Pacjenci tracą dostęp do terapii, bo zapisy w programie nie pozwalają na jej kontynuację
Część pacjentów kwalifikuje się do programu lekowego, ale terapia jest przerywana pomimo wskazań do jej kontynuowania. Powodem są niejednoznaczne zapisy warunków przystąpienia do programów, w efekcie czego pacjenci, którzy zakończyli badania kliniczne, wypadają z programu. Biuro rzecznika praw obywatelskich występuje w tej sprawie do Ministerstwa Zdrowia.
Leczenie w ramach programu odbywa się z zastosowaniem innowacyjnych, ale i kosztownych substancji czynnych. Terapia jest prowadzona w wybranych chorobach i obejmuje zdefiniowaną grupę pacjentów. Każdy z programów ma też odrębne, ściśle określone kryteria kwalifikacji do terapii i jej prowadzenia. Pomimo wysokich kosztów, pacjenci zakwalifikowani do programów są leczeni bezpłatnie. Dla wielu z nich to jedyna szansa na powrót do zdrowia. W Polsce funkcjonuje obecnie ponad 100 programów lekowych w różnych dziedzinach medycyny.
Kto wypada z programu?
Do RPO wpłynęło pismo z Fundacji Urszuli Jaworskiej, dotyczące dostępu pacjentów do terapii po zakończeniu udziału w badaniach klinicznych. Urszula Jaworska zwraca w nim uwagę, że zapisy w programach lekowych mogą wykluczać z nich część pacjentów - i to w trakcie leczenia. Chodzi o zdanie: „Ponadto do programu lekowego kwalifikowani są również pacjenci wymagający kontynuacji leczenia, którzy byli leczeni substancjami czynnymi finansowanymi w programie lekowym w ramach innego sposobu finansowania terapii, za wyjątkiem trwających badań klinicznych tych leków, pod warunkiem, że w chwili rozpoczęcia leczenia spełniali kryteria kwalifikacji do programu lekowego". Z informacji Fundacji wynika, że zapis ten będzie sukcesywnie dodawany do kolejnych programów lekowych w ramach ich aktualizacji.
Czytaj też w LEX: Sztuczna inteligencja jako narzędzie optymalizujące procesy w placówce medycznej >
W praktyce interpretacyjnej przyjmuje się, że sformułowanie "za wyjątkiem trwających badań klinicznych" odnosi się do samego faktu prowadzenia badania, a nie wyłącznie do pacjentów aktualnie uczestniczących w badaniu. Skutkiem może być niemożność kontynuacji leczenia w ramach programu lekowego dla pacjentów, którzy zakończyli udział w badaniu klinicznym, nawet w przypadku uzyskania korzyści terapeutycznej i spełniania kryteriów medycznych.
Na szkodę pacjenta
Taka praktyka może prowadzić do pogorszenia sytuacji pacjenta w systemie ochrony zdrowia w wyniku udziału w badaniu klinicznym oraz ograniczenia realnego dostępu do świadczeń gwarantowanych. Ponadto mogą się rodzić wątpliwości co do przejrzystości i kompletności informacji przekazywanych pacjentom przed wyrażeniem świadomej zgody na udział w badaniu, a także potencjalnie naruszać zasadę równego traktowania pacjentów - zauważa Piotr Mierzejewski, dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego BRPO.
Piotr Mierzejewski zwrócił się z wnioskiem o stanowisko dyrektora Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji MZ Mateusza Oczkowskiego. W piśmie pyta, czy resort widzi potrzebę zmiany lub doprecyzowania programów lekowych w sposób eliminujący potencjalnie dyskryminujące skutki dla uczestników badań klinicznych.
To nie jedyny problem z dostępem do programów lekowych. Kilka dni wcześniej (16 kwietnia br.) ponad 40 organizacji pacjentów z całej Polski skierowało wspólny apel do ministry zdrowia, domagając się zmian w dostępie do programów lekowych. Z danych przedstawionych przez Fundację MY Pacjenci i EconMed wynika, że dostęp do leczenia w programach lekowych w Polsce nie jest równy. Kluczowe znaczenie ma miejsce zamieszkania pacjenta oraz sytuacja finansowa ośrodka, a nie wyłącznie wskazania kliniczne. Autorzy apelu podkreślają, że o włączeniu pacjenta do programu lekowego powinny decydować wyłącznie względy medyczne. Obecnie obowiązujący system prowadzi do opóźnień w rozpoczęciu terapii, ogranicza kwalifikację pacjentów i zwiększa ryzyko przerwania leczenia.
Czy karta włączenia do programu lekowego stanowi dokumentację medyczną? - sprawdź w LEX >
Organizacje pacjenckie przedstawiły sześć głównych postulatów:
- zapewnienie realnego dostępu do programów lekowych dla wszystkich pacjentów spełniających kryteria,
- finansowanie całego procesu leczenia, a nie wyłącznie samego leku,
- stabilne i przewidywalne finansowanie świadczeń, bez ryzyka po stronie szpitali,
- wyrównanie dostępu w całym kraju, niezależnie od miejsca zamieszkania,
- równe traktowanie wszystkich grup pacjentów,
- stworzenie systemu informacji o dostępnych programach lekowych.
Zobacz w LEX: Projekty ustaw i rozporządzeń z zakresu prawa ochrony zdrowia >
– Oczekujemy systemu, w którym każdy pacjent ma rzeczywisty i terminowy dostęp do leczenia adekwatnego do swojego stanu klinicznego, bez barier wynikających z ograniczeń organizacyjnych i finansowych placówek medycznych - zaznacza w piśmie do MZ Magdalena Kołodziej, prezeska Fundacja My Pacjenci.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
