Zalecenie 2025/2609 dotyczące europejskiego wykazu chorób zawodowych
ZALECENIE KOMISJI (UE) 2025/2609z dnia 18 grudnia 2025 r.dotyczące europejskiego wykazu chorób zawodowych
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 292,
(1) W zaleceniu Komisji (UE) 2022/2337 1 Komisja zaleciła państwom członkowskim wdrożenie szeregu środków mających na celu aktualizację i udoskonalenie różnych aspektów ich polityk w dziedzinie chorób zawodowych. Środki te dotyczą uznawania chorób zawodowych, przyznawania odszkodowań i profilaktyki chorób, ustalania krajowych celów w zakresie ograniczania ich występowania, zgłaszania i rejestrowania tego typu chorób, gromadzenia danych dotyczących ich epidemiologii, propagowania badań w dziedzinie dolegliwości związanych z działalnością zawodową, poprawy diagnostyki chorób zawodowych, rozpowszechniania danych statystycznych i epidemiologicznych oraz propagowania aktywnej roli krajowych systemów zdrowia publicznego i opieki zdrowotnej w profilaktyce chorób zawodowych.
(2) Azbest jest niebezpiecznym czynnikiem rakotwórczym, którego wpływ nadal dotyczy różnych sektorów gospodarki, takich jak renowacja budynków, górnictwo i przemysł wydobywczy, gospodarowanie odpadami i pożarnictwo, w których występuje wysokie ryzyko narażenia pracowników na jego działanie. Szacuje się, że obecnie na działanie azbestu narażonych jest 4,1-7,3 mln pracowników 2 . Azbest jest sklasyfikowany jako substancja rakotwórcza kategorii 1 A zgodnie z częścią 3 załącznika VI do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 3 . Nowotwory pochodzenia zawodowego są w Unii główną przyczyną zgonów związanych z pracą 4 , i są spowodowane przede wszystkim narażeniem na substancje rakotwórcze, takie jak azbest. Szacuje się, że 75 % przypadków zachorowań na raka uznanych za pochodzenia zawodowego w państwach członkowskich jest związanych z azbestem 5 . Stopniowe ograniczanie stosowania azbestu w Unii rozpoczęto w 1988 r., zaś od 2005 r. produkcja, wprowadzanie do obrotu i stosowanie azbestu są zakazane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (REACH) 6 . Pomimo tego istnieje poważny problem, ponieważ azbest nadal występuje w wielu starszych budynkach, które w nadchodzących latach prawdopodobnie będą poddawane renowacji, adaptacjom lub rozbiórce. Można się zatem spodziewać, że narażenie pracowników na działanie azbestu wzrośnie we wszystkich państwach UE w miarę postępów we wdrażaniu strategii "Fala renowacji" 7 . Choroby azbestozależne mają ponadto długi okres uśpienia. Ponieważ pierwsze objawy choroby mogą pojawić się średnio nawet 30 lat lub później od momentu narażenia, przewiduje się, że zgony i choroby spowodowane narażeniem na działanie azbestu przed wprowadzeniem zakazu w 2005 r. będą nadal występować w drugiej połowie lat 20. i w latach 30. XXI wieku.
(3) W tym kontekście skuteczne ograniczenie narażenia na działanie substancji rakotwórczych, takich jak azbest, stało się jednym z celów przedstawionego przez Komisję europejskiego planu walki z rakiem 8 i planu działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń 9 . Ponadto dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/148/WE 10 w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy została zmieniona dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 11 , która między innymi znacznie obniżyła mającą zastosowanie dopuszczalną wartość narażenia zawodowego dla azbestu.
(4) Zalecenie (UE) 2022/2337 obejmuje kilka chorób azbestozależnych. W załączniku I do zalecenia, który zawiera europejski wykaz chorób zawodowych, są to: azbestoza, międzybłoniak opłucnej spowodowany wdychaniem pyłu azbestowego, komplikacja azbestozy w postaci raka oskrzeli, zwłóknienia opłucnej z ograniczeniami oddechowymi, spowodowane azbestem i rak płuc będący następstwem wdychania pyłu azbestowego. Załącznik II do zalecenia zawiera dodatkowy wykaz chorób, co do których istnieje podejrzenie, że są pochodzenia zawodowego i które na późniejszym etapie mogą zostać uwzględnione w europejskim wykazie chorób zawodowych: rak krtani będący następstwem wdychania pyłu azbestowego.
