Rozliczenie inwestorów Zondacrypto, czyli jak poradzić sobie w obliczu upadku giełdy
Utrata majątku z Zondacrypto nie jest jedynym problem czekającym na inwestorów giełdy walut wirtualnych, która znalazła się ostatnio w centrum uwagi opinii publicznej. Istnieje ryzyko, że inwestorzy, mimo iż utracili środki, zobowiązani będą do zapłaty podatku dochodowego od niezrealizowanych zysków. Realnym problemem może być też rozliczenie podatkowe wydatków na objęcie walut wirtualnych nabywanych przez Zondacrypto - piszą Maciej Gruchot i Olaf Woliński z kancelarii Kempa Gruchot i Współpracownicy.
Do 30 kwietnia 2025 r. podatnicy byli zobowiązani do złożenia deklaracji PIT-38. Zeznanie to jest sporządzane co do zasady w oparciu o informację PIT-8C, której przygotowanie spoczywa na polskich biurach maklerskich oraz instytucjach finansowych. W przypadku, w którym podatnik inwestuje za pośrednictwem zagranicznych instytucji finansowych, takich jak Zondacrypto, sporządzenie deklaracji PIT-38 dokonywane jest przez podatnika w oparciu o dane i raporty dostępne u zagranicznego podmiotu, zazwyczaj w ramach funkcjonalności danego rachunku giełdy. Możliwość opierania się na takich danych przy sporządzaniu deklaracji podatkowych była potwierdzana w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Problemem jest jednak to, że inwestorzy z Zondacrypto mają utrudniony dostęp do właściwych danych. Możliwość pobrania raportów jest na ten moment niemożliwa a dostęp do historii transakcji możliwy jest tylko przy wykorzystaniu klucza API.
Przychód i koszty uzyskania przychodu z kryptowalut
Przez odpłatne zbycie waluty wirtualnej, zgodnie z art. 17 ust. 1f ustawy o PIT, rozumieć należy wymianę waluty wirtualnej na prawny środek płatniczy, towar, usługę lub prawo majątkowe inne niż waluta wirtualna lub regulowanie innych zobowiązań walutą wirtualną. Przez koszty uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia waluty wirtualnej rozumie się udokumentowane wydatki bezpośrednio poniesione na nabycie waluty wirtualnej oraz koszty związane ze zbyciem waluty wirtualnej. W przypadku walut posiadanych przez podatników na Zondacrypto, przychód mógłby powstać dopiero w momencie, w którym kryptowaluty zostałyby zamienione na pieniądz fiducjarny, usługę lub inne aktywa.
Przychód ze zbycia walut wirtualnych powstaje w momencie pozostawienia do dyspozycji podatnika środków pieniężnych. Otrzymanie do dyspozycji oznacza możliwość włączenia danych środków pieniężnych do swojego władztwa, tym samym, na możliwość skorzystania z pieniędzy bez potrzeby uzyskiwania zgody osoby stawiającej środki do dyspozycji podatnika (patrz Wyrok WSA w Gliwicach z 14 lutego 2014 r. sygn. I SA/G1 1152/17 oraz Wyrok NSA z 27 października 2015 r. sygn. II FSK 1960/13).
W związku z powyższym istotnym pytaniem jest, kiedy środki FIAT z Zondacrypto podatników, którzy wymienili na giełdzie walutę wirtualną, zostały pozostawione do dyspozycji. W naszej ocenie można postawić tezę, że w rzeczywistości podatnicy nie otrzymali środków do dyspozycji od Zondacrypto, a jedynie otrzymali obietnicę wypłaty środków w przyszłości. Faktycznym pozostawieniem do dyspozycji byłaby sytuacja, w której środki znalazłyby się na koncie bankowym inwestora, który mógłby je spożytkować na dowolny cel (patrz wyrok WSA w Krakowie sygn. I SA/Kr 217/23). Argument ten wzmacnia fakt, że w przypadku, w którym doszłoby do opodatkowania środków, państwo pobierałoby podatki od osób, które stały się ofiarami i utraciły środki pieniężne.
Z drugiej jednak strony przez pozostawienie do dyspozycji rozumieć można samą możliwość wypłaty środków, która w przypadku niektórych podatników, mogła wystąpić jeszcze przed rozpoczęciem problemów giełdy. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można zakładać, że taką linię interpretacyjną przyjmą organy podatkowe, uznając jednocześnie, że środki były pozostawione do dyspozycji a ich utrata w związku z problemami z Zondacrypto nie wpływa na fakt powstania przychodu podatkowego.
