-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-02-10 |
| Data wejścia w życie: | 2026-01-29 |