Rozporządzenie 2026/1139 w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/691 w odniesieniu do wsparcia pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji
ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2026/1139z dnia 20 maja 2026 r.w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/691 w odniesieniu do wsparcia pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 175 akapit trzeci,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 1 ,
uwzględniając opinię Komitetu Regionów 2 ,
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 3 ,
(1) Rozporządzeniem (WE) nr 1927/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady 4 ustanowiono Europejski Fundusz Dostosowania do Globalizacji (EFG) na czas obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2007-2013. Fundusz ten utworzono w celu umożliwienia Unii okazania solidarności z pracownikami, którzy stracili pracę w wyniku poważnych zmian we wzorcach światowego handlu, spowodowanych globalizacją.
(2) W 2009 r. zakres EFG został rozszerzony w ramach europejskiego planu naprawy gospodarczej, określonego w komunikacie Komisji z dnia 26 listopada 2008 r., aby objął wsparcie udzielane pracownikom, których zwolnienie nastąpiło bezpośrednio w wyniku światowego kryzysu finansowego i gospodarczego.
(3) Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1309/2013 5 ustanowiono EFG na czas obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020. Rozporządzeniem tym rozszerzono również zakres EFG tak, aby obejmował on zwolnienia wynikające z wszelkich nowych światowych kryzysów finansowych i gospodarczych. To rozporządzenie zmieniono rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/691 6 , aby umożliwić wyjątkowo finansowanie z EFG wniosków zbiorowych dotyczących małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) znajdujących się w jednym regionie i działających w różnych sektorach gospodarki określonych w klasyfikacji NACE Rev. 2 na poziomie działów, ustanowionych rozporządzeniem (WE) nr 1893/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady 7 w przypadku, gdy wnioskujące państwo członkowskie wykaże, że MŚP są głównym lub jedynym rodzajem działalności w tym regionie.
(4) Rozporządzeniem (UE) 2021/691 ustanowiono EFG na czas obowiązywania wieloletnich ram finansowych na lata 2021-2027. Aby umożliwić lepsze reagowanie za pośrednictwem EFG na szybko zmieniające się wyzwania gospodarcze w zglobalizowanej gospodarce, zakres EFG ponownie rozszerzono tak, aby obejmował wszelkiego rodzaju działania restrukturyzacyjne na dużą skalę, niezależnie od ich przyczyny. Wprowadzono niższy próg wsparcia niż próg przewidziany w rozporządzeniu (UE) nr 1309/2013, aby lepiej odzwierciedlić realia panujące w regionach słabiej zaludnionych. W świetle dwojakiej transformacji - cyfrowej i ekologicznej - instrumenty, które przygotowują beneficjentów do tej transformacji, uznano za obowiązkowe elementy każdego skoordynowanego pakietu zindywidualizowanych działań (zwanego dalej "skoordynowanym pakietem") oferowanego beneficjentom. Ponadto stopy współfinansowania dostosowano do najwyższej stopy współfinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1057 8 w zainteresowanym państwie członkowskim. Wprowadzono również obowiązkową ankietę dla beneficjentów.
(5) Głównym unijnym instrumentem pomocy pracownikom dotkniętym skutkami dostosowań i restrukturyzacji gospodarczej jest EFS+, który opracowano z myślą o oferowaniu pomocy w sposób wyprzedzający. EFG opracowano pod kątem oferowania pomocy w odpowiedzi na nieoczekiwane istotne działania restrukturyzacyjne w sposób reaktywny. Koncepcja pomocy dla pracowników, którzy zostali dotknięci restrukturyzacją nie odzwierciedla jednak w odpowiedni sposób faktu, że działania restrukturyzacyjne na dużą skalę zazwyczaj mają miejsce w długim horyzoncie czasowym. Państwa członkowskie mogą wykorzystywać EFS+ do podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników, ale EFS+ nie zapewnia wsparcia na rzecz podnoszenia i zmiany kwalifikacji pracowników w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak sytuacje, w których znajdują się pracownicy stojący w obliczu nieuchronnego zwolnienia. Przedsiębiorstwa, w których zatrudnieni są ci pracownicy, często znajdują się w trudnej sytuacji ekonomicznej, a w związku z tym nie są w stanie same zaoferować takiej pomocy.
