Trzecia rocznica fundacji rodzinnej – sukces polskiego biznesu rodzinnego, wymaga drobnych korekt.
Fundacja rodzinna bezapelacyjnie posiada potencjał, by stać się jednym z podstawowych narzędzi transformacji pokoleniowej w firmach prywatnych. Warunkami koniecznymi są jednak stabilność regulacyjna, usprawnienie procesów rejestrowych oraz precyzyjne określenie ram preferowanej działalności - pisze Piotr Aleksiejuk, radca prawny, partner zarządzający kancelarii Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy.
22 maja 2026 r. instytucja fundacji rodzinnej obchodzi swoje trzecie urodziny. O jej popularności świadczą dane statystyczne: od momentu uruchomienia Rejestru Fundacji Rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, do 31 marca 2026 r. wpisano do niego łącznie 3 413 fundacji rodzinnych. W tym samym okresie do sądu wpłynęło 6 778 wniosków o rejestrację, co oznacza, że około 50 proc. postępowań zakończyło się skutecznym wpisem, natomiast pozostałe sprawy pozostają w oczekiwaniu na ich rozpoznanie.
Niniejsze dane jednoznacznie potwierdzają, że fundacja rodzinna w krótkim czasie stała się jednym z kluczowych narzędzi sukcesyjnych w polskim systemie prawnym. Popularność tego rozwiązania wynika z jego kompleksowego charakteru: pozwala ono na funkcjonowanie biznesu rodzinnego w perspektywie wielopokoleniowej. Z jednej strony zabezpiecza „dziedzictwo” majątku firmowego i prywatnego założycieli (nestorów), z drugiej zaś – eliminuje problemy związane z dziedziczeniem i podziałem majątku pomiędzy kolejne pokolenia (sukcesorów).
Co trzeba poprawić
Po trzech latach funkcjonowania ustawy zidentyfikowano obszary wymagające udoskonaleń, co dostrzega również ustawodawca. Od grudnia 2025 r., pod egidą Ministerstwa Rozwoju i Technologii, toczą się prace mające na celu usprawnienie funkcjonowania fundacji rodzinnej w praktyce. W proces legislacyjny zaangażowano różne resorty, a także środowiska skupiające firmy rodzinne oraz ekspertów.
Najpilniejszym wyzwaniem jest wprowadzenie elektronicznych odpisów o mocy dokumentów urzędowych, tj. nadanie samodzielnie pobranym i wydrukowanym informacjom z systemu statusu dokumentów poświadczonych (na wzór art. 4 ust. 4aa ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym). Weryfikacja w czasie rzeczywistym osób uprawnionych do reprezentacji, sposobu reprezentacji, a także innych istotnych informacji o fundacji rodzinnej (np. czy nie znajduje się ona w stanie likwidacji), bezapelacyjnie wpłynie na bezpieczeństwo i przejrzystość obrotu.
W tej kwestii zapadły już pierwsze decyzje. Ministerstwo Sprawiedliwości wydało rozporządzenie z 22 kwietnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie rejestru fundacji rodzinnych. Zmiany dotyczą przede wszystkim częściowej elektronizacji oraz zwiększenia dostępności rejestru. Nowelizacja wprowadza możliwość elektronicznego uzyskiwania odpisów, wyciągów, zaświadczeń i informacji, a także częściowe udostępnienie danych online. To pierwszy istotny krok w kierunku cyfryzacji, który ma uprościć obrót gospodarczy i usprawnić relacje fundacji z bankami, notariuszami oraz kontrahentami. Rozporządzenie wejdzie w życie po trzech miesiącach, czyli już w lipcu 2026 r.
Innymi zagadnieniami, które wymagają interwencji ustawodawcy poprzez nowelizację w celu usunięcia wątpliwości bądź wdrożenia usprawnień, są takie kwestie jak harmonizacja postępowania i ujednolicenie przepisów w zakresie pozyskiwania przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim jako sąd rejestrowy numerów NIP oraz REGON fundacji rodzinnej z momentem wpisu, a także powiązania tych danych z krajową ewidencją podatników oraz krajowym rejestrem urzędowym podmiotów gospodarki narodowej. Postulaty obejmują również niepobieranie opłat za zgłoszenie numeru NIP oraz REGON do rejestru, automatyczne uzyskiwanie adresu do doręczeń przez fundację rodzinną z momentem wpisu oraz brak konieczności przedkładania zaświadczeń o niekaralności członków organów fundacji rodzinnej poprzez ich weryfikację przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim pod kątem braku prawomocnego skazania.
Narzędzie transformacji pokoleniowej
Kwestiami kluczowymi z perspektywy prawnej oraz praktycznej są: doprecyzowanie sposobów powoływania fundacji rodzinnej w testamencie, definitywne określenie zasad powoływania pełnomocnika fundacji rodzinnej w organizacji, a także przesądzenie czy świadczenia otrzymywane przez beneficjentów wchodzą w skład ich majątku osobistego, czy wspólnego. Interwencji wymaga również zagadnienie objęcia preferencją podatkową tzw. fundacji rodzinnych rodzeństwa, w szczególności w zakresie świadczeń na rzecz ich potomstwa. Ze względu na rozbieżną linię organów skarbowych i sądów administracyjnych, konieczne jest definitywne ustalenie, jakie aktywności w ramach najmu krótkoterminowego stanowią tzw. preferowaną działalność gospodarczą. Powyższe zagadnienia są obecnie przedmiotem toczących się prac legislacyjnych.
Fundacja rodzinna bezapelacyjnie posiada potencjał, by stać się jednym z podstawowych narzędzi transformacji pokoleniowej w firmach prywatnych. Warunkami koniecznymi są jednak stabilność regulacyjna, usprawnienie procesów rejestrowych oraz precyzyjne określenie ram preferowanej działalności. Kluczowe jest przede wszystkim konsekwentne odróżnianie modeli sukcesyjnych i inwestycyjnych od konstrukcji nastawionych wyłącznie na efekt podatkowy, a w przypadku tych drugich – surowe ich piętnowanie zarówno przez środowisko, jak i organy podatkowe.
Autor: Piotr Aleksiejuk, partner zarządzający Wojarska Aleksiejuk & Wspólnicy, uczestnik prac legislacyjnych i nowelizacyjnych nad ustawą o fundacji rodzinnej.
