(2017/C 85/04)
(Dz.U.UE C z dnia 18 marca 2017 r.)
W dniu 5 lipca 2016 r. Komisja opublikowała zestaw proponowanych zmian do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz dyrektywy 2009/101/WE, które mają służyć bezpośredniemu i zdecydowanemu rozwiązaniu problemu uchylania się od opodatkowania, towarzysząc praktykom służącym przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, w celu ustanowienia sprawiedliwszego i skuteczniejszego systemu podatkowego. Niniejsza opinia zawiera ocenę skutków proponowanych zmian dla ochrony danych.
Zasadniczo wydaje się, że przyjęto bardziej rygorystyczne niż wcześniej podejście do problemu skutecznego przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Pod tym względem, proponując środki, nacisk w zmianach kładzie się między innymi na nowe kanały i możliwości przekazywania nielegalnych funduszy do legalnej gospodarki (np. waluty wirtualne, platformy wymiany walut itp.).
Chociaż nie wyrażamy żadnych osądów merytorycznych w sprawie celów polityki, jakim służyć ma to prawo, w tym konkretnym przypadku jesteśmy zaniepokojeni, iż zmiany wprowadzają również inne cele polityki poza przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, które - zdaje się - nie są wyraźnie wskazane.
Przetwarzanie danych osobowych gromadzonych w jednym celu w innym, zupełnie niepowiązanym, celu narusza służącą ochronie danych zasadę celowości i zagraża wdrażaniu zasady proporcjonalności. Zmiany nasuwają w szczególności pytanie, czy pewne formy inwazyjnego przetwarzania danych osobowych, dopuszczalne w związku z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy czy zwalczaniem terroryzmu są konieczne poza tymi kontekstami i czy są proporcjonalne.
Jeżeli chodzi o proporcjonalność, zmiany odbiegają de facto od podejścia opartego na analizie ryzyka przyjętego w obowiązującej wersji dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, w oparciu o założenie, że większe ryzyko związane z praniem pieniędzy, finansowaniem terroryzmu i powiązanymi przestępstwami źródłowymi nie pozwoliłoby na wykrycie i ocenę na czas.
W zmianach tych usuwa się również istniejące zabezpieczenia, które zapewniały pewien stopień proporcjonalności, chociażby w ustalaniu warunków dostępu jednostek analityki finansowej do informacji o transakcjach finansowych.
Ponadto, co najważniejsze, zmiany zakładają zdecydowane poszerzenie dostępu do informacji o beneficjentach rzeczywistych zarówno właściwych organów, jak i opinii publicznej, co ma stanowić polityczne narzędzie usprawniające i optymalizujące egzekwowanie zobowiązań podatkowych. W sposobie wdrażania takiego rozwiązania dostrzegamy brak proporcjonalności, a także istotne i zbędne zagrożenie dla prawa jednostek do ochrony prywatności i danych osobowych.
1. WPROWADZENIE
1.1. Kontekst dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy
1. W maju 2015 r. przyjęto nową unijną dyrektywę w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy ("dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy") 1 . Założonym celem nowych przepisów jest poprawa narzędzi służących przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, ponieważ przepływ nielegalnych środków pieniężnych zagraża naruszeniem integralności, stabilności i reputacji sektora finansowego, jak również rynku wewnętrznego Unii i międzynarodowego rozwoju.
2. Ochrona rozsądnego charakteru, integralności i stabilności instytucji kredytowych i finansowych, jak również zaufanie do systemów finansowych to nie jedyne cele polityki, do których realizacji ma prowadzić dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy. W czerwcu 2003 r. Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF 2 ) dokonała przeglądu swoich zaleceń w celu uwzględnienia finansowania terroryzmu i przedstawiła bardziej szczegółowe wymogi dotyczące identyfikacji i weryfikacji klientów. Zwróciła uwagę na sytuacje, w których wyższe ryzyko prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu może uzasadniać wzmocnione środki polityki, jak również na sytuacje, w których mniejsze ryzyko może uzasadniać mniej rygorystyczne kontrole.
3. W rezultacie dyrektywa w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy zawiera zestaw przepisów, które mają zapobiegać praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przez nielegalne przepływy środków pieniężnych. Umożliwia ona stosowanie opartej na ryzyku analizy due diligence wobec klienta w odniesieniu do podejrzanych transakcji. Opiera się na pozyskiwaniu i analizowaniu informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz skoordynowanych działaniach śledczych prowadzonych przez jednostki analityki finansowej powołane w państwach członkowskich.
1.2. Wniosek: rozwiązanie problemu uchylania się od opodatkowania i finansowania terroryzmu
4. W dniu 2 lutego 2016 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie planu działania na rzecz skuteczniejszego zwalczania finansowania terroryzmu, zakładający zmiany do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy ukierunkowane na zwalczanie prania pieniędzy przez platformy do dokonywania przelewów i wirtualne waluty, jak również zakładający zmianę roli jednostek analityki finansowej 3 .
5. Skandale finansowe 4 i zwiększone ryzyko uchylania się od opodatkowania zwróciły najwyraźniej uwagę Komisji na konieczność dostosowania działań w ramach dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i ukierunkowania jej bardziej bezpośrednio na problem uchylania się od opodatkowania, który w obecnej wersji dyrektywy jest postrzegany jedynie jako źródło nielegalnych funduszy, ale nie jest to problem bezpośrednio podejmowany.
6. W dniu 5 lipca 2016 r. Komisja opublikowała zestaw proponowanych zmian ("wniosek") do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy i dyrektywy 2009/101/WE, które - w kontekście działania skoordynowanego z G-20 i OECD - mają rozwiązać bezpośrednio i zdecydowanie problem uchylania się od opodatkowania zarówno przez osoby prawne, jak i fizyczne, w celu ustanowienia sprawiedliwszego i skuteczniejszego systemu podatkowego 5 . Odnotowujemy w tym kontekście, że wbrew treści motywu 42 przed przyjęciem wniosku nie konsultowano się z EIOD 6 .
