Zalecenie Rady z dnia 29 maja 2026 r. w sprawie ram Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej
ZALECENIE RADYz dnia 29 maja 2026 r.w sprawie ram Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej(C/2026/3090)
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 292 w związku z art. 182 ust. 5,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
(1) Nauka stanowi globalne dobro publiczne, które poszerza granice wiedzy i dostarcza rozwiązań służących ludzkości dzięki badaniom podstawowym i stosowanym, prowadzonym w sektorach publicznym i prywatnym.
(2) Uniwersalny język nauki sprzyja łączeniu ludzi i narodów i może stanowić dla nich źródło inspiracji.
(3) Nauka od zawsze jest siłą napędową integracji europejskiej i przyczynia się do kształtowania tożsamości europejskiej na podstawie wspólnych zasad i wartości.
(4) Nauka, badania naukowe, innowacje i szkolnictwo wyższe są podstawowymi elementami miękkiej siły Unii i sprzyjają zacieśnianiu jej stosunków z państwami trzecimi.
(5) Należy zapewnić, by międzynarodowy system badań naukowych i innowacji był zarówno otwarty, jak i bezpieczny, zgodnie z zasadą "otwarty w największym możliwym zakresie, zamknięty tylko w koniecznym", zgodnie z zaleceniem Rady w sprawie zwiększenia bezpieczeństwa badań naukowych 1 .
(6) Badania naukowe i innowacje są podstawą konkurencyjności, odporności, dobrobytu i dobrostanu społecznego Unii, a jednocześnie przyczyniają się do ochrony jej interesów i wartości.
(7) Program "Horyzont Europa" jest największym na świecie wielostronnym programem badań naukowych i innowacji, otwartym na uczestnictwo państw trzecich, w tym w drodze stowarzyszania z nim zaufanych krajów partnerskich z sąsiedztwa Unii i spoza niego, oraz na uczestnictwo naukowców z całego świata.
(8) Inicjatywa "Wybierz naukę. Wybierz Europę" 2 ma na celu zwiększenie atrakcyjności Unii dla naukowców z całego świata, w szczególności dzięki dotacjom Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN) 3 , działaniom "Maria Skłodowska-Curie" (MSCA) 4 i instrumentom oferowanym na szczeblu krajowym, a w miarę potrzeb także niższym niż krajowy.
(9) Rozwój i wdrażanie przełomowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja (AI) czy technologie kwantowe, przyczyniają się do zwiększania globalnej konkurencji i wywierają głęboki wpływ na życie ludzi. Wykorzystywanie AI w nauce jako siły transformacyjnej stwarza bezprecedensowe możliwości, lecz także wyzwania, na przykład w obszarze własności intelektualnej, zarządzania danymi, publikacji naukowych, udostępniania modeli, dostępu do wiedzy i zasobów obliczeniowych, jak również w obszarze etyki i rzetelności naukowej.
(10) Unia mierzy się z nieprzewidywalnym otoczeniem geopolitycznym charakteryzującym się rosnącą presją wywieraną na współpracę międzynarodową, demokrację, multilateralizm, praworządność oraz samą naukę.
(11) Podmioty państwowe i niepaństwowe wywierają coraz większą presję na globalne dobra publiczne i dobra wspólne, w tym na obszary znajdujące się poza jurysdykcją krajową.
(12) Postępy w realizacji Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 5 i celów zrównoważonego rozwoju oraz w przeciwdziałaniu potrójnemu kryzysowi planetarnemu związanemu ze zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniem są niezadowalające, a zaradzenie tej sytuacji wymaga wspólnego działania państw zasilanego dowodami naukowymi.
(13) Unia i jej państwa członkowskie to jedne z kluczowych podmiotów umożliwiających funkcjonowanie globalnych międzyrządowych organów naukowo-politycznych, takich jak Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) 6 , Międzyrządowa Platforma Naukowo-Polityczna w sprawie Różnorodności Biologicznej i Funkcjonowania Ekosystemów (IPBES) 7 oraz międzyrządowy panel naukowo-polityczny ds. chemikaliów, odpadów i zanieczyszczeń (ISP-CWP) 8 .
(14) Badania naukowe dostarczają dowodów niezbędnych do zawierania umów międzynarodowych i w stosownych przypadkach uzasadniania decyzji politycznych w różnych obszarach dyplomacji sektorowej.
