Wydanie statutu organizacyjnego Najwyższej Izby Kontroli.

UCHWAŁA
RADY PAŃSTWA
z dnia 5 sierpnia 1949 r.
w sprawie wydania statutu organizacyjnego Najwyższej Izby Kontroli.

Na podstawie art. 16 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o kontroli państwowej (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 74) - Rada Państwa postanawia wydać statut organizacyjny Najwyższej Izby Kontroli, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały.

ZAŁĄCZNIK 

STATUT ORGANIZACYJNY NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI

I.

Objaśnienie skrótów.

§  1.
Powołane w niniejszym statucie artykuły bez bliższego określenia oznaczają artykuły ustawy z dnia 9 marca 1949 roku o kontroli państwowej (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 74), §§ - oznaczają paragrafy niniejszego statutu, dla oznaczenia Najwyższej Izby Kontroli używany jest skrót "N. I. K.", a wyraz "ustawa" oznacza ustawę z dnia 9 marca 1949 r. o kontroli państwowej.

II.

Postanowienia ogólne.

§  2.
Zadania Kontroli Państwowej określone w ustawie z dnia 9.III. 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 13, poz. 74) spełniają:
a)
w stosunku do naczelnych i centralnych władz oraz instytucji, a w razie potrzeby także do organów podległych naczelnym i centralnym władzom oraz instytucjom, Prezes N.I.K., a w granicach swych kompetencji wiceprezesi i dyrektorzy departamentów N.I.K.
b)
w stosunku do organów podległych naczelnym i centralnym władzom oraz instytucjom - szefowie delegatur miejscowych N.I.K. na obszarze właściwości terytorialnej delegatury.
§  3.
1)
Organy kontroli N.I.K, analizują działalność i funkcjonowanie kontrolowanych jednostek, a wynikł kontroli ujęte w formie spostrzeżeń, uwag i wniosków przedstawiają właściwym władzom zwierzchnim lub nadzorczym jednostek kontrolowanych.
2)
W przypadkach niecierpiących zwłoki mogą organy kontroli kierować wnioski, uwagi i spostrzeżenia bezpośrednio do jednostki kontrolowanej. Odpisy uwag, spostrzeżeń i wniosków winny być równocześnie przedkładane do właściwych władz zwierzchnich lub nadzorczych jednostek kontrolowanych (art. 28).
§  4.
1)
Organy kontroli N.I.K. właściwe w myśl § 8 wydają wiążące postanowienia (art. 29) w razie stwierdzenia uchybień przeciwko:
a)
obowiązującym przepisom finansowym,
b)
zarządzeniom właściwych władz w sprawach gospodarczych,
2)
Zarządzenie Prezesa N.I.K. ustali tryb i sposób wydawania postanowień (art. art. 29, 30, 31).
§  5.
Wyniki kontroli, ujęte w formie postanowień, organy kontroli N.I.K. doręczają kierownictwu jednostki kontrolowanej i przesyłają je w odpisach: właściwej władzy zwierzchniej oraz właściwemu ministrowi.

Odpisy postanowień delegatury miejscowe przesyłają również Prezesowi N.I.K.

§  6.
W zakresie wydawania postanowień ustala się następującą właściwość organów kontroli N.I.K.
a)
w stosunku do kierowników naczelnych i centralnych organów państwowych - Prezes.

Prezes N.I.K. w określonych sprawach może zlecić swe uprawnienia jednemu z wiceprezesów,

b)
w stosunku do władz hierarchicznie podległych bezpośrednio naczelnym kierownikom (ministrom) władz centralnych, naczelnych dyrektorów i kierowników przedsiębiorstw oraz instytucji bezpośrednio podległych władzom centralnym (ministerstwom) - wiceprezesi.

Wiceprezesi mogą w określonych sprawach zlecić swe uprawnienia dyrektorom departamentów,

c)
w stosunku do pozostałych pracowników władz i instytucji - dyrektorzy departamentów,
d)
na obszarze właściwości terytorialnej delegatury miejscowej, o ile niniejszy statut nie przewiduje tych uprawnień dla innych organów kontroli N.I.K. - szefowie delegatur miejscowych.
§  7.
1)
W przypadku stwierdzenia przestępstw lub ujawnienia wykroczeń służbowych organy kontroli N.I.K. winny:
a)
przekazać sprawy o przestępstwach organom powołanym do ścigania przestępstw,
b)
przekazać sprawy o wykroczenia dyscyplinarne rzecznikowi dyscyplinarnemu.
2)
W razie stwierdzenia nadużyć finansowych lub gospodarczych przeprowadzający kontrolę winien wydać doraźne zarządzenia w celu zabezpieczenia majątku kontrolowanej jednostki oraz dowodów rzeczowych.