7. Rada Unii Europejskiej zwróciła się do EIOD o opinię w późniejszym terminie, a dnia 19 grudnia przyjęła tekst kompromisowy wniosku ("stanowisko Rady" 7 ). Stanowisko Rady zakłada wprowadzenie poprawek wyłącznie do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy (a nie dyrektywy 2009/101/WE) i koncentruje się głównie na przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Chociaż cel, jakim jest zwalczanie uchylania się od opodatkowania, nie jest już wyrażony wprost, przewidziane we wniosku narzędzia zaprojektowane, aby ten cel realizować (na przykład publiczny dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz dostęp organów podatkowych do informacji o praniu pieniędzy) zostały zachowane, choć w nieco zmienionej formie.
1.3. Zakres niniejszej opinii
8. Niniejsza opinia zawiera analizę skutków wniosku dla praw podstawowych, jakimi są ochrona prywatności i danych osobowych. Przedstawiamy również, jak zmieniają się takie skutki w następstwie przyjęcia stanowiska Rady.
9. Niniejsza opinia zawiera także ocenę konieczności i proporcjonalności przetwarzania danych osobowych dokonywanego na podstawie proponowanych zmian do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy w świetle celów polityki określonych przez prawo. Odnosząc się do wniosku, chociaż proponuje się w nim zmiany do dwóch różnych dyrektyw, traktujemy go jako jedno, zintegrowane narzędzie polityki.
10. Interakcja polityki publicznej z prawami podstawowymi zwróciła już uwagę sądów. W sprawie Digital Rights Ireland 8 Trybunał Sprawiedliwości uznaje, że walka z międzynarodowym terroryzmem i poważną przestępczością stanowi cel leżący w interesie ogólnym 9 . Niemniej jednak ponieważ narzędzia prawne przewidziane do realizacji tego celu ingerują w prawa podstawowe, jakimi są ochrona prywatności i danych, konieczne jest - zdaniem Trybunału - dokonanie oceny proporcjonalności takich środków 10 .
11. Celem niniejszej opinii nie jest zatem wyrażanie jakichkolwiek osądów merytorycznych w sprawie wyboru celów polityki, jakie zdecydował się wytyczyć prawodawca. Nasza uwaga skupia się na narzędziach i sposobach działania przyjętych przez to prawo. Naszym celem jest zapewnienie, aby zgodne z prawem cele polityki były realizowane skutecznie i w odpowiednim czasie, przy minimalnej ingerencji w wykonanie praw podstawowych oraz przy pełnym poszanowaniu wymogów art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych UE.
4. WNIOSKI
65. Komisja proponuje nowe zmiany do dyrektywy w sprawie przeciwdziałania praniu pieniędzy, aby dostosować ją do innowacji technicznych i finansowych oraz nowych środków umożliwiających pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu. Jednocześnie wniosek ma poprawić przejrzystość rynków finansowych w wielu celach, wśród których rozpoznaliśmy między innymi zwalczanie uchylania się od opodatkowania, ochronę inwestorów oraz przeciwdziałanie nadużyciom w ramach systemu finansowego.
66. Dokonaliśmy przeglądu wniosku i uznajemy, że powinien on był:
- zapewnić, aby wszelkie przypadki przetwarzania danych osobowych służyły zgodnemu z prawem, konkretnemu i sprecyzowanemu celowi oraz były z nim powiązane pod względem konieczności i proporcjonalności; administrator danych dokonujący przetwarzania danych osobowych jest określony i odpowiada za zgodność z przepisami dotyczącymi ochrony danych osobowych,
- zapewnić, aby wszelkie ograniczenia w wykonywaniu prawa podstawowego, jakim jest prawo do ochrony prywatności i danych osobowych, były przewidziane prawem co do istoty oraz - z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności - wykorzystywane jedynie, jeżeli jest to konieczne do realizacji celów leżących w interesie ogólnym uznanym przez Unię lub do ochrony praw i wolności innych,
- zapewnić właściwą ocenę proporcjonalności środków polityki proponowanych w związku z wytyczonymi celami, ponieważ środki awaryjne dopuszczalne w celu reagowania na zagrożenie atakami terrorystycznymi mogą okazać się nadmierne, gdy będą stosowane do zapobiegania ryzyku uchylania się od opodatkowania,
- utrzymać istniejące zabezpieczenia, które zapewniałyby pewien stopień proporcjonalności (chociażby w ustalaniu warunków dostępu jednostek analityki finansowej do informacji o transakcjach finansowych),
- przewidywać dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych z poszanowaniem zasady proporcjonalności, na przykład zapewniając dostęp wyłącznie podmiotom odpowiadającym za egzekwowanie prawa.
Bruksela, dnia 2 lutego 2017 r.
| Wojciech Rafał WIEWIÓROWSKI | |
| Europejski Inspektor Ochrony Danych |
Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.
12.01.2026
W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.
12.01.2026
Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.
09.01.2026
Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.
08.01.2026
Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.
08.01.2026
Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.
08.01.2026| Identyfikator: | Dz.U.UE.C.2017.85.3 |
| Rodzaj: | Informacja |
| Tytuł: | Streszczenie opinii Europejskiego Inspektora Ochrony Danych w sprawie wniosku Komisji zmieniającego dyrektywę (UE) 2015/849 i dyrektywę 2009/101/WE - Dostęp do informacji o beneficjentach rzeczywistych i skutki dla ochrony danych. |
| Data aktu: | 02/02/2017 |
| Data ogłoszenia: | 18/03/2017 |