(15) Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa, w tym wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa (WPZiB), oddziałuje na politykę w dziedzinie badań naukowych i innowacji zarówno bezpośrednio, np. przez wprowadzanie ograniczeń dotyczących współpracy z niektórymi partnerami i konkurentami międzynarodowymi, jak i pośrednio, np. przez ułatwianie współpracy międzynarodowej oraz tworzenie równych warunków działania.
(16) Ponieważ wiedza, badania naukowe i innowacje bardziej niż kiedykolwiek przekładają się na władzę i wpływy geopolityczne, lepsza kapitalizacja zasobów Unii w obszarze badań i innowacji oraz tworzenie różnorodnych partnerstw strategicznych sprzyjałyby sile i niezależności Unii.
(17) Biorąc pod uwagę coraz ściślejsze powiązanie między nauką, technologią i innowacjami, z jednej strony, a polityką zagraniczną i bezpieczeństwa, z drugiej strony, odzwierciedlone w licznych dokumentach programowych Unii 9 i niedawnych ważnych raportach 10 , istnieje potrzeba określenia ram Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej.
(18) Poprzez tworzenie powiązań i wzmacnianie dialogu między nauką a dyplomacją dyplomacja naukowa odgrywa kluczową rolę w:
a) ochronie i promowaniu wartości demokratycznych Unii, jej interesów strategicznych oraz suwerenności technologicznej i suwerenności danych;
b) wzmacnianiu pozycji Unii jako jednego z czołowych światowych podmiotów w dziedzinie nauki i technologii za pośrednictwem otwartej i bezpiecznej międzynarodowej współpracy naukowej;
c) zwiększaniu zaufania do nauki, wspieraniu korzystania z prognoz i doradztwa naukowego w procesach decyzyjnych oraz promowaniu zaangażowania publicznego;
d) maksymalizacji wpływu potencjału Unii w zakresie badań naukowych i innowacji na działania na rzecz pokoju, ochrony praw człowieka, multilateralizmu i międzynarodowego porządku opartego na zasadach; oraz
e) wzmacnianiu zaangażowania Unii w zrównoważone zarządzanie globalnymi dobrami publicznymi i dobrami wspólnymi, przeciwdziałaniu potrójnemu kryzysowi planetarnemu związanemu ze zmianą klimatu, utratą różnorodności biologicznej i zanieczyszczeniem, a także wnoszeniu wkładu w realizację Agendy ONZ na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz celów zrównoważonego rozwoju.
(19) Dyplomacja naukowa Unii powinna:
a) pozostać zakorzeniona w wartościach Unii, określonych w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, w tym wolności, demokracji, równości, państwie prawnym i poszanowaniu praw człowieka;
b) opierać się w szczególności na zasadach i wartościach leżących u podstaw współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji - wskazanych w Globalnym podejściu do badań naukowych i innowacji 11 , Pakcie na rzecz badań naukowych i innowacji w Europie 12 , Deklaracji z Marsylii w sprawie współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji 13 , oświadczeniu brukselskim pt. "Wielostronny dialog na temat zasad i wartości współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych i innowacji" 14 - zwłaszcza na wolności nauki i wolności badań naukowych, doskonałości naukowej, etyce i rzetelności badawczej, bezpieczeństwie badań naukowych, równości płci, równych szansach dla wszystkich, różnorodności i inkluzywności, otwartej nauce i otwartych danych oraz na kształtowaniu polityki w oparciu o dowody;
c) być prowadzona z pełnym poszanowaniem odpowiednich kompetencji określonych w Traktacie oraz spójnie z działaniami zewnętrznymi Unii i jej odpowiednimi programami, w szczególności z programem "Horyzont Europa".
(20) Nie należy traktować dyplomacji naukowej jako mechanizmu podważania sankcji wprowadzonych na szczeblu Unii.
(21) Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) i inne organizacje wielostronne wspierają globalny i regionalny dialog na temat dyplomacji naukowej, w który Unia powinna wnosić wkład.
(22) Aby realizować swoje interesy i angażować podmioty państwowe i niepaństwowe, Unia powinna prowadzić działania w zakresie dyplomacji naukowej w sposób strategiczny i skoordynowany wobec partnerów i konkurentów na świecie, którzy rozwijają własne zdolności w tym obszarze.
