Opakowania słodyczy jak wyroby dla dorosłych – rzeczniczka praw dziecka apeluje o zmiany

Rzeczniczka praw dziecka zwraca uwagę na podobieństwo opakowań zawierających słodycze czy napoje do opakowania tytoniu, leków, a także napojów alkoholowych. W piśmie wystosowanym do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwraca uwagę na potrzebę podjęcia działań legislacyjnych, dotyczących określenia zasad projektowania i stosowania opakowań artykułów rolno-spożywczych kierowanych do konsumentów, w szczególności dzieci i młodzieży.

– Do Biura Rzecznika Praw Dziecka napływają sygnały dotyczące obecności na rynku produktów spożywczych (zwłaszcza słodyczy oraz napojów), których opakowania, forma graficzna, nazewnictwo lub sposób prezentacji wykazują istotne podobieństwo do opakowań napojów alkoholowych, wyrobów tytoniowych, produktów leczniczych albo innych produktów przeznaczonych wyłącznie dla osób dorosłych – zwraca uwagę Monika Horna-Cieślak, rzeczniczka praw dziecka. W piśmie wystosowanym do resortu rolnictwa i rozwoju wsi z 24 kwietnia br. wyjaśnia, że tego typu praktyka budzi zastrzeżenia z punktu widzenia ochrony dobra dziecka. Zdaniem rzeczniczki, tak zaprojektowany wygląd opakowań może prowadzić do utrwalania u małoletnich pozytywnych skojarzeń z produktami, które nie są dla nich przeznaczone, a ostatecznie – do oswajania ich z symboliką używek i środków farmaceutycznych.

Wygląd też musi mieć granice

Aktualnie zasady projektowania i stosowania opakowań artykułów rolno-spożywczych kierowanych do konsumentów reguluje ustawa z 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Ustawodawca w art. 5 zagwarantował, że opakowania artykułów rolno-spożywczych wprowadzanych do obrotu powinny zapewniać zachowanie cech istotnych dla danego rodzaju artykułu rolno-spożywczego, decydujących o jego tożsamości.

Zdaniem rzeczniczki praw dziecka, przepis ten nie wskazuje na dopuszczalne granice stylizacji opakowań i nie wprowadza szczególnych ograniczeń dotyczących nawiązywania przez producentów do produktów potencjalnie szkodliwych lub przeznaczonych wyłącznie dla osób pełnoletnich.

Obecny stan prawny nie daje podstaw do jednoznacznego kwestionowania praktyk polegających na oferowaniu produktów spożywczych w opakowaniach imitujących swoim wyglądem opakowania alkoholu, papierosów czy leków, o ile produkt spełnia ogólne wymogi prawa żywnościowego i nie wprowadza formalnie w błąd co do swego charakteru – podkreśla rzeczniczka.

Monika Horna-Cieślak przyznaje, że podobieństwo pojedynczego elementu opakowania nie stanowi naruszenia prawa, o ile całość prezentacji produktu nie wprowadza konsumenta w błąd. - Dziecko jako konsument wymagający wzmożonej ochrony może bowiem odbierać przekaz marketingowy w sposób odmienny od przeciętnego dorosłego konsumenta, a stosowanie takich form opakowań może wywoływać niepożądany efekt normalizacji produktów i zachowań nieodpowiednich dla jego wieku – wyjaśnia RPD. Dlatego zdaniem rzeczniczki, mając na względzie potrzebę zapewnienia małoletnim adekwatnej ochrony przed niepożądanym przekazem handlowym, potrzebne są zmiany w prawie.

Szczególna ochrona małoletnich konsumentów

Rzeczniczka praw dziecka proponuje, żeby prace legislacyjne zmierzały do uzupełnienia lub doprecyzowania obowiązujących regulacji. Najistotniejsze jest uwzględnienie potrzeby ochrony małoletnich przed stosowaniem wobec artykułów rolno-spożywczych opakowań lub form prezentacji mogących wywoływać skojarzenia z produktami nieprzeznaczonymi dla dzieci. Konieczna, zdaniem RPD, jest „wyraźna podstawa normatywna umożliwiająca ocenę technicznych właściwości opakowania, jak również jego przekaz wizualny i marketingowy z perspektywy oddziaływania na odbiorcę małoletniego”.

- Wprowadzenie stosownych zmian pozwoliłoby na zapewnienie organom nadzoru bardziej adekwatnych instrumentów reagowania na praktyki rynkowe wykorzystujące skojarzenia z używkami lub produktami leczniczymi jako element atrakcyjności produktu spożywczego, a zarazem zwiększyłoby przejrzystość i przewidywalność regulacji dla producentów oraz dystrybutorów – argumentuje Monika Horna-Cieślak.