(5) W następstwie przyjęcia przez Komisję komunikatu "Działania na rzecz przyszłości wolnej od azbestu" 12 trójstronny Komitet Doradczy ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy (ACSH), uwzględniając projekt opinii specjalnej grupy roboczej oraz opinii grupy ekspertów technicznych ustanowionej w celu wspierania prac nad ewentualną potrzebą uwzględnienia dodatkowych chorób azbestozależnych w zaleceniu Komisji dotyczącym europejskiego wykazu chorób zawodowych, przyjął 29 maja 2024 r. opinię 13 w sprawie potrzeby aktualizacji zalecenia Komisji dotyczącego europejskiego wykazu chorób zawodowych przez dodanie do niego kolejnych chorób azbestozależnych.
(6) Biorąc pod uwagę opinię ACSH, do załącznika I należy dodać następujące choroby azbestozależne: rak krtani spowodowany azbestem (zamiast obecnej pozycji "rak krtani będący następstwem wdychania pyłu azbestowego" w załączniku II do zalecenia), rak jajnika spowodowany azbestem, blaszki opłucnowe z upośledzeniem funkcjonalnym płuc spowodowane azbestem oraz niezłośliwy wysięk opłucnowy spowodowany azbestem. Ponadto w załączniku II należy dodać następujące choroby: rak okrężnicy spowodowany azbestem, rak odbytnicy spowodowany azbestem oraz rak żołądka spowodowany azbestem.
(7) Ponadto należy sprostować niektóre błędy typograficzne w wersji angielskiej w załącznikach do zalecenia (UE) 2022/2337. Dotyczy to pozycji "302 Complication of asbestos in the form of bronchial cancer", która otrzymuje brzmienie "302 Complication of asbestosis in the form of bronchial cancer" i "2.108 Thiopene", która otrzymuje brzmienie "2.108 Thiophene".
(8) Mimo że uznawanie konkretnych chorób za choroby zawodowe jest ściśle związane z koncepcją systemów zabezpieczenia społecznego, która należy do kompetencji państw członkowskich, Komisja zachęca państwa członkowskie do uznawania chorób zawodowych wymienionych w europejskim wykazie chorób zawodowych. Jak stwierdzono w komunikacie Komisji "Strategiczne ramy UE dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na lata 2021-2027 - Bezpieczeństwo i higiena pracy w zmieniającym się świecie pracy" 14 ("ramy strategiczne UE"), nadal istnieje potrzeba większego skupienia się na chorobach zawodowych. Zgodnie z ogólnymi zasadami profilaktyki, które stanowią podstawę dyrektywy Rady 89/391/EWG 15 w sprawie bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy oraz powiązanych dyrektyw dotyczących tej kwestii 16 , niniejsze zalecenie powinno być głównym uzupełniającym instrumentem profilaktyki chorób zawodowych na szczeblu Unii. Ponadto ważne jest wspieranie pracowników, którzy zachorowali oraz rodzin, które straciły członków rodziny z powodu narażenia zawodowego.
(9) Zgodnie z unijnymi ramami strategicznymi należy wezwać państwa członkowskie do aktywnego angażowania wszystkich podmiotów, w szczególności partnerów społecznych, w opracowywanie środków na rzecz skutecznej profilaktyki chorób zawodowych.
(10) Unijne ramy strategiczne odnoszą się do potrzeby wzmocnienia bazy dowodowej stanowiącej podstawę przepisów i polityki, a także potrzeby badań i gromadzenia danych, zarówno na szczeblu unijnym, jak i krajowym, jako warunku wstępnego zapobiegania chorobom i wypadkom związanym z pracą. Współpraca i wymiana informacji, doświadczeń i najlepszych praktyk ma kluczowe znaczenie dla poprawy analizy i profilaktyki w całej Unii.
(11) Zalecenie dla państw członkowskich dotyczące przekazywania Komisji i udostępniania zainteresowanym stronom danych statystycznych i epidemiologicznych dotyczących chorób zawodowych uznanych na szczeblu krajowym pozostaje aktualne ze względu na rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1338/2008 17 w sprawie statystyk Wspólnoty w zakresie zdrowia publicznego oraz zdrowia i bezpieczeństwa w pracy, a także w świetle osiągnięć w ramach prac nad europejskimi statystykami chorób zawodowych.
(12) Rola Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy, ustanowionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/126 18 , polega m.in. na dostarczaniu instytucjom i organom Unii oraz państwom członkowskim obiektywnych dostępnych informacji technicznych, naukowych i gospodarczych oraz wiedzy fachowej, których potrzebują do opracowywania i wdrażania rozsądnej i skutecznej polityki mającej zapewniać bezpieczeństwo pracownikom i chronić ich zdrowie, a także na gromadzeniu, analizowaniu i rozpowszechnianiu informacji technicznych, naukowych i gospodarczych w państwach członkowskich. W związku z tym Agencja powinna również odgrywać ważną rolę w wymianie informacji, doświadczeń i najlepszych praktyk w zakresie profilaktyki chorób zawodowych.