(23) Należy wzmocnić sprawiedliwe i wzajemnie korzystne partnerstwa z globalnym Południem, szczególnie w regionach o strategicznym znaczeniu dla Unii, w tym za pośrednictwem inicjatyw Drużyny Europy w ramach strategii Global Gateway i mechanizmów współpracy trójstronnej, aby wspierać młodych naukowców i cyrkulację talentów, wzmacniać potencjał naukowy, zwalczać zjawisko asymetrii w dziedzinie badań naukowych, promować współtworzenie wiedzy i stawiać czoła wspólnym globalnym wyzwaniom.
(24) Szereg państw członkowskich opracowuje i przyjmuje krajowe strategie dyplomacji naukowej oraz wzmacnia potencjał naukowo-technologiczny swoich służb dyplomatycznych w kraju i za granicą.
(25) Z uwagi na liczne równoległe działania należy zwiększyć spójność i zoptymalizować wykorzystywanie zasobów w dyplomacji naukowej, zarówno na szczeblu Unii, jak i państw członkowskich. W tym celu potrzebna jest koordynacja, wzajemne uczenie się i wymiana najlepszych praktyk; w stosownych przypadkach Komisja powinna zapewnić państwom członkowskim dostosowane do ich potrzeb wytyczne i pomoc, z uwzględnieniem ich szczególnej sytuacji i istniejących dysproporcji.
(26) Dyplomacja naukowa może przyczynić się do rozwoju i urzeczywistnienia europejskiej przestrzeni badawczej (EPB), zarówno w wymiarze wewnętrznym, jak i w odniesieniu do jej wymiaru zewnętrznego. W związku z tym ustanowienie ram Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej uwzględniono w programie polityki w zakresie EPB na lata 2025-2027 15 , który wnosi wkład w prace nad koncepcją "piątej swobody" - jednolitego rynku badań naukowych i innowacji 16 .
(27) Unia opiera się na bogatym dorobku inicjatyw, które ukształtowały globalną dyplomację naukową, takich jak Europejska Organizacja Badań Jądrowych (CERN) 17 i Międzynarodowy Instytut Stosowanej Analizy Systemów (IIASA) 18 . W ostatnich latach utworzyła się dynamiczna europejska społeczność naukowców i praktyków zajmujących się dyplomacją naukową, co doprowadziło np. do powstania unijnego sojuszu na rzecz dyplomacji naukowej 19 oraz sieci doradztwa naukowego i dyplomacji naukowej ministerstw spraw zagranicznych państw członkowskich UE 20 .
28) Unia i jej państwa członkowskie powinny zatem dążyć do ugruntowania swojej pozycji jako światowego lidera w dziedzinie dyplomacji naukowej w celu obrony swoich interesów, promowania wartości europejskich oraz działania na rzecz globalnego dobra publicznego.
29) Do celów niniejszego zalecenia:
a) "nauka" oznacza systematyczne badanie struktury i funkcjonowania świata fizycznego i społecznego przez obserwację, eksperymentowanie, analizę, interpretację i testowanie teorii na podstawie uzyskiwanych dowodów empirycznych. Obejmuje nauki przyrodnicze, technologię, inżynierię, matematykę i medycynę oraz nauki społeczne, nauki humanistyczne i sztuki piękne i dotyczy zarówno badań podstawowych, jak i badań stosowanych prowadzonych w sektorze publicznym i prywatnym;
b) "dyplomacja" oznacza utrzymywanie stosunków międzynarodowych przez podmioty państwowe i niepaństwowe przy użyciu pokojowych środków, takich jak dialog i negocjacje, w tym za pośrednictwem przedstawicieli zagranicznych;
c) "dyplomacja naukowa" oznacza bezpośrednie lub pośrednie wykorzystywanie nauki, dowodów naukowych i współpracy naukowej do dostarczania informacji na potrzeby polityki zagranicznej na różnych szczeblach i wspierania tej polityki, a także wykorzystywanie dyplomacji do wspierania i promowania współpracy międzynarodowej i postępu naukowego.
30) Niniejsze zalecenie nie narusza kompetencji państw członkowskich w żadnym obszarze polityki, w tym w zakresie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, ani autonomii i niezależności instytucji naukowych.
