Część sędziów SN nie uznaje zakazu orzekania we własnej sprawie, w tym sam prezes?
Wnioski o wyłączenie sędziów od rozpoznania sprawy składane przez prokuratorów do Sądu Najwyższego mają wyłącznie charakter ustrojowy i złożone są z pominięciem kodeku postępowania karnego – tak zarządził były prezes Izby Karnej Zbigniew Kapińśki, obecnie I Prezes SN. Skutkiem jest to, że takie wnioski, nie podlegają zarejestrowaniu i przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy. A tam – jak z automatu – pozostawiane są bez rozpoznania i to przez sędziów, których te pisma dotyczą.
Prokurator Prokuratury Okręgowej del. do Prokuratury Krajowej wystąpił do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wyłączenie od rozpoznawania kasacji sędziego SN Antoniego Bojańczyka (przewodniczącego, sprawozdawcy) „powołanego na stanowisko sędziowskie w Sądzie Najwyższym z udziałem niespełniającej konstytucyjnych standardów Krajowej Rady Sądownictwa”. Powodem jest brak spełnienia wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego – określonych w art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności .
Jak twierdzi prokurator, rekomendacja do powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego została udzielona sędziemu Bojańczykowi "przez gremium jedynie z nazwy będące Krajową Radą Sądownictwa" - bo niespełniające wymogów przewidzianych dla takowej Rady przez Konstytucję RP. To z kolei - jak wskazuje - stanowi okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności.
Przypomnijmy, że chodzi o to, iż w skład dotychczasowej KRS , wchodziło 15 sędziów/członków wybranych przez Sejm a nie przez sędziów. To w ocenie dużej części prawników i strony rządzącej świadczy o jej niekonstytucyjności. Sędziowski skład nowej KRS również został wyłoniony na podstawie noweli z grudnia 2017 r., ale 13 z 15 sędziów wskazały zgromadzenie, zebrania sędziowskie.
Czytaj: Kadencja nowych sędziów/członków KRS już trwa, pytanie kiedy pierwsze posiedzenie>>
15 sędziów-kandydatów do KRS - na liście Piebiak i Zawadzki>>
„Starzy" sędziowie SN zaopiniowali kandydatów do KRS>>
NSA nie zaopiniuje sędziów do KRS – w tle obawa naruszenia RODO>>
Na zgromadzeniach lub zebraniach – sędziowie opiniują kandydatów do KRS>>
SMS z numerami kandydatów do KRS? W tle zgromadzeń intensywna kampania>>
15 sędziów z poparciem m.in. Iustitii liderami wśród opiniowanych do KRS>>
Odmowa rejestracji
Ten wniosek prokuratora o wyłączenie sędziego od udziału w sprawie kasacyjnej nie podlegał zarejestrowaniu i został przekazany sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji. Podstawą jest tu zarządzenie Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Karnej z dnia 25 listopada 2025 r. nr 21/2025, w myśl którego „pisma prokuratorów, zawierające „wnioski o wyłączenie" (wykluczenie) od rozpoznania sprawy i przekazanie sprawy, mające wyłącznie charakter ustrojowy i złożone z pominięciem trybu przewidzianego w Kodeksie postępowania karnego i ustawie o Sądzie Najwyższym - przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., P 22/19 - nie podlegają zarejestrowaniu w kontrolce rozstrzygnięć incydentalnych ani w repertorium KB, a przekazuje się je sędziemu sprawozdawcy celem podjęcia stosownej decyzji”.
Uzasadniono, że procedowanie w trybie art. 41 par. 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że kontestuje się w nim wyłącznie zagadnienia o charakterze ustrojowym jest niedopuszczalne. Tak właśnie ma być w niniejszej sprawie.