(6) Unia stoi w obliczu coraz bardziej nierównej konkurencji ze strony państw trzecich, które nie mają takich samych praw pracowniczych lub które nie zapewniają takiego samego poziomu bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Konieczne jest wspieranie przedsiębiorstw unijnych w walce z nieuczciwą konkurencją oraz ochrona pracowników przed jej negatywnymi skutkami.
(7) Rola EFG jako elastycznego funduszu udzielającego pracownikom, którzy stracili pracę w wyniku działań restrukturyzacyjnych na dużą skalę oraz pomocy w jak najszybszym znalezieniu innej pracy, jest wciąż znacząca. Ważne jest, aby Unia nadal zapewniała konkretne jednorazowe wsparcie w celu ułatwienia reintegracji zwalnianych pracowników, prowadzącej do godnego i trwałego zatrudnienia w obszarach, sektorach, na terytoriach lub rynkach pracy dotkniętych wstrząsem spowodowanym poważnymi zakłóceniami gospodarczymi. Zasadnicze znaczenie ma, aby Unia zapewniała trwały dobrobyt, autonomię strategiczną i konkurencyjność, a jednocześnie chroniła swój unikalny model społecznej gospodarki rynkowej, wspierała pracowników i przedsiębiorstwa, aby zapewnić sprawiedliwą dwojaką transformację - cyfrową i ekologiczną - oraz chroniła miejsca pracy w Unii i utrzymywała swoją demokrację, bezpieczeństwo gospodarcze i pozycję geopolityczną. Aby zabezpieczyć przyszłość Unii jako potęgi gospodarczej oraz osiągnąć postępy w realizacji dwojakiej transformacji - cyfrowej i ekologicznej - należy zapewnić wsparcie pracownikom stojącym w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji, tak aby mogli zdobyć umiejętności, które pomogą im w przejściu na inne stanowisko w ich obecnym przedsiębiorstwie albo do innego przedsiębiorstwa.
(8) W przypadku gdy przedsiębiorstwo przechodzi istotne działanie restrukturyzacyjne, często powoduje to działania restrukturyzacyjne u jego bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw. W takich przypadkach pracownicy stojący w obliczu nieuchronnego zwolnienia u takich bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw powinni mieć również możliwość kwalifikowania się do wsparcia z EFG, pod warunkiem że przedsiębiorstwo składające wniosek wyrazi zgodę na uwzględnienie ich we wniosku przedłożonym państwu członkowskiemu. Wszelkie planowane zwolnienia grupowe u bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw przedsiębiorstwa składającego wniosek, objętych wnioskiem o wsparcie z EFG, powinny mieć miejsce w tym samym państwie członkowskim, w którym mają miejsce planowane zwolnienia grupowe przez przedsiębiorstwo składające wniosek, oraz należy wykazać istnienie wyraźnego związku przyczynowego między tymi zwolnieniami. Przedsiębiorstwo składające wniosek powinno samo spełniać kryteria interwencji, bez uwzględnienia bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw objętych jego wnioskiem. Przedsiębiorstwo składające wniosek powinno ponieść pełną i wyłączną odpowiedzialność za złożenie wniosku, przekazanie państwom członkowskim wszelkich niezbędnych informacji, zapewnienie współfinansowania krajowego oraz wdrożenie skoordynowanego pakietu.
(9) EGF powinien wspierać pracowników poprzez rozwijanie umiejętności transferowalnych, aby uniknąć zwolnień oraz umożliwić płynne przejście do nowego zatrudnienia. W związku z tym konieczna jest zmiana rozporządzenia (UE) 2021/691, aby umożliwić oferowanie pomocy z EFG również pracownikom stojącym w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji, w tym - w stosownych przypadkach - pracownikom ich bezpośrednich dostawców i producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw. Ponieważ pracownicy ci w dalszym ciągu pozostają w stosunku pracy, ich pracodawca powinien mieć możliwość ubiegania się o pomoc za pośrednictwem odpowiednich organów państw członkowskich. Ponieważ EFG podlega zarządzaniu dzielonemu, organy państw członkowskich powinny mieć możliwość wystąpienia z wnioskiem o współfinansowanie z EFG po otrzymaniu wniosku od przedsiębiorstwa, pod warunkiem że przedsiębiorstwo zgodzi się zapewnić współfinansowanie krajowe. W przypadku przyznania wkładu finansowego z EFG zainteresowane państwo członkowskie powinno udostępnić przedsiębiorstwu wnioskowane środki w terminie dziesięciu dni roboczych od ich otrzymania. Przedsiębiorstwo powinno udostępnić państwu członkowskiemu wszelkie informacje niezbędne do przygotowania sprawozdania końcowego dotyczącego realizacji odpowiedniego wkładu finansowego nie później niż sześć miesięcy po zakończeniu okresu realizacji pomocy. Komisja powinna przygotować ankietę dla beneficjentów, a przedsiębiorstwo składające wniosek powinno udostępnić ją wszystkim pracownikom, którzy uczestniczyli w instrumencie współfinansowanym z EFG oraz, w stosownych przypadkach, ich przedstawicielom.