NINIEJSZYM ZALECA PAŃSTWOM CZŁONKOWSKIM, by - przy pełnym poszanowaniu zasad pomocniczości, proporcjonalności, autonomii instytucjonalnej i wolności nauki i zgodnie ze specyfiką krajową państw członkowskich, różnymi punktami wyjścia i ich kompetencjami wynikającymi z Traktatu, a także z uwzględnieniem potrzeby optymalizacji zasobów, zarówno na szczeblu Unii, jak i państw członkowskich - podjęły następujące działania strategiczne, operacyjne i wspomagające:
Działania strategiczne
1. Uznały wagę dyplomacji naukowej jako elementu swoich badań naukowych i innowacji oraz swojej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, a także wagę jej wkładu we wspólną politykę zagraniczną i bezpieczeństwa oraz wspólną politykę bezpieczeństwa i obrony przez uwzględnianie jej potencjału w odpowiednich strategiach politycznych;
2. Maksymalizowały, we współpracy z Komisją, wpływ dyplomacji naukowej na promowanie wartości Unii, w tym wolności, demokracji, równości, praworządności i poszanowania praw człowieka, a także pokoju i multilateralizmu;
3. Uznały potencjał dyplomacji naukowej w zakresie wspierania współpracy międzynarodowej w dziedzinie nauki, badań naukowych i innowacji i wykorzystywały działania w zakresie dyplomacji naukowej do zapewnienia Unii pozycji światowego lidera w dziedzinie wolności nauki, wolności badań naukowych, otwartej nauki oraz otwartej i bezpiecznej współpracy międzynarodowej w dziedzinie badań naukowych, technologii i innowacji, w tym za pośrednictwem inicjatywy "Wybierz naukę. Wybierz Europę" w oparciu o podejście "Drużyna Europy" oraz poprzez stowarzyszanie państw trzecich z programem "Horyzont Europa" i programem Euratom;
4. Wykorzystywały, we współpracy z Komisją, dyplomację naukową do realizacji unijnych interesów w zakresie konkurencyjności, odporności, dobrobytu i dobrostanu społecznego, na przykład z myślą o uatrakcyjnieniu możliwości wynikających z partnerstw z Unią, w tym w ramach strategii Global Gateway 21 , promowaniu europejskich technologii, wspieraniu roli Unii w ustalaniu globalnych standardów technicznych, a także suwerenności technologicznej Unii i suwerenności jej danych, w oparciu o zasadę wzajemności w odniesieniu do otwartości i wymiany danych;
5. Wspierały, we współpracy z Komisją, międzydyscyplinarny i transdyscyplinarny dialog na szczeblu unijnym, krajowym i niższym niż krajowy między różnymi podmiotami dyplomacji naukowej dotyczący równowagi między celami naukowymi a interesami polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeby:
a) oceny wpływu ograniczeń na międzynarodową współpracę naukową;
b) identyfikacji i minimalizowania zagrożeń dla bezpieczeństwa gospodarczego i bezpieczeństwa badań naukowych, w szczególności w obszarach technologii krytycznych i wrażliwych; oraz
c) badania i wykorzystywania potencjału dyplomacji naukowej w celu przygotowywania gruntu pod działania polityczne w dziedzinie badań naukowych i innowacji oraz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa;
6. Wskazały, we współpracy z Komisją i z należytym uwzględnieniem kwestii bezpieczeństwa związanych z technologiami podwójnego zastosowania i innymi technologiami wrażliwymi, konkretne obszary, w których dyplomacja naukowa może być wykorzystywana jako narzędzie budowy zaufania do utrzymywania i promowania dialogu z państwami trzecimi wszędzie tam, gdzie uznaje się to za korzystne i zgodne z polityką zagraniczną i bezpieczeństwa, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby taki dialog nie prowadził do nieuprawnionego przekazywania wiedzy szczególnie chronionej zagranicznym służbom wojskowym lub wywiadowczym ani nie podważał sankcji wprowadzanych na szczeblu Unii;