Przeprowadzający kontrolę może żądać natychmiastowego zawieszenia w czynnościach osób winnych nadużyć lub za nie odpowiedzialnych.

3)
O zarządzeniach przewidzianych w niniejszym § przeprowadzający kontrolę zawiadamia władzę zwierzchnią, bądź kierownika jednostki kontrolowanej oraz Prezesa N.I.K.
§  8.
Zarządzenie Prezesa określi właściwość poszczególnych organów kontroli N.I.K. w zakresie przysługujących im uprawnień, określonych w p. 1 paragrafu 7-go.
§  9.
Organy kontroli N.I.K. mogą przedstawiać spostrzeżenia, uwagi, wnioski oraz wydawać postanowienia również w oparciu o wyniki kontroli wewnętrznej (resortowej) lub społecznej (§§ 4, 5, 6).
§  10.
Wszystkie organy kontroli państwowej działają na podstawie jednolitego planu rocznego i według ogólnych zasad kontroli państwowej (art. 12 lit. e i f, art. 14 p. 3).

Na podstawie planu rocznego kolegium sporządza plany kwartalne.

§  11.
W zakresie spraw objętych postanowieniami wszystkie organy kontroli określone w art. 27 działają jako I instancja (art. 12 lit. i) przy zachowaniu uprawnień Prezesa, określonych art. 30, p. 2.
§  12.
Wiceprezesi, dyrektorzy departamentów oraz szefowie delegatur wykonują swe funkcje stosownie do zarządzeń Prezesa i podlegają jego nadzorowi służbowemu.
§  13.
N.I.K. składa się z departamentów, biur i delegatur miejscowych.
§  14.
Departamenty i biura N.I.K. dzielą się na wydziały i referaty. Delegatury miejscowe N.I.K. dzielą się na referaty.
§  15.
Delegatury miejscowe obejmują swym zakresem działania obszar województwa i mają swą siedzibę w siedzibie województwa. Delegatura miejscowa w województwie warszawskim obejmuje swym zakresem działania również obszar m. st. Warszawy, a delegatura miejscowa w województwie łódzkim - obszar m. Łodzi.
§  16.
Prezes N.I.K. może zmieniać właściwość terytorialną delegatur miejscowych.

Prezes N.I.K. może nadto zlecić szefom delegatur miejscowych stałą lub jednorazową kontrolę niektórych jednostek bez względu na właściwość terytorialną lub rzeczową.

§  17.
W razie potrzeby Prezes może powołać do pomocy dyrektorom departamentów lub szefom delegatur miejscowych, wicedyrektorów departamentów lub zastępców szefów delegatur.

Wicedyrektorzy departamentów i zastępcy szefów delegatur miejscowych nie mają uprawnień organów kontroli państwowej.

§  18.
W razie niemożności pełnienia obowiązków przez dyrektora departamentu lub szefa delegatury miejscowej, Prezes powierza jednemu z pracowników N.I.K. czasowe pełnienie obowiązków dyrektora departamentu lub szefa delegatury z uprawnieniami organu kontroli państwowej.

III.

Prezes N.I.K.

§  19.
Prezes kieruje działalnością wszystkich organów N.I.K., ustala wytyczne ich działalności i wydaje im zarządzenia z zachowaniem przepisów ustawy o zakresie działania kolegium N.I.K.
§  20.
Na czas swej nieobecności, lub w razie powstania jakiejkolwiek innej przeszkody, Prezes wyznacza jako swego zastępcę jednego z wiceprezesów.
§  21.
Prezes ustala, jakie departamenty i biura N.I.K. podlegają nadzorowi służbowemu poszczególnych wiceprezesów.
§  22.
Prezes wydaje regulamin pracy N.I.K. oraz ustala szczegółowy podział czynności departamentów i delegatur miejscowych.
§  23.
Prezes zarządza przeprowadzenie kontroli oraz przeprowadza osobiście kontrolę w sprawach, które sobie zastrzegł.

IV.

Kolegium N.I.K.