Podstawę wniosku stanowią bowiem wyłącznie okoliczności dotyczące powołania sędziego, de facto związane tylko z organem o to wnioskującym (Krajową Radą Sądownictwa działającą w składzie ukształtowanym zgodnie z ustawą z 8 grudnia 2017 r.). W jego uzasadnieniu nie artykułuje się jakichkolwiek skonkretyzowanych (zindywidualizowanych) okoliczności wskazujących na istnienie wątpliwości co do bezstronności sędziego ani nie wskazuje się na istnienie skonkretyzowanych okoliczności świadczących o wystąpieniu przesłanki, o której mowa w art. 40 par. 1 pkt 1 k.p.k., poprzestając na nawiązaniu do i kontestowaniu wyłącznie okoliczności o charakterze abstrakcyjnym (ustrojowym), w tym okoliczności dotyczących ścieżki zawodowej sędziego podlegającej ocenie konstytucyjnego organu Krajowej Rady Sądownictwa - podsumowano.
I dodano, że niedopuszczalność badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 41 par.1 k.p.k. wynika również z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r., sygn. P 22/19.
Prezes popiera stanowisko sędziego Bojańczyka
W sprawie wyłączenia sędziego Antoniego Bojańczyka od rozpoznawania wniosku sędziego SN Andrzeja Stępki zabrał głos prezes Zbigniew Kapiński. W postanowieniu z 7 maja br. Kapiński orzekł, ze wniosek Andrzeja Stępki o wyłączenie sędziego Antoniego Bojańczyka jest niedopuszczalny z mocy ustawy, wobec czego należało pozostawić go bez rozpoznania.
Odnosząc się do kwestii naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua, obecny I prezes, zauważył, że „skoro art. 41 k.p.k. nie obejmuje swoim zakresem badania okoliczności związanych z powołaniem na urząd sędziego, to tym samym zarzut orzekania przez sędziego we własnej sprawie pozostaje na gruncie tego przepisu zupełnie bezprzedmiotowy”. Dlatego merytorycznie nawet tego wniosku nie rozpoznał.
Co więcej – według sędziego Kapińskiego - użyte w art. 42 par. 1 k.p.k. pojęcie „sędziego” odnosi się wyłącznie do sędziego, którego dotyczą wątpliwości co do jego bezstronności. A więc do samego zainteresowanego.
Oznacza to, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż sędzia może skutecznie złożyć wniosek o wyłączenie innego sędziego - uzasadnił.
Przeciwna linia orzecznicza
Natomiast sędziowie powołani na urząd przed 2018 r. przez poprzednią Krajową Radę Sądownictwa, w tym prof. Włodzimierz Wróbel mają zdanie całkowicie odmienne. I wyrażają je poprzez wyłączanie "nowych" sędziów.
Uzasadniają to zresztą uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. Wskazano w niej, że „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 par. 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.”
Sąd Najwyższy argumentował w tym orzeczeniu, że „powołanie do Sądu Najwyższego jest zawsze pierwszym powołaniem na urząd w tym Sądzie, wymaga więc spełnienia szczególnych warunków i dochowania procedur, w których rzeczywiście można zweryfikować kompetencje kandydata, także z punktu widzenia jego cech istotnych dla zachowania niezawisłości i bezstronności. - Brak takiej weryfikacji i brak transparentności procesu powołania, którą charakteryzowały się przeprowadzone konkursy, tworzą stan niepewności i rodzą podejrzenia o polityczne motywacje decyzji nominacyjnych. Wyklucza to spełnienie obiektywnych warunków postrzegania tak nominowanych osób jako bezstronnych i niezawisłych. Tym bardziej, że chodzi o powołania do sądu ostatniej instancji, mającego kompetencję do uchylania prawomocnych orzeczeń sądowych i dokonywania wiążącej wykładni prawa - zaznaczono
Zatem w stosunku do osób powołanych na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego nie ma potrzeby przeprowadzania tzw. testu niezawisłości, o którym mowa w cytowanej wyżej uchwale – uważa prof. Włodzimierz Wróbel.
Czytaj: W SN nowy I prezes, a w pracach nowe przepisy o Sądzie Najwyższym>>
Postanowienie z 18 maja 2026 r., sygnatura akt IV KK 473/25, IV KK 566/25, sygn. III KK 49/ 26 postanowienie z 13 maja 2026 r., sygn. II KK 45/26, postanowienie z 26 maja 2026 r., sygnatura IV KK 417/25, II KO 137/24.