7. Wszędzie tam, gdzie może to przynieść wartość dodaną w istniejących procesach politycznych, wykorzystywały dyplomację naukową do przyspieszenia realizacji Agendy 2030 ONZ i celów zrównoważonego rozwoju, wspierania opracowywania i wdrażania umów międzynarodowych, stawiania czoła globalnym wyzwaniom w zakresie zrównoważoności, w tym na wrażliwych i strategicznych geopolitycznie obszarach, takich jak Arktyka, region śródziemnomorski, wschodnia granica UE i Bałkany Zachodnie, oraz do zarządzania w sposób zrównoważony globalnymi dobrami i dobrami wspólnymi w rozdrobnionym środowisku geopolitycznym, w tym w przestrzeniach poza jurysdykcją krajową, takich jak morze pełne i głębia oceaniczna, Antarktyda, niska orbita okołoziemska, Księżyc i inne obiekty niebieskie, a także dobrami wspólnymi, takimi jak widmo radiowe oraz ciemne i ciche niebo;
8. Promowały, we współpracy z Komisją, pozycję Unii jako lidera globalnej dyplomacji naukowej poprzez: (a) aktywne uczestnictwo we wspieranym przez UNESCO i inne fora międzynarodowe globalnym dyskursie w obszarze dyplomacji naukowej, b) zacieśnianie więzi i budowanie sojuszy z zaufanymi partnerami na całym świecie z myślą o wspólnych interesach Unii i państw członkowskich oraz w oparciu o wspólne zasady i wartości w dziedzinie badań naukowych i innowacji;
9. W oparciu o udane przykłady, takie jak Międzynarodowe Bliskowschodnie Centrum Promieniowania Synchrotronowego do celów Badań Doświadczalnych i Zastosowań (SESAME) 22 , wykorzystywały dyplomację naukową do ułatwiania tworzenia i rozwoju międzynarodowych infrastruktur badawczych, promując tym samym ambicje Unii i jej potencjał zrzeszania;
10. Pozycjonowały, we współpracy z Komisją, europejskie infrastruktury badawcze i technologiczne jako strategiczne zasoby miękkiej siły Unii w dyplomacji naukowej 23 oraz jako kluczowe czynniki autonomii strategicznej i doskonałości naukowej Unii, korzystając z ich potencjału w zakresie przyciągania najwybitniejszych talentów, z ich wkładu w innowacje, przełomowe badania naukowe, generowanie wiedzy, wyznaczanie standardów oraz wymianę możliwych do znalezienia, dostępnych, interoperacyjnych i nadających się do ponownego wykorzystania danych (dane FAIR) oraz z ich roli w rozwijaniu stosunków dwustronnych i wielostronnych;
Działania operacyjne
11. Jeżeli takie rozwiązania jeszcze nie funkcjonują i w oparciu o istniejące struktury - rozważyły utworzenie odpowiednich mechanizmów wspierających koordynację dyplomacji naukowej w administracji rządowej oraz z kluczowymi zainteresowanymi stronami na różnych szczeblach, w tym w stosownym przypadku przez wyznaczenie krajowego koordynatora ds. dyplomacji naukowej oraz szukanie synergii z innymi dyplomacjami sektorowymi, takimi jak dyplomacja klimatyczna, zielona, wodna, dyplomacja w dziedzinie mórz i oceanów, dyplomacja polarna, kosmiczna, energetyczna i zdrowotna, ze szczególnym uwzględnieniem wzajemnych powiązań z dyplomacją technologiczną i cyfrową oraz dyplomacją kulturalną;
12. W razie potrzeby i stosownych przypadkach w porozumieniu z Komisją rozważyły opracowanie regularnie aktualizowanych krajowych planów działania w zakresie dyplomacji naukowej wynikającej z interesów i wartości i oparły się przy tym na:
a) określeniu strategicznych priorytetów tematycznych i geograficznych oraz interesów na szczeblach unijnym i krajowym, a w stosownych przypadkach - niższym niż krajowy, uzgodnionych między właściwymi zainteresowanymi podmiotami dyplomacji naukowej oraz
b) ocenie wspólnych interesów i możliwości współpracy między Unią a państwami spoza UE w konkretnych obszarach, w tym w drodze uczestnictwa w programie "Horyzont Europa" i stowarzyszenia z tym programem;
13. Zweryfikowały i w miarę potrzeby wzmocniły mechanizmy doradztwa i prognozowania naukowego w ministerstwach spraw zagranicznych i innych odpowiednich ministerstwach w celu zidentyfikowania luk w zdolnościach i opracowania zaleceń dotyczących udoskonalenia tych mechanizmów nauki dla polityki, w tym poprzez ewentualne oddelegowanie, w stosownych przypadkach, naukowców i personelu badawczego 24 do służb dyplomatycznych w charakterze doradców naukowych, z wykorzystaniem doświadczeń wynikających z funkcjonujących mechanizmów doradztwa naukowego na szczeblu globalnym, unijnym, krajowym i niższym niż krajowy, a tym samym w celu wsparcia szerszych działań na rzecz propagowania wykorzystywania dowodów naukowych w procesie kształtowania polityki publicznej 25 , w tym w ramach działania EPB dotyczącego rozwoju europejskiej nauki dla polityki;