W tym miejscu nadmienić również trzeba, że w przypadku inwestorów, którzy dokonywali wymiany waluty wirtualnej na inną walutę wirtualną, obowiązek podatkowy w ogóle nie powstał, ponieważ przez przychód należy rozumieć wymianę waluty wirtualnej na walutę FIAT, usługę lub inne aktywo. Wymiana waluty wirtualnej na inną kryptowalutę pozostaje neutralna podatkowo.
Brak danych z Zondacrypto – utrudnione rozpoznanie kosztów
Jak zostało to wskazane powyżej, przychód należy pomniejszyć o koszty nabycia waluty wirtualnej. W przypadku, w którym podatnik nabył walutę wirtualną przed 2025 i wykazał koszt nabycia w deklaracji PIT-38, to problem z rozpoznaniem kosztów nie powinien wystąpić. Przypomnijmy w tym miejscu, że podatnik powinien złożyć deklarację nawet za rok, w którym nie dokonał odpłatnego zbycia waluty wirtualnej a jedynie nabył kryptowalutę – w deklaracji za dany rok należy wykazać koszt nabycia. Jak wskazał dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 22 kwietnia 2024 r., nr 0115-KDIT1.4011.111.2024.2.MN, nawet w przypadku, w którym kryptowaluty zostały skradzione podatnikowi, jest on obowiązany do złożenia PIT-38 i wykazania kosztu uzyskania przychodu.
Problem powstaje w przypadku podatników, którzy dokonali zakupu w roku 2025 i nie posiadają raportów, które powszechnie uznawane są przez organy podatkowe za udokumentowanie wydatków. W takiej sytuacji nie dość, że podatnik mógł utracić walutę wirtualną, jeżeli nie przeniósł jej na zewnętrzny portfel, to również może napotkać problemy związane z rozpoznaniem kosztów nabycia waluty wirtualnej za rok 2025. Co więcej, w przypadku, w którym inwestorzy rozpoznawali koszty w latach poprzednich a nie wygenerowali wystarczająco wcześnie raportów za lata poprzednie, to również mają utrudnioną ścieżkę dowodową odnośnie rozpoznawanych kosztów w latach poprzednich.
Potwierdzenia przelewów – czy to wystarczający dowód?
Istotny w tym zakresie jest sposób nabycia waluty wirtualnej. Organy podatkowe uznają, że w przypadku zakupu kryptowaluty w modelu P2P (peer to peer) czyli zakupu waluty wirtualnej za złotówki bezpośrednio od innego użytkownika giełdy za pośrednictwem przelewu bankowego lub za pomocą płatności BLIK, przy czym rola giełdy ograniczała się do roli pośrednika zabezpieczającego kryptowalutę do momentu potwierdzenia płatności przez sprzedawcę, to potwierdzenie przelewu może stanowić dokument potwierdzający nabycie (interpretacja indywidualna z 13 maja 2025 r. nr 0114-KDIP3-1.4011.263.2025.1.MK1).
W innej interpretacji Dyrektor KIS wskazał, że potwierdzenie przelewu na rzecz giełdy, na którym będą wykazane dane podatnika, dane giełdy, data przelewu oraz adnotacja, że środki pieniężne zostały przeznaczone na zakup kryptowalut może stanowić dowód poniesienia kosztu (interpretacja z 12 czerwca 2025 r. nr 0112-KDIL2-2.4011.235.2025.2.AA).
W tym zakresie można zauważyć, że ustawodawca nie wskazał zamkniętego katalogu dowodów, które będą w sposób należyty dokumentowały poniesienie kosztu. Można więc znaleźć argumenty przemawiające za stwierdzeniem, że potwierdzenia przelewów stanowią wystarczający dowód. Organy podatkowe mogą jednak w tym zakresie podnosić, że mimo iż podatnik wpłacił pieniądze na giełdę Zondacrypto, to nie oznacza jeszcze, że za wszystkie wpłacone środki zakupił walutę wirtualną. Możliwym scenariuszem jest, że inwestor wpłacił środki a dopiero po wpłacie nabył kryptowalutę ze środków FIAT zaksięgowanych na giełdzie. Konsekwencją restrykcyjnego podejścia w tym zakresie byłaby więc utrata możliwości rozpoznania kosztów i obowiązek zapłaty 19 proc. podatku od przychodu (o ile w 2025 r. podatnik dokonał odpłatnego zbycia waluty wirtualnej).