§  24.
Prezes i wiceprezesi tworzą pod przewodnictwem Prezesa kolegium N.I.K.
§  25.
Prezes wydaje regulamin pracy kolegium i ustala porządek jego obrad.
§  26.
W przypadku, gdy Prezes nie może wziąć udziału w posiedzeniu kolegium, przewodniczy na posiedzeniu jeden z wiceprezesów, wyznaczony przez Prezesa.
§  27.
Kolegium uchwala okresowe plany działalności N.I.K. co najmniej na 10 dni przed datą rozpoczęcia okresu.
§  28.
Na żądanie Rady Państwa kolegium uchwala sprawozdania ze zleconych czynności (art. art. 4, 5, 6) w ciągu 30 dni od zakończenia kontroli.
§  29.
Kolegium podejmuje postanowienia w sprawie przepisów rachunkowo-kasowych i zasad kontroli wewnętrznej w ciągu 30 dni od daty otrzymania właściwych projektów (art. 12, lit. h).
§  30.
Kolegium rozpatruje odwołania od postanowień organów kontroli w ciągu 30 dni od daty otrzymania odwołania.
§  31.
Postanowienia kolegium wydane na skutek odwołań, od postanowień organów kontroli I instancji, wymienionych w art. 27, są ostateczne w toku instancji i mogą być zmienione lub uchylone tylko w trybie nadzoru przez Radę Państwa (art. 31).
§  32.
Prezes może odwołać się do Rady Państwa od uchwał kolegium, zapadłych wbrew jego głosowi (art. 13, p. 3) w ciągu 14 dni od dnia posiedzenia kolegium, na którym uchwały podjęto.

V.

Wiceprezesi N.I.K.

§  33.
Wiceprezesi współdziałają z Prezesem, jako jego zastępcy w zarządzaniu N.I.K.
§  34.
Wiceprezesi sprawują nadzór służbowy nad departamentami, przydzielonymi im przez Prezesa (§ 21) oraz mogą sobie zastrzec w tym zakresie prowadzenie kontroli.
§  35.
Wiceprezesi przeprowadzają osobiście i zarządzają kontrolę w przypadkach nieobjętych okresowymi planami kontroli z wyjątkiem spraw zastrzeżonych Prezesowi.

VI.

Dyrektorzy Departamentów N.I.K.

§  36.
Dyrektorzy departamentów stoją na czele departamentów, kierują bezpośrednio ich działalnością i odpowiadają wobec Prezesa względnie wiceprezesów sprawujących nadzór służbowy nad departamentem za prawidłowy bieg spraw w departamencie.
§  37.
W ramach ustalonych planów dyrektorzy departamentów przeprowadzają osobiście i zarządzają kontrolę niezastrzeżoną Prezesowi i wiceprezesom.

VII.

Szefowie delegatur miejscowych N.I.K.

§  38.
Szefowie delegatur miejscowych stoją na czele delegatur, kierują bezpośrednio ich działalnością i odpowiadają wobec Prezesa za prawidłowy bieg spraw w delegaturze.
§  39.
Szefowie delegatur miejscowych przeprowadzają osobiście i zarządzają kontrole przewidziane w planach okresowych, jak również kontrole doraźne podjęte z własnej inicjatywy lub na zlecenie Prezesa, wiceprezesów i dyrektorów departamentów.

VIII.

Organizacja wewnętrzna N.I.K.

§  40.
W skład N.I.K. wchodzą: dziewięć departamentów, biuro studiów, planowania i sprawozdawczości, biuro finansowo-gospodarcze i biuro kadr oraz 14 delegatur miejscowych.
§  41.
Departament Prezydialny dzieli się na trzy wydziały:
1)
wydział ogólny - obejmuje kancelarię ogólną, sekretariat specjalny, sekretariaty Prezesa i wiceprezesów, referat organizacji wewnętrznej, referat prasowy, referat wydawnictw urzędowych N.I.K., bibliotekę, halę maszyn oraz składnicę akt;
2)
wydział kontroli wewnętrznej - obejmuje sprawy kontroli działalności całego aparatu N.I.K. pod względem organizacji i metod pracy oraz dokonuje określonych aktów kontroli doraźnych, badań i dochodzeń zleconych przez Prezesa;
3)
wydział prawny - obejmuje prowadzenie rejestru obowiązującego ustawodawstwa, poradnictwo i opiniowanie prawne, wnoszenie i czuwanie nad biegiem spraw u władz powołanych do ścigania przestępstw oraz w Prokuratorii Generalnej.
§  42.
Departament II dzieli się na cztery wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Kancelarią Cywilną Prezydenta, Prezydium Rady Ministrów oraz Komitetem Ekonomicznym Rady Ministrów,

wydział 2 - Państwową Komisją Planowania Gospodarczego i Centralnym Urzędem Szkolenia Zawodowego,

wydział 3 - Ministerstwem Obrony Narodowej, Powszechną Organizacją "Służba Polsce", urzędami kultury fizycznej i radami dla spraw młodzieży i kultury fizycznej,

wydział 4 - Ministerstwem Bezpieczeństwa Publicznego.