(10) Aby umożliwić państwom członkowskim ograniczenie ryzyka finansowego i zobowiązań finansowych związanych z wdrażaniem skoordynowanego pakietu, państwa członkowskie mogłyby zadecydować o przeprowadzeniu skutecznych i proporcjonalnych kontroli finansowych i administracyjnych przed złożeniem wniosku do Komisji (zwanych dalej "kontrolami ex ante").
(11) Komisja i państwa członkowskie powinny wykonywać swoje obowiązki w sposób uwzględniający koszty administracyjne poniesione przez przedsiębiorstwa związane z przygotowaniem wniosku oraz poniesione przez organy krajowe zajmujące się tym wnioskiem, a także w sposób proporcjonalny do szacowanego ryzyka finansowego związanego z wnioskiem.
(12) Procesy restrukturyzacji powinny wspierać między innymi stabilność gospodarczą przedsiębiorstwa i długoterminową stabilność zatrudnienia, a tym samym wzmacniać konkurencyjność Unii. W związku z tym w planach restrukturyzacji należy przewidywać zmiany i zarządzać nimi tak wcześnie, jak to możliwe, aby zapobiec niewypłacalności i utracie miejsc pracy, przy jednoczesnym zaangażowaniu na wczesnym etapie przedstawicieli pracowników oraz, w stosownych przypadkach, związków zawodowych. Zarówno podjęcie przez przedsiębiorstwo decyzji o złożeniu wniosku o wsparcie z EGF, jak i opracowanie skoordynowanego pakietu zindywidualizowanych instrumentów powinny odbywać się w porozumieniu z beneficjentami objętymi pomocą, ich przedstawicielami i partnerami społecznymi, stosownie do przypadku, aby zapewnić poszanowanie praw pracowników do informacji i konsultacji zgodnie z przepisami unijnymi i krajowymi, a także aby zapewnić jakość i adekwatność instrumentów.
(13) Powinna istnieć możliwość uznawania za dopuszczalne wniosków o wsparcie finansowe obejmujące przedsiębiorstwa będące w trakcie restrukturyzacji, które znajdują się na niewielkich rynkach pracy, lub obejmujące wyłącznie MŚP, nawet jeżeli kryteria kwalifikowalności nie zostały w całości spełnione. W takich przypadkach powody, dla których nie wszystkie kryteria zostały spełnione, powinny zostać należycie uzasadnione we wniosku.
(14) Wsparcie udzielane pracownikom stojącym w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji powinno uzupełniać istniejące formy wsparcia dostępne w ramach instrumentów krajowych lub układów zbiorowych. Przekwalifikowanie i podnoszenie kwalifikacji pracowników powinno przyczyniać się między innymi do tworzenia wysokiej jakości miejsc pracy, godnych warunków pracy oraz do dwojakiej transformacji - cyfrowej i ekologicznej. Rozwiązania w zakresie pracy w zmniejszonym wymiarze czasu nie powinny kwalifikować się do wsparcia z EFG, ponieważ nie są związane z utratą pracy, lecz z jej tymczasowym zawieszeniem. Jeżeli pozwalają na to instrumenty krajowe, przedsiębiorstwo składające wniosek powinno mieć możliwość zlecenia wdrożenia skoordynowanego pakietu zindywidualizowanych instrumentów lub jego części innym podmiotom.
(15) Stopa współfinansowania instrumentów skierowanych do pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji powinna odpowiadać stopie współfinansowania pomocy z EFG dla zwalnianych pracowników. Przedsiębiorstwa składające wniosek o wsparcie z EFG powinny zapewnić współfinansowanie krajowe. W przypadku gdy przedsiębiorstwo składające wniosek zgadza się na objęcie wnioskiem o wsparcie z EFG pracowników swoich bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw, powinno ono mieć możliwość uzależnienia tej zgody od wkładu tych bezpośrednich dostawców lub producentów znajdujących się poniżej w łańcuchu dostaw proporcjonalnego do wsparcia otrzymanego przez ich pracowników.