Co istotne, w internecie można zidentyfikować głosy przedstawicieli różnych komercyjnych portali, którzy wskazują na możliwość dostępu do historii poprzez pobranie z giełdy publicznego oraz prywatnego klucza API. W tym zakresie należy mieć na uwadze, że w związku z problemami technicznymi zalogowanie się na giełdę jest niemożliwe. Możliwość poboru klucza API występuje tylko w sytuacji, w której inwestor jest zalogowany w aplikacji na urządzenia mobilne.
Podsumowując, w przypadku inwestorów, którzy nie są w posiadaniu raportów oraz nie mają możliwości pobrania klucza API, można zidentyfikować argumenty przemawiające za stwierdzeniem, że przelew, który został opisany w sposób niebudzący wątpliwości, może stanowić wystarczający dowód poniesienia kosztu. W celu uzyskania potwierdzenia takiego stanowiska warto rozważyć jednak wystąpienie z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej.
Brak deklaracji PIT-38 do 30 kwietnia – zalecane kroki
Jak wskazano powyżej, podatnicy w każdym roku, w którym ponieśli koszty powinni składać deklarację PIT-38 i wykazywać koszty oraz ewentualne przychody z odpłatnego zbycia. W przypadku, w którym podatnicy nabywali kryptowaluty, nie tylko na Zondacrypto, a nie złożyli deklaracji, powinni w pierwszej kolejności złożyć czynny żal i wykazać udokumentowane koszty w PIT-38. Jeżeli jednak z potwierdzeń przelewów jasno nie wynikają wskazane powyżej informacje a podatnik nie posiada żadnych innych dokumentów, którymi mógłby udowodnić poniesione koszty, to niestety udowodnienie kosztów będzie niezwykle utrudnione.
Alternatywą dla takich podatników jest zabranie wszystkich dokumentów, którymi dysponują i wystąpienie z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej. Wystąpienie z wnioskiem o interpretację jest zalecane, ponieważ w obecnej sytuacji pozytywna interpretacja może stanowić jedyne zabezpieczenie inwestorów. Dotyczy to zarówno kwestii momentu rozpoznania przychodu, jak i sposobu udokumentowania poniesionych kosztów.
Patrząc realistycznie na sytuację polityczną i toczące się publicznie dyskusje na temat rynku kryptowalut, z dużą dozą prawdopodobieństwa można zakładać, że Ministerstwo Finansów nie zajmie korzystnego stanowiska wobec podatników, którzy utracili swoje środki z Zondacrypto.
Warto w tym miejscu zwrócić ponadto uwagę na możliwość wystąpienia z wnioskiem o ulgę na podstawie art. 67a par. 1 pkt 3 ordynacji podatkowej. Jak wskazał WSA w wyroku z dnia 4 marca 2026 r. sygn. I SA/Lu 606/25, to, czy zaległości powstały na skutek działań podejmowanych przez podatnika, czy też na skutek czynników od niego niezależnych, ma znaczenie dla oceny, czy zaistniały przesłanki do zastosowania ulgi w spłacie zaległości podatkowej z art. 67a par. 1 pkt 3 ordynacji. W takim wypadku, w sytuacji, w której po stronie inwestora powstał przychód podatkowy, jednak środki zostały na giełdzie i podatnik nie ma do nich dostępu, to kierując się ważnym interesem podatnika organ ma możliwość umorzyć zaległość podatkową w całości. Warto jednak pamiętać, że przyznanie ulgi ma charakter uznaniowy i nawet w sytuacji, w której argumenty będą przemawiać za udzieleniem ulgi, to nie musi to nastąpić. Analogicznie może dojść do zaniechania poboru podatku na podstawie art. 22 ordynacji, zgodnie z którym minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników zaniechać w całości lub w części poboru podatków, określając rodzaj podatku, okres, w którym następuje zaniechanie, i grupy podatników, których dotyczy zaniechanie. W tym zakresie, podobnie jak w przypadku stanowiska, należy podchodzić sceptycznie do zaniechania poboru wobec podatników, który utracili swoje środki na Zondacrypto.
Autorzy: Maciej Gruchot, doradca podatkowy, adwokat, partner w kancelarii Kempa Gruchot i Współpracownicy Sp. p.
Olaf Woliński, prawnik w kancelarii Kempa Gruchot i Współpracownicy Sp. p.