14. Zweryfikowały i w miarę potrzeby wzmocniły mechanizmy współpracy dyplomatycznej i międzynarodowej stosowane przez ministerstwa nauki i inne odpowiednie struktury w dziedzinie badań naukowych i innowacji poprzez zidentyfikowanie luk w zdolnościach i opracowanie środków mających na celu poprawę umiejętności dyplomatycznych w ramach tych mechanizmów, w tym poprzez ewentualne zatrudnianie w instytucjach naukowych doświadczonych doradców dyplomatycznych;
15. W miarę możliwości i w skoordynowany sposób zintensyfikowały, we współpracy z Komisją, zaangażowanie Unii w działalność międzynarodowych organizacji opartych na wiedzy naukowej i unijne wsparcie dla tych organizacji, w tym globalnych międzyrządowych platform naukowo-politycznych, oraz zacieśniły współpracę z międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi działającymi w obszarze dyplomacji naukowej, takimi jak Międzynarodowa Rada Nauki (ISC) 26 i Genewski Antycypator Nauki i Dyplomacji (GESDA) 27 , oraz z organizacjami odpowiedzialnymi za normy i konwencje techniczne;
16. Tworzyły, we współpracy z Komisją, sieci współpracy i synergie między attache ds. nauki i technologii w przedstawicielstwach dyplomatycznych Unii i państw członkowskich na całym świecie w celu maksymalizacji ich krótko- i długoterminowego oddziaływania i lepszego wykorzystania istniejących zasobów, w tym sieci krajowych i platform cyfrowych, a jednocześnie skoncentrowały się na koordynacji, a nie na tworzeniu nowych struktur, oraz unikały zbędnych obciążeń administracyjnych;
17. Wspierały, we współpracy z Komisją, unijne kontakty w zakresie dyplomacji naukowej przez strukturalne podejście do diaspory naukowej państw członkowskich, wspomagając tworzenie odpowiednich sieci we współpracy z jednostkami ds. wymiany akademickiej oraz innymi istniejącymi odpowiednimi mechanizmami, poprzez lepsze wykorzystywanie krajowych i unijnych sieci absolwentów programów i instrumentów mobilności, takich jak Stowarzyszenie Absolwentów Działań Marie Curie 28 i Stowarzyszenie Erasmus Mundus 29 , oraz wykorzystywanie uznanych wydarzeń promujących opartą na nauce współpracę międzyludzką ponad podziałami geopolitycznymi;
18. Wypracowały strategiczne podejście do naukowców będących uchodźcami i do zagrożonych badaczy w celu umożliwienia im dalszego wkładu w badania naukowe i innowacje, zgodnie z zasadami i wartościami, na których opiera się Unia, przy jednoczesnym stosowaniu niezbędnych zabezpieczeń;
19. Pracowały na rzecz skutecznej współpracy z globalnym Południem poprzez budowanie sprawiedliwych partnerstw w zakresie dyplomacji naukowej sprzyjających wkładowi lokalnej wiedzy ogólnej i fachowej w rozwiązywanie wspólnych globalnych wyzwań i oferujących możliwości budowania zdolności, a w rezultacie przyczyniających się również do ograniczania asymetrii w potencjale badań naukowych i innowacji;
Działania wspomagające
20. Wzmacniały powiązania między służbami dyplomatycznymi państw członkowskich, z jednej strony, a organizacjami prowadzącymi badania naukowe, uniwersytetami i innymi instytucjami szkolnictwa wyższego, z drugiej strony, w tym sojuszami Uniwersytetów Europejskich, podmiotami finansującymi badania naukowe, naukowcami i personelem badawczym, a także społeczeństwem obywatelskim i podmiotami niepaństwowymi, które mogą otwierać nowe kierunki innowacji i wzmacniać globalne partnerstwa wykraczające poza tradycyjne kanały współpracy między administracją publiczną a środowiskiem akademickim;