(16) Stopa współfinansowania wydatków poniesionych przez państwo członkowskie w związku z wnioskami o wsparcie z EFG i rozpatrywaniem tych wniosków, w tym kosztów administracyjnych i kosztów personelu związanych z kontrolami ex ante, a także działaniami przygotowawczymi, działaniami w zakresie zarządzania, działaniami informacyjnymi i promocyjnymi, działaniami w zakresie kontroli i sprawozdawczości, powinna wynosić 100 %.
(17) Ponieważ pracownicy stojący w obliczu nieuchronnego zwolnienia nadal pozostają w stosunku pracy, do objęcia wsparciem powinny kwalifikować się jedynie te instrumenty aktywnej polityki rynku pracy, które pomagają im w zmianie lub podnoszeniu kwalifikacji lub zapewniają doradztwo lub mentoring, w tym instrumenty skierowane do pracowników, którzy mogliby podjąć kiedyś własną działalność gospodarczą. W związku z tym do objęcia wsparciem nie powinny kwalifikować się dodatki ani dotacje na rozpoczęcie działalności.
(18) Pracownicy stojący w obliczu nieuchronnego zwolnienia, którzy otrzymują pomoc z EFG, nadal powinni kwalifikować się do otrzymania pomocy jako należący do pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia nawet w przypadku ustania umowy o zatrudnieniu lub stosunku pracy. Powinni również nadal kwalifikować się do objęcia ewentualnymi nowymi wnioskami składanymi przez odpowiednie państwa członkowskie w celu wsparcia pracowników zwalnianych z tego samego przedsiębiorstwa.
(19) Mając na uwadze coraz większą liczbę zadań Komisji związanych z wykonywaniem rozporządzenia (UE) 2021/691, Komisja powinna mieć możliwość ubiegania się o pomoc techniczną w wysokości do 1,5 % całkowitej maksymalnej rocznej kwoty EFG. Ta podwyższona maksymalna stawka jest również uzasadniona, ponieważ maksymalna roczna kwota EFG została obniżona w kontekście śródokresowego przeglądu wieloletnich ram finansowych w latach 20212027.
(20) Biorąc pod uwagę nierównomierne wykorzystanie wsparcia z EFG przez państwa członkowskie, Komisja powinna propagować jego wykorzystywanie poprzez szersze informowanie o dostępnych możliwościach finansowania. Ponadto Komisja powinna wspierać państwa członkowskie poprzez wytyczne techniczne i wymianę najlepszych praktyk.
(21) Z uwagi na skalę i częstotliwość restrukturyzacji w ostatnich latach istnieją obawy, że obecny budżet EFG może być niewystarczający, aby uwzględnić wszystkie wnioski dotyczące zwolnionych pracowników i pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia. W związku z tym, aby zapewnić zrównoważone wykorzystanie EFG, co najmniej 40 % maksymalnej rocznej kwoty EFG należy zarezerwować na wnioski dotyczące zaprzestania działalności przez zwalnianych pracowników lub osoby prowadzące działalność na własny rachunek. Ponadto wszelki wkład finansowy na rzecz pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia powinien być ograniczony do maksymalnej kwoty na jedno przedsiębiorstwo, dla danego państwa członkowskiego i na każdy rok budżetowy.
(22) Aby szybko zapewnić wsparcie pracownikom stojącym w obliczu nieuchronnego zwolnienia oraz biorąc pod uwagę fakt, że rozporządzenie (UE) 2021/691 przestanie mieć zastosowanie z końcem 2027 r., z uwagi na pilny charakter sprawy niniejsze rozporządzenie powinno wejść w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
Sporządzono w Strasburgu dnia 20 maja 2026 r.
| Identyfikator: | Dz.U.UE.L.2026.1139 |
| Rodzaj: | rozporządzenie |
| Tytuł: | Rozporządzenie 2026/1139 w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/691 w odniesieniu do wsparcia pracowników stojących w obliczu nieuchronnego zwolnienia w przedsiębiorstwach będących w trakcie restrukturyzacji |
| Data aktu: | 2026-05-20 |
| Data ogłoszenia: | 2026-05-20 |
| Data wejścia w życie: | 2026-05-21 |