(13) Krajowe systemy zdrowia publicznego i opieki zdrowotnej mogą odegrać ważną rolę w poprawie profilaktyki chorób zawodowych, na przykład przez podnoszenie świadomości wśród personelu medycznego w celu zwiększenia jego wiedzy i poprawy diagnostyki tych chorób.
(14) Ponieważ konieczne jest dodanie chorób, o których mowa w motywie 6, do zalecenia dotyczącego europejskiego wykazu chorób zawodowych oraz skorygowanie niektórych błędów typograficznych w jego tekście, niniejsze zalecenie zastępuje zalecenie (UE) 2022/2337,
ZALECA:
I. Bez uszczerbku dla korzystniejszych krajowych przepisów ustawowych lub wykonawczych zaleca się, aby państwa członkowskie:
1. jak najszybciej włączyły do swoich przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych dotyczących naukowo uznanych chorób zawodowych uprawniających do odszkodowania i podlegających środkom zapobiegawczym europejski wykaz chorób zawodowych przedstawiony w załączniku I;
2. przedsięwzięły wprowadzenie do swoich przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych prawa pracowników do odszkodowania w związku z chorobami zawodowymi, jeżeli cierpią na dolegliwość, która nie jest wymieniona w załączniku I, ale której pochodzenie i charakter zawodowy można udowodnić, w szczególności jeżeli dolegliwość ta jest wymieniona w załączniku II;
3. opracowały i usprawniły środki profilaktyczne w odniesieniu do chorób zawodowych wymienionych w europejskim wykazie chorób zawodowych przedstawionym w załączniku I, aktywnie angażując wszystkie podmioty oraz, w stosownych przypadkach, dzieląc się informacjami, doświadczeniami i najlepszymi praktykami za pośrednictwem Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy;
4. opracowały określone ilościowo cele krajowe w celu zmniejszenia występowania uznanych chorób zawodowych, w szczególności tych ujętych w europejskim wykazie chorób zawodowych przedstawionym w załączniku I;
5. zapewniały zgłaszanie wszystkich przypadków chorób zawodowych oraz stopniowe zwiększanie zgodności swoich statystyk dotyczących chorób zawodowych z europejskim wykazem chorób zawodowych przedstawionym w załączniku I, zgodnie z pracami prowadzonymi nad systemem harmonizacji europejskich statystyk chorób zawodowych, tak aby informacje na temat czynników powodujących chorobę, diagnozy i płci pacjenta były dostępne w odniesieniu do każdego przypadku choroby zawodowej;
6. wprowadziły system gromadzenia informacji lub danych dotyczących epidemiologii chorób wymienionych w załączniku II oraz wszelkich innych chorób o charakterze zawodowym;
7. wspierały badania w dziedzinie dolegliwości związanych z działalnością zawodową, w szczególności w zakresie dolegliwości wymienionych w załączniku II oraz zaburzeń o charakterze psychospołecznym związanych z pracą;
8. zapewniały szerokie rozpowszechnianie dokumentów pomagających w diagnozowaniu chorób zawodowych zawartych w ich krajowych wykazach, uwzględniając w szczególności noty informacyjne dotyczące diagnostyki chorób zawodowych publikowane przez Komisję;
9. przekazywały Komisji i udostępniały zainteresowanym stronom dane statystyczne i epidemiologiczne dotyczące chorób zawodowych uznawanych na szczeblu krajowym, w szczególności za pośrednictwem sieci informacyjnej utworzonej przez Europejską Agencję ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Miejscu Pracy;
10. propagowały aktywną rolę krajowych systemów opieki zdrowotnej w profilaktyce chorób zawodowych, zwłaszcza przez podnoszenie świadomości wśród personelu medycznego w celu zwiększania jego wiedzy i poprawy diagnostyki tych chorób.
II. Państwa członkowskie powinny określać kryteria uznawania poszczególnych chorób za choroby zawodowe zgodnie ze swoimi krajowymi przepisami lub praktykami.
III. Państwa członkowskie są proszone o poinformowanie Komisji, najpóźniej do 31 grudnia 2026 r., o środkach wprowadzonych lub planowanych w odpowiedzi na choroby wymienione pod pozycjami nr 311-314 w załączniku I oraz choroby wymienione pod pozycjami nr 2.309, 2.310 i 2.311 w załączniku II. Państwa członkowskie powinny informować Komisję o każdym przypadku wprowadzenia nowych środków w związku z wdrożeniem niniejszego zalecenia.
Sporządzono w Brukseli dnia 18 grudnia 2025 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2025.2609 |
| Rodzaj: | zalecenie |
| Tytuł: | Zalecenie 2025/2609 dotyczące europejskiego wykazu chorób zawodowych |
| Data aktu: | 2025-12-18 |
| Data ogłoszenia: | 2025-12-22 |
| Data wejścia w życie: | 2025-12-18 |