21. Wspierały, we współpracy z Komisją, rozwój pozytywnych narracji w ramach dyplomacji naukowej, opartych na badaniach wielo- i interdyscyplinarnych, systematycznie uwzględniających nauki społeczne i humanistyczne, oraz upowszechnianie tych wyników przez publikacje naukowe, komunikację publiczną i angażowanie społeczeństwa w celu zwiększania zaufania do nauki, wzmacniania rzetelności przestrzeni informacyjnej, zwalczania dezinformacji oraz ochrony demokracji, wolności i multilateralizmu;
22. Promowały wielojęzyczność w dyplomacji naukowej i różnorodność językową w nauce zgodnie z zaleceniami grupy G-20 w sprawie zaangażowania w naukę 30 ;
23. Zachęcały, przy pełnym poszanowaniu kompetencji krajowych w dziedzinie edukacji i wolności akademickiej, do włączania elementów związanych z dyplomacją naukową, rolą nauki we współpracy międzynarodowej i kształtowaniem polityki w oparciu o dowody do odpowiednich programów kształcenia i szkolenia, aby uświadamiać młodszym pokoleniom związek między nauką, polityką i globalnymi wyzwaniami, na przykład poprzez wspieranie, w razie potrzeby, ambasadorów młodzieży ds. dyplomacji naukowej;
24. Rozważyły zapewnienie, we współpracy z instytucjami akademickimi, szkoleń w zakresie dyplomacji naukowej skierowanych do naukowców i dyplomatów oraz specjalistów działających na styku nauki i dyplomacji, we współpracy z odpowiednimi zainteresowanymi stronami, w tym przez włączanie modułów dyplomacji naukowej do programów kształcenia akademii dyplomatycznych i do szkoleń dla dyplomatów przed obejmowaniem przez nich stanowisk za granicą.
ZALECA, aby KOMISJA podjęła następujące działania, w szczególności w celu wsparcia wdrażania pkt 1-24 niniejszego zalecenia:
25. Wspierała tworzenie zestawień unijnych podmiotów, strategii i ofert szkoleniowych w obszarze dyplomacji naukowej oraz działań w zakresie dyplomacji naukowej prowadzonych przez partnerów i konkurentów Unii w celu uzyskania przeglądu istniejących ram krajowych i aktualnie dostępnych zasobów dyplomacji naukowej i najlepszych praktyk w tym zakresie, a także globalnego środowiska dyplomacji naukowej, w którym funkcjonują Unia i jej państwa członkowskie, przyczyniając się w ten sposób również do zmniejszania dysproporcji między państwami członkowskimi;
26. Wzmacniała monitorowanie przełomowych zmian w badaniach naukowych, technologii i innowacjach, takich jak rosnące wykorzystywanie AI w nauce w ramach ogólnej polityki Unii dotyczącej AI 31 , przez ocenę ich wpływu na współpracę naukową, rzetelność badawczą, etykę, ochronę własności intelektualnej oraz konkurencyjność i odporność Unii, tworzenie przez nią wartości i jej suwerenność technologiczną, a także promowanie na poziomie globalnym skoncentrowanego na człowieku, odpowiedzialnego, przejrzystego, sprawiedliwego i bezpiecznego wykorzystania tych technologii;
27. Umożliwiała regularne kontakty między naukowcami i dyplomatami oraz z ekspertami działającymi na styku nauki i dyplomacji przez ustanowienie wirtualnej europejskiej platformy dyplomacji naukowej opartej na podejściu "Drużyna Europy" i w miarę możliwości budowanej z wykorzystaniem istniejących unijnych i krajowych platform i sieci, która będzie mogła służyć określaniu tematów wspólnych działań w zakresie dyplomacji naukowej wobec odpowiednich państw i regionów będących przedmiotem zainteresowania Unii;
28. Ustanowiła grupę kontaktową ad hoc w istniejących ramach EPB (np. w oparciu o działającą w ramach forum EPB stałą podgrupę ds. globalnego podejścia), której prace mogłyby być uruchamiane ad hoc w celu wspierania rozwoju wspólnej reakcji w dziedzinie badań naukowych i innowacji, gdy byłoby to potrzebne w reakcji na wydarzenia geopolityczne, takie jak zagrożenia dla bezpieczeństwa gospodarczego Unii, agresja wojskowa lub regres demokracji, w tym poprzez wspieranie skoordynowanej oceny ryzyka i planowania awaryjnego na potrzeby międzynarodowej współpracy badawczej;