§  43.
Departament III dzieli się na pięć wydziałów, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Kancelarią Sejmu, Kancelarią Rady Państwa oraz Komisją Specjalną do walki z nadużyciami i szkodnictwem gospodarczym,

wydział 2 - Ministerstwem Spraw Zagranicznych,

wydział 3 - Ministerstwem Sprawiedliwości,

wydział 4 - Ministerstwem Administracji Publicznej,

wydział 5 - współdziała z kontrolą społeczną, koordynuje działalność kontroli wewnętrznej z działalnością kontroli społecznej oraz wykonuje kontrolę nad jednostkami samorządowymi w zakresie zleconym przez Radę Państwa.

§  44.
Departament IV dzieli się na dwa wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Rolnictwa i Reform Rolnych,

wydział 2 - Ministerstwem Leśnictwa.

§  45.
Departament V dzieli się na pięć wydziałów, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Oświaty,

wydział 2 - Ministerstwem Kultury i Sztuki,

wydział 3 - Ministerstwem Zdrowia,

wydział 4 - Ministerstwem Pracy i Opieki Społecznej,

wydział 5 - organizacjami społecznymi, korzystającymi z pomocy Państwa.

§  46.
Departament VI dzieli się na cztery wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Komunikacji,

wydział 2 - Ministerstwem Poczt i Telegrafów,

wydział 3 - Ministerstwem Żeglugi,

wydział 4 - Ministerstwem Budownictwa.

§  47.
Departament VII dzieli się na cztery wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Górnictwa i Energetyki,

wydział 2 - Ministerstwem Przemysłu Ciężkiego,

wydział 3 - Ministerstwem Przemysłu Lekkiego,

wydział 4 - Ministerstwem Przemysłu Rolnego i Spożywczego.

§  48.
Departament VIII dzieli się na dwa wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Handlu Wewnętrznego,

wydział 2 - Ministerstwem Handlu Zagranicznego.

§  49.
Departament IX dzieli się na trzy wydziały, które sprawują kontrolę nad:

wydział 1 - Ministerstwem Skarbu,

wydział 2 - Bankami Państwowymi,

wydział 3 - Centralną Księgowością Ministerstwa Skarbu, uzgadnia sprawozdania miesięczne i roczne zamknięcia rachunkowe władz i urzędów państwowych, opracowuje ogólne uwagi o zamknięciach rachunków państwowych i uzgadnia je z właściwymi rzeczowo departamentami.

§  50.
Biuro studiów, planowania i sprawozdawczości dzieli się na trzy wydziały:

wydział planowania i sprawozdawczości (1) opracowuje plany kontroli z uwzględnieniem koordynacji kontroli wewnętrznej i kontroli społecznej oraz ustala wytyczne w tym zakresie, przygotowuje sprawozdania okresowe i roczne z wyników kontroli państwowej, wewnętrznej i społecznej, koordynuje pracę departamentów przy sporządzaniu szczegółowych uwag o zamknięciach rachunków państwowych i przygotowuje uwagi do druku,

wydział organizacji (2) obejmuje analizę wyników kontroli w przedmiocie organizacji jednostek kontrolowanych, w szczególności struktury, metod pracy, etatów, ujednolicenia tabeli stanowisk, norm: materiałowych, wyposażenia, pracy, właściwej organizacji czynności usługowych i pomocniczych,

wydział ekonomiczny (3) obejmuje sprawy: wspólnych, dla departamentów i delegatur zagadnień ekonomicznych, analizy wyników kontroli z punktu widzenia współpracy z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego oraz innymi organami koordynującymi i planującymi w dziedzinie gospodarstwa narodowego, opracowywuje instrukcje oraz zagadnienia dotyczące ogólnych zasad i metod kontroli, uzgadnia projekty innych resortów w tych sprawach w zakresie kontroli wewnętrznej.

§  51.
Biuro finansowo-gospodarcze dzieli się na dwa wydziały:

wydział finansowy (1) obejmuje sprawy budżetowe, rachunkowe i finansowe N.I.K.,

wydział administracyjno-gospodarczy (2) obejmuje sprawy gospodarcze, intendentury, budownictwa i autotransportu.

§  52.
Biuro kadr i szkolenia dzieli się na dwa wydziały:

wydział osobowy (1) wykonuje czynności związane z ewidencją i ruchem osobowym,

wydział szkolenia (2) opracowuje programy szkoleniowe oraz organizuje szkolenie i dokształcenie zawodowe i polityczne pracowników kontroli.

§  53.
Prezes N.I.K. za zgodą Rady Państwa może likwidować istniejące lub powoływać nowe departamenty i biura, a we własnym zakresie wydziały i referaty oraz zmieniać ich zakres działania.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

M.P.1949.A-84.1030

Rodzaj: Uchwała
Tytuł: Wydanie statutu organizacyjnego Najwyższej Izby Kontroli.
Data aktu: 05/08/1949
Data ogłoszenia: 15/11/1949
Data wejścia w życie: 15/11/1949