29. Uwzględniła ramy Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej w programie ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji oraz w innych programach unijnych, w tym w programie badawczo-szkoleniowym Euratom, poprzez wspieranie instrumentów takich jak inicjatywa "Wybierz naukę. Wybierz Europę", stowarzyszenia z programem "Horyzont Europa" i udział podmiotów międzynarodowych w tym programie, umowy naukowo-techniczne, projekty Global Gateway, europejska chmura dla otwartej nauki 32 , konsorcja na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC) 33 oraz sieć Eureka 34 , a także inicjatywy ukierunkowane na konkretne regiony geograficzne i konkretną problematykę, takie jak partnerstwo w dziedzinie badań i innowacji w regionie Morza Śródziemnego (PRIMA) na lata 2021-2027 35 , plan innowacji UA-UE 36 , Partnerstwo między Europą a krajami rozwijającymi się w zakresie badań klinicznych w dziedzinie globalnego zdrowia (EDCTP) na lata 2021-2027 37 , inicjatywa "Mission Innovation" 38 oraz sojusz na rzecz badań nad Atlantykiem (AAORIA) 39 ;
30. Ułatwiła utworzenie Śródziemnomorskiego Centrum Dyplomacji Naukowej, zgodnie z zapowiedzią zawartą w Pakcie na rzecz regionu śródziemnomorskiego 40 , w oparciu o obecne działania w regionie, a także opracowała wspólne działanie w zakresie dyplomacji naukowej na Bliskim Wschodzie i z państwami Bliskiego Wschodu w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi (wspólne działanie polityczne) oraz wzmacniała dialog w zakresie dyplomacji naukowej z kluczowymi partnerami wielostronnymi i międzynarodowymi, takimi jak Unia Afrykańska (UA), Wspólnota Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC), Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) oraz państwa Azji Środkowej, a także, w stosownych przypadkach, z krajami kandydującymi do członkostwa UE i państwami trzecimi stowarzyszonymi z programem ramowym w zakresie badań naukowych i innowacji;
31. Wzmacniała świadczenie doradztwa naukowego na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, w szczególności przez działania Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) 41 i Mechanizmu Doradztwa Naukowego 42 Komisji Europejskiej, a także zdecentralizowanych agencji Unii 43 , w tym przez wspieranie dialogu międzynarodowego we współpracy z międzynarodowymi organami doradztwa naukowego.
WDRAŻANIE, KOMUNIKACJA I SPRAWOZDAWCZOŚĆ
Zaleca się, aby państwa członkowskie w możliwie najkrótszym czasie wdrożyły pkt 1-24 niniejszego zalecenia adekwatnie do swojej specyficznej sytuacji.
Zaleca się, aby Komisja i państwa członkowskie informowały opinię publiczną o znaczeniu dyplomacji naukowej.
Zaleca się, aby Komisja monitorowała postępy we wdrażaniu niniejszego zalecenia z wykorzystaniem istniejących struktur zarządzania EPB, w szczególności działającej w ramach forum EPB stałej podgrupy ds. globalnego podejścia, we współpracy z Europejską Służbą Działań Zewnętrznych i przy wykorzystaniu platformy EPB i odpowiednich narzędzi monitorowania, oraz aby co dwa lata składała Radzie sprawozdania z postępów we wdrażaniu niniejszego zalecenia w ramach przedstawianych co dwa lata sprawozdań na temat globalnego podejścia do badań naukowych i innowacji. Nie ma potrzeby tworzenia nowych struktur.
Zaleca się, aby stała podgrupa ds. globalnego podejścia działająca w ramach forum EPB wspierała ustanowienie wspólnych wskaźników mających zastosowanie do wszystkich podmiotów zaangażowanych w dyplomację naukową Unii, aby umożliwić spójne i systematyczne monitorowanie ich działań i postępów, a tym samym umożliwić skuteczne gromadzenie zbiorczych informacji w celu wspierania opracowywania przez nie zbieżnych działań.
W tym kontekście zachęca się państwa członkowskie, aby dobrowolnie i w miarę dostępności dzieliły się z Komisją informacjami na temat krajowych podejść i inicjatyw w ramach wkładu w wyżej wymienione działania Komisji w zakresie monitorowania i sprawozdawczości.
Sporządzono w Brukseli dnia 29 maja 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2026.3090 |
| Rodzaj: | zalecenie |
| Tytuł: | Zalecenie Rady z dnia 29 maja 2026 r. w sprawie ram Unii Europejskiej w dziedzinie dyplomacji naukowej |
| Data aktu: | 2026-05-29 |
| Data ogłoszenia: | 2026-